Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 273

9 JANUARI 1987 Een op a a r d e neergestorte komeet zou op indirecte wijze het ontstaan v a n het menselijk leven h e b b e n mogelijk gemaakt, is d e theorie v a n Smit. Op het eerste gezicht lijkt het e e n gedachte die past in e e n traditie van zondvloedmythes e n a n d e re sterke verhalen, m a a r die a b soluut vreemd is a a n het moderne evolutiedenken. M a a r Smit is geen anti-evolutionist, integendeel, hij ziet zijn theorieën als een specificatie e n e e n invulling van het werk v a n Darwin. Smit meent dat Darwins werk ten onrechte altijd heel 'gradualistisch' is geïnterpreteerd, d e ontwikkeling v a n d e levensvormen zou zeer geleidelijk verlopen. Maar in werkelijkheid heeft Darwin zich over het tijdsperspectief v a n d e evolutie n a u w e lijks uitgelaten. Het idee dat er lange, relatief stabiele periodes zouden b e s t a a n w a a r i n n a u w e lijks sprake is v a n evolutie, die afgewisseld worden door korte periodes met d a a r i n e e n razendsnelle ontwikkeling, wat d e stelling v a n Smit is, k a n m e n volgens h e m d a a r o m zien als een precisering v a n d e evolutietheorie. Hoe komt iemand ertoe om e e n toch wijdverbreide interpretatie van d e evolutietheorie in zijn fundamenten a a n te tasten ? Het is begonnen in 1972, toen Smit in Spanje veldonderzoek deed. Bij onderzoek v a n gesteentes vond hij scherpe grenzen: in het e n e gedeelte w e r d e n er nog wel resten v a n b e p a a l d e diersoorten gevonden, maar plotseling hield het op. Omdat men in d e geologie v a n e e n geleidelijke ontwikkeling v a n d e levensvormen uitging, werd het vinden van zo'n duidelijke grens als een ormiogelijkheid beschouwd. Dat kon niet; het meest waarschijnlijk w a s nog dat er een stuk gesteente, e n d a a r m e e e e n stuk tijd, dat d e overgang zou markeren, in het niets w a s verdwenen, zo werd er geopperd.

VU-geoloog dr. Jan Smit op zoek naar bewijzen voor zijn theorie van de komeetinslag

'Evolutie berust vooral op toevalligheden' Er zijn niet zo heel veel mensen meer die de evolutietheorie van Charles Darwin radicaal afwijzen. Maar dat betekent niet dat het ontstaan en de ontwikkeling van menselijk en dierlijk leven voor eens en voor altijd verklaard is. Een opzienbarende invulling van de evolutietheorie wordt sinds 1980 verkondigd door de nu a a n de VU verbonden geoloog, dr. Jan Smit. Hij meent dat er zo'n 65 miljoen jaar geleden een catastrofe heeft plaatsgevonden, die de toenmalige levensvormen bijna helemaal heeft weggevaagd, maar die er tegelijk voor gezorgd heeft dat het zoogdier, en daarmee de mens zich heeft kunnen ontwikkelen. fi*v

.^?s>

j « * *

rondliepen w a r e n insecteneters. Omdat zij slechts weinig voedsel nodig h a d d e n , leedden zij minder onder d e gestoorde voedselsituatie d a n veelvraten als dinosaurussen. Na d e r a m p k w a m e n d e overlev e n d e n e e n lege ecologische ruimte terecht. Toen het stofgordijn opgetrokken, bleek d e atmosfeer niet definitief vergiftigd te zijn e n er ontstond e e n wereld met volop voedsel e n volop kansen voor diersoorten om zich te ontwikkelen. Juist d e diersoorten die zich het beste a a n d e v e r a n d e r d e situatie wisten a a n te p a s s e n m a a k t e n e e n razendsnelle evolutie door. Zo k a n gesteld worden dat e e n vernietig e n d e komeetinslag er m e d e e e n v o o r w a a r d e voor is geweest dat het zoogdier mens is ontstaan. Dat is althans d e theorie die mensen als Smit e n Alvarez sinds 1980 verkondigen, e n die door steeds meer leken e n wetenschappers als plausibel wordt a a n v a a r d . Maar nog lang niet iedereen in d e geologische wereld is v a n d e w a a r h e i d v a n d e theorie overtuigd. Dat iridium zou ook door vulkaanuitbarstingen verspreid kunnen worden, brengen sommige tegenstanders te berde. Dat zou echter betekenen dat het iridium alleen lokaal aangetroffen moet worden, terwijl het juist over d e hele wereld te vinden is, stelt Smit d a a r weer tegenover. Sinds 1980 heeft hij op diverse plaatsen in d e wereld onderzoek g e d a a n , m a a r nog nerg e n s zijn er duidelijke aanwijzingen gevonden die zijn theorie h e b b e n kunnen falsifiëren.

Krater

Het merkwaardige w a s echter dat die plotselinge grens niet alleen in Spanje, m a a r bij later onderzoek ook in talrijke a n d e r e delen v a n d e wereld werd a a n getroffen. Overal hetzelfde beeld: g e d u r e n d e vele miljoenen jaren nauwelijks enige ontwikkeling in d e diersoorten e n dan ineens, zonder enig voorafg a a n d teken v a n uitsterving, zijn ze verdwenen. Ze moeten dus ergens a a n bezweken zijn, maar w a a r a a n ? Jan Smit stak zijn Jicht op bij astrofysici, omdat hij veronderstelde dat e e n buitenaardse catastrofe wel eens d e boosdoener zou kunnen zijn geweest. Die suggereerden onder a n d e r e dat wellicht e e n gigantische meteoriet v a n meer d a n honderd kilometer in doorsnee, op a a r d e was ingeslagen. Uit statistieken bleek d a t zulke meteorieten ongeveer e e n s in d e honderd miljoen j a a r inslaan; dat wü zeggen, zeven m a a l sinds er goed ontwikkelde vormen v a n leven op a a r d e b e s t a a n . Het w a s echter niet eenvoudig om deze theorie met bewijzen te staven; zo'n meteoriet schiet namelijk net zo snel weer uit d e krater als hij op a a r d e ingeslagen is e n verdampt daarbij in zijn geheel. Gelijktijdig met Smit w a s in Amerika e e n a a r d w e t e n s c h a p per, AJvarez met dezelfde gedachten a a n het stoeien. Hij deed e e n belangrijke ontdekkmg: bij onderzoek v a n gesteentes trof hij iridium a a n , e e n zilverwit, glanzend metaal, dat ook in meteorieten te vinden is. Samen met enkele a n d e r e a a n wijzingen, als kleine kw^artskorreltjes e n gesmolten waterdrup-

Koos Neuvel

Jan Smit wijst e e n plotselinge o v e r g a n g in g e s t e e n t e a a n .

peltjes, vormde d e vondst v a n dit iridittm e e n belangrijke ondersteuning voor d e g e d a c h t e dat er e e n buitenaardse catastrofe moet h e b b e n plaatsgevonden. Gelijktijdig met deze vermoedelijke komeetinslag vond het grootscheepse uitsterven der dieren plaats e n het lag voor d e h a n d om het e e n met het a n d e r in v e r b a n d te brengen; d a a r door viel e e n a a n t a l dingen op hun plaats. De komeet moet ervoor gezorgd h e b b e n dat er een groot stofgordijn boven d e a a r d e heeft g e h a n g e n welke een tweetal belangrijke klimaatveranderingen heeft bewerkstelligd: in d e eerste plaats vond er een verduistering v a n d e a a r d e plaats; en in d e tweede plaats steeg de temperatuur met ongeveer tien graden, d e explosie zorgde voor een broeikaseffect op a a r d e .

Veelvraten

Veel planten zijn voor hun voortb e s t a a n op zonlicht a a n g e w e zen. Als ze dat in onvoldoende m a t e krijgen slepen ze in hun o n d e r g a n g d e dieren m e e die voor hun voedselvoorziening in belangrijke m a t e op planten a a n g e w e z e n zijn. Ook d e dieren die slecht bestand zijn tegen temperatuurstijgingen zullen het niet langer kunnen bolwerken. Met n a m e een destijds zo belangrijke diersoort als d e dinosaurus is d e dupe geworden v a n deze klimatologische revolutie. Er w a s echter e e n klein a a n t a l overlevenden. Daaronder hoorden ook zoogdieren. Gedurend e d e heerschappij v a n d e dinosaurussen bestonden ze al wel, m a a r ze w a r e n v a n minimale afmetingen; d e grootsten die

Smit is bijzonder gefascineerd door d e weerstand die er toch nog altijd tegen zijn theorie bestaat: "Ik vind het bijzonder intrigerend dat mensen toch blijven zoeken n a a r aardgebonden oorzaken voor het uitsterven v a n d e dinosaurussen, dat men daadwerkelijk gaat zoeken n a a r alternatieven; iets wat buiten d e a a r d e komt is kermeUjk eng. Waarschijnlijk heeft het er m e e te m a k e n dat in mijn b e n a dering d e voorspellende w a a r d e v a n het evolutiemodel, v a n hoe het leven zich zullen ontwikkelt, vrijwel nihil is. In e e n situatie w a a r alleen a a r d s e factoren invloed uitoefenen, is dat nog best te doen. Maar w a n n e e r er plotseling e e n meteoriet d e dampkring binnenkomt e n het g a n g b a r e patroon verstoort, d a n valt er helemaal niets te voorspellen. De evolutie blijkt d a n vooral op toevalligheden te berusten. Op zichzelf maakt dat d e wetenschap nog niet overbodig, want kansberekening is ook een erkende wetenschappeHjke methode."

Superieur

De g a n g b a r e theorie is steeds geweest dat d e zoogdieren m het verre oosten, ergens in Mongolië, zijn ontstaan; dat ze v a n daaruit een invasie over d e wereld h e b b e n uitgevoerd en

daarbij het h e e r s e n d e soort der dinosaurussen onttroond e n verdrongen hebben; dat ze d e eieren v a n reptielen opvraten zodat er g e e n nageslacht meer kwam. Wat Smit betreft m a g deze theorie, w a a r vele jaren zeer nauwkeurig a a n gesleuteld is, gevoegelijk in d e prullenm a n d gedeponeerd worden. Smit: "Wat ik zo opvallend vind is d a t m e n in d e oude theorie er v a n uitgaat dat zich e e n superieur dier ontwikkelt, en dat zou in staat zijn om e e n inferieur wezen te verdringen. Welnu, als deze nieuwe theorie ook m a a r enigszins w a a r is, wordt dat volledig op losse schroeven gezet. Die theorie zegt namelijk dat d e beesten die b e s t a a n wel vrij superieur zijn, m a a r dat d e soorten die a a n d e deur kloppen om er in te komen, al zijn ze net zo goed of nog beter, onder normale omstandigheden vrijwel g e e n k a n s krijgen. Dus, ik ben helem a a l niet zo positivistisch. De a a p e n d e mens ontwikkelen zich p a s op het moment dat d a a r v a n buitenaf k a n s e n voor gecreëerd worden. Dat heeft niets te m a k e n met een superieure ontwikkeling v a n d e gen e n of met nieuwe combinaties." De nieuwe evolutiebenadering zou op die manier ook kunnen verklaren, en dat is altijd e e n belangrijk verwijt geweest v a n kritici v a n d e evolutietheorie, w a a r o m er nooit g e e n 'missing links' gevonden worden; bijvoorbeeld schedels die schakels vormen in d e ontwikkeling v a n a a p a c h t i g e n n a a r mensentypen. Die 'missing links' zouden er simpelweg niet zijn. In d e a a r d w e t e n s c h a p p e n is het relatief eenvoudig om vast te stellen wat er gebeurt in lange, stabiele periodes. Maar wat er precies in die korte overgangsperiode gebeurt e n w a a r o m er d a n zo'n plotselinge verandering plaatsvindt, dat valt nauwelijks g e d e tailleerd te reconstrueren. Juist bijvoorbeeld e e n komeetinslag zou het b e s t a a n v a n zo'n scherp e grens kunnen verklaren. Dat Smit in 1980 zijn evolutietheorie in e e n wetenschappelijk tijdschrift o p e n b a a r maakte, wü nog niet zeggen dat vanaf dat moment d e zaak voor hem helem a a l in k a n n e n e n kruiken was, e n dat hij op zijn lauweren kon g a a n rusten: "Ik probeer nu n a te g a a n of je het ook kunt kwantificeren. Uiteindelijk kun je wel ideeën hebben, m a a r je moet die toch onderbouwen. Dat is e e n veel moeizamer proces d a n e e n w a a r n e m i n g die je ooit in 1972 in het veld g e d a a n hebt."B Advertentie

Hoe aardig is Nederland? In VN: Nederland is allang veel aardiger dan Brinkman wil weten. De nostalgie naar een samenleving waarin hulp heel gewoon was en de werkelijkheid. Het gruwelijk lot van het buitenlands ambassadepersoneel In ons land. Opmerkelijk: de woningnood is verdubbeld In plaats van verdwenen. Filosofen bieden zich aan op de markt van de psychotherapeuten. Hoe het CDA Emdhoven een vliegveld bezorgde vol grootheidswaan. De gênante campagne voor Flodder.

BORIS 60D0EN0V

in het Muztektheater 'Oogverblindend zal het zijn! Men zal zich de armen voor het gezicht slaan!' In de bijlage van VN hel maken van een monster-opera. De anderhalve maand waarin Bons Goedoenov ontstond 'Knielen! Als hij 'noe zje' roept moeten jullie knielen!'

Lees naast uw krant Vrij Nederland

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen