Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 243

5 DECEMBER 1986 Op d e faculteit Wiskunde e n Na­ tuurwetenschappen is d e v r a a g n a a r d e grenzen v a n d e a a n ­ v a a r d b a a r h e i d v a n contracton­ derzoek scherp n a a r voren ge­ komen bij e e n project dat ge­ subsidieerd zou worden door d e Ultra Centrifuge Nederland (UCN). Het betrof e e n laserver­ rijkingsproject dat onderge­ bracht zou worden bij d e subfa­ culteit Scheikunde. Uiteindelijk werd het voorstel weggestemd door d e subfaculteitsraad. Het w a s d e eerste keer d a t e e n der­ gelijk besluit genomen werd. Het raadsbesluit is met n a m e tot stand gekomen omdat m e n zich liever niet wüde inlaten met d e gevoelig liggende problematiek rond kernenergie. Sommigen vroegen zich echter wel af op welke gronden m e n eigenlijk tot het negatieve besluit kwam. O p d e VU bestaat m a a r é é n alge­ mene norm v a n w a t als o n a a n ­ v a a r d b a a r onderzoek geken­ schetst dient te worden; in 1981 werd door d e universiteitsraad een motie a a n g e n o m e n w a a r i n gesteld wordt dat het weten­ schappelijk onderwijs direct noch indirect zijn medewerking dient te verlenen a a n het produ­ ceren of installeren v a n kern­ w a p e n s . Mede met e e n beroep op deze motie werd het project afgekeurd; d e kernenergie zou immers niet los gezien kunnen worden v a n d e productie v a n kernwapens. Die argumentatie wekt enigs­ zins d e indruk e e n noodcon­ structie te zijn, bij gebrek a a n meer specifieke richtlijnen. Maar heeft iedereen ook wel b e ­ hoefte a a n meer gedetailleerde regels? Bij d e Studium G é n e r a ­ le­bijeenkomst bleken al snel voor d e e r v a r e n beschouwer v a n discussies over ethiek e n moraal e e n a a n t a l h e r k e n b a r e dilemma's op te doemen. Het n a d e e l v a n dwingende, g e d e ­ tailleerde regels is dat ze d e in­ dividuele verantwoordelijkheid v a n d e onderzoeker afnemen, meer a l g e m e n e regels kunnen zo poly­interpretabel zijn d a t je er alle kanten m e e uit kunt. Maar w a n n e e r je in zijn geheel afziet v a n regels e n het uitslui­ tend op d e verantwoordelijk­ heid v a n d e onderzoeker laat aankomen, legitimeer je elk on­ derzoek, h o e desastreus dat ook voor het welzijn der mensheid k a n zijn. In d a t mijnenveld dient gemanoeuvreerd te worden.

Sahel Een a a n z e t om binnen d a t ka­ der e e n a a n t a l criteria te formu­ leren, werd g e g e v e n door d e a a r dwetenschapper proi. J.E. van Hinte. Zijns inziens zijn er een a a n t a l r e d e n e n aanwijs­ Advertentie

Beatrix en Hirohito Opmerkelijk: de gesprekken die Beatrix voerde over haar bezoek aan keizer Hirohito. De anti­pensioen Rost van Tonningen­wet komt er absoluut NIET. Veel geld voor een Surinaamse ministerspost. De CPN­chaos. Isoleren! Hoe Nederland werd dichtge­ plakt met 1,6 miljard subsidie van het mi­ nisterie van Brokx zonder dat iemand keek. Spionage: de rol van Lord Rothschild. N^ de triomf van Horowitz: hel piano spelen. Film: gay en lesbian.

DE DIR£CTIESECRETARESSE

(ofwel: het zakenhuwelijk) In de bijlage: 'Thuis zorgt zijn vrouw voor hem, ik op kantoor.' Negen topsecreta­ resses (van minister, Fokker, McKinsey) over hun werk, hun baas, hun onderlinge contac­ ten en hun toekomst.

Lees naast uw krant Vrij Nederland

Studium generale vraagt zich af wanneer de geldbuidel kan worden a a n v a a r d

Contractonderzoek door ethische vragen omgeven "Accepteren wij elke vorm van onderzoek, of weigeren wij wel eens?" Die vraag stelde de hoogleraar in de wiskunde en informatica, dr. M.A. Maurice a a n het begin van een facultair Studium Génerale­programma onder de titel: Is ons onderzoek te koop? Met de uitbreiding van het derde geldstroomonderzoek lijken de ethi­ sche vragen van wat acceptabel is en wat niet, steeds urgenter te worden. Een groep bètastu­ denten en wetenschappers trachtte enige orde te scheppen in dit nog tamelijk ondoorzichtige onderzoeks woud.

Prof. J.E. v a n Hinte Foto AVC/VU

b a a r op grond w a a r v a n je con­ tractonderzoek kunt weigeren: bijvoorbeeld omdat er geheim­ houdingsplicht b e s t a a t of w a n ­ neer bewegingsvrijheid en vraagstelling v a n d e onderzoe­

ker beperkt worden; omdat het onderzoek niet past in het voor­ waardelijk gefinancierde pro­ g r a m m a of teveel tijd kost; of omdat het onderzoek in strijd is met d e wet. Er kunnen ook per­ soonlijke r e d e n e n zijn, als je e e n bloedhekel hebt a a n hitte, moet je vooral niet in d e Sahel onderzoek g a a n uitvoeren. De overwegingen zijn nogal praktisch v a n a a r d e n zullen niet zeer omstreden zijn. Moeilij­ ker wordt het bij d e politiek­ethi­ s c h e criteria. Als a a r d w e t e n ­ s c h a p p e r ziet Van Hinte nogal w a t v a n d e wereld e n komt daarbij in a a n r a k i n g met lan­ d e n die e e n regiem h e b b e n dat niet ons aller goedkeuring k a n w^egdragen. De grens die hij g e ­ trokken heeft ligt bij Zuid­Afrika, d a a r wordt niet m e e s a m e n g e ­ werkt. Met a n d e r e dictatoriaal g e r e g e e r d e l a n d e n wü hij wel samenwerken, op d e voorwaar­ d e d a t a a n het onderzoek g e e n beperkingen worden opgelegd. W a n n e e r Indonesië onderzoe­

Koos Neuvel kers verbiedt Oost­Timor bin­ n e n te g a a n , is het afgelopen. Een a n d e r belangrijk probleem bij contractonderzoek is d a t d e resultaten in veel gevallen g e ­ heim dienen te blijven, met n a m e vanuit concurrentieover­ wegingen. Ook bij het UCN­pro­ ject werd als b e z w a a r a a n g e ­ voerd d a t er e e n commerciële vertrouwelijkheid in acht geno­ m e n diende te worden. Volgens d e biofysicus prof. Joh. Blok moet over die geheimhouding g e n u a n c e e r d gesproken wor­ den, e n is het niet onder alle omstandigheden o n a a n v a a r d ­ b a a r . Er zouden echter wel en­ kele v o o r w a a r d e n vooraf g e ­ steld moeten worden. De onder­ zoeker dient zelf inspraak te h e b b e n bij w a t er nu precies geheim dient te worden gehou­ den.

Tenslotte is er d e procedure­ kwestie. Wie beoordeelt of e e n onderzoek a l d a n niet door d e beugel kan? Doorgaans zijn dat d e betrokkenen in d e vakgroep zelf. Maar wie e e n vette buidel geld voor zijn neus ziet hangen, zal het w a a r a c h t i g niet makke­ lijk vallen om d e instinctieve neiging om toe te h a p p e n , te onderdrukken. Als d a a r e n t e g e n het voorstel alle officiële orga­ n e n moet passeren, creëer je al snel e e n nodeloos bureaucrati­ sche rompslomp. De beste op­ lossing, zo leken d e meeste b è ­ tawetenschappers te vinden, is het bij twijfelgevallen inschake­ len v a n enkele objectieve bui­ tenstaanders, wier oordeel m e d e in d e besluitvorming b e ­ trokken k a n worden.

Prof. Joh. Blok Bovendien is a a n geheimhou­ ding veelal e e n antecedenten­ onderzoek verbonden n a a r d e betrouwbaarheid v a n d e onder­ zoeker. Maar w a n n e e r wordt ie­ m a n d als onbetrouwbaar g e ­ kwalificeerd? "Het m a g niet zo zijn d a t iemand die ooit lid is geweest v a n d e CPN, v a n het COC, of wel e e n s heeft m e e g e ­ lopen in e e n demonstratie, afge­ wezen wordt," aldus Blok. Er zouden d a a r o m op d a t gebied duidelijke m a a t s t a v e n ontwik­ keld moeten worden. Daar­ n a a s t zou d e betrokken persoon zelf met het antecedentenon­ derzoek moeten instemmen.

Foto AVC/VU

Het is d e bedoeling d a t deze gedachtenwisseling over d e grenzen v a n d e a a n v a a r d b a a r ­ heid v a n contractonderzoek niet puur vrijblijvend zal blijven. De vakgroep Algemene Vorming zal trachten, m e d e op basis v a n d e g e v o e r d e Studium G e n e r a l e discussie, e e n checklist v a n cri­ teria e n e e n procedurevoorstel s a m e n te stellen. Niet als dwin­ g e n d reglement, m a a r om d e wetenschappers enkele instru­ menten in h a n d e n te g e v e n die e e n beslissing kunnen onder­ steunen.

Fundamentalistische restauratiepoging Bestaat er e e n gerefor­ m e e r d e inquisitie op d e VU? Worden mensen die solliciteren n a a r e e n b e ­ p a a l d e b a a n op d e univer­ siteit gescreend op d e fre­ quentie v a n h u n kerkgang e n d e zuiverheid v a n h u n geloofsbeleving? De alge­ m e n e veronderstelling is d a t het tegenwoordig alle­ m a a l nogal meevalt e n dat d e communistenjacht hal­ v e r w e g e d e jaren zeventig, e e n laatste stuiptrekking w a s v a n e e n uitstervende manier v a n denken. Maar af en toe begint d e twijfel toch weer lichtjes te kna­ gen. Die twijfel werd gevoed door e e n a a n t a l uitspraken v a n d e hoogleraar in d e antieke en patristische wijsbegeerte, dr. A.P. Bos, tijdens d e universiteits­ r a a d v e r g a d e r i n g v a n 25 november. Die uitspraken w^aren buitengewoon cryp­ tisch e n juist d a a r d o o r m a ­ teloos intrigerend. Bij d e behandeling v a n het ver­ trouwelijk gedeelte v a n d e notulen, die betrekking h a d d e n op d e verkiezing v a n e e n nieuw^e voorzitter v a n d e universiteitsraad, sprak Bos: "Ik h e b mij afge­ v r a a g d of ik toen dingen h e b gezegd die ik niet h a d m o g e n zeggen. Na rijp b e ­ r a a d b e n ik tot d e conclu­ sie gekomen dat ik het wel

h a d moeten zeggen e n d a t het ook mocht. Ik zou bij d e notulen opgemerkt willen zien d a t ik mij beroep op Augustinus Confessiones, boek 8, 2,4." Stop. Verder g e e n enkele toelichting w a t Augustinus d a a r g e ­ schreven heeft. W e s l a a n d a a r o m zelf d e Belijdenissen v a n Augusti­ nus op. D a a r lezen w e het v e r h a a l v a n Victorinus, die d e Heüige Schrift bestu­ d e e r d e , zich christen n o e m d e m a a r nooit e e n kerk v a n binnen zag. Toen e e n vriend h e m dit laatste verweet antwoordde Victo­ rinus sarcastisch: "De mu­ ren m a k e n dus d e christe­ nen". In werkelijkheid w a s Victorinus echter b a n g om zijn vrienden, d e hovaardi­ g e demonenvereerders, te­ g e n het hoofd te stoten. P a s n a e e n l a n g bewustwor­ dingsproces, zoals w e d a t tegenwoordig zouden noe­ men, wist hij zijn angst te overwinnen e n sprak d e woorden: "Kom, laat ons n a a r d e kerk g a a n , ik wil christen worden." Het kost niet al te veel com­ binatie en deductie om het e e n en a n d e r met elkaar in v e r b a n d te brengen en e e n hypothese te formuleren: Bos verwijt e e n k a n d i d a a t voor het voorzitterschap d a t hij zich weliswaar christen noemt m a a r het in

Koos Neuvel werkelijkheid niet is. Uiteindelijk weten w e d e notulen v a n d e voorgaan­ d e r a a d s v e r g a d e r i n g te bemachtigen zodat w e onze hypothese kunnen toetsen. Wat w e lezen overtreft onze stoutste ver­ w^achtingen. Bos merkt op d a t zijns inziens alleen m e n s e n in aanmerking ko­ m e n voor het voorzitter­ s c h a p die niet alleen ver­ k l a a r d h e b b e n d e VU­doel­ steUing te onderschrijven, m a a r ook in woord e n d a a d getoond moeten heb­ b e n over e e n visie te b e ­ schikken op d e rol v a n e e n christelijke universiteit, in e e n samenleving die meer e n meer ontkerstend raakt. D a a r o m acht hij d e heer F. Zeijlemaker e e n minder geschikte kandidaat. Met n a m e het feit d a t Zeij­ lemaker gezegd heeft affi­ niteit te voelen tot d e Vrij­ Katholieke Kerk, is Bos in het verkeerde keelgat ge­ schoten. Volgens hem b e ­ treft het e e n 'gnostisch­the­ osofisch' genootschap, on­ getwijfeld voor Bos e e n ernstige vorm v a n oosterse ketterij. Hij vergelijkt d e Vrij­Katholieken ook met d e Rozenkruizers, e e n g e ­ heime bond die d e roos als

zinnebeeld der opstanding e n het kruis als zirmebeeld d e r verlossing vereerde. Bos constateert d a a r o m e e n duidelijke spanning met d e VU­doelsteUing. Daarin wordt gesproken over 'gehoorzaamheid a a n het Evangelie v a n Jeziis Christus". Zijns inziens b e ­ tekent het woord 'vrij' bij e e n vrij­katholiek d a a r e n ­ t e g e n het nadrukkelijk los zijn v a n elke binding. Het is duidelijk: iemand als Bos vindt d a t er e e n stevi­ g e d a m moet worden op­ geworpen tegen d e a n a r ­ chistische vloedgolven die 'onze' VU dreigen w e g te spoelen. Maar ter gerust­ stelling: in zijn opvattingen s t a a t hij in d e UR vrijwel alleen. Niemand in die b e ­ wuste vergadering onder­ steunde hem, d e meeste fracties bekritiseerden h e m uitdrukkelijk en kozen bo­ vendien Zeijlemaker tot nieuwe raadsvoorzitter, zo­ d a t het w a t overdreven lijkt om te spreken v a n e e n fundamentalistische res­ tauratie. Misschien is het verstandiger om zulke op­ vattingen te beschouwen als e e n residu uit e e n ver­ vlogen tijdperk, opvattin­ gen, die zolang ze slechts in kleine kring gehuldigd blijven, betrekkelijk onge­ vaarlijk zijn.

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen