Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 103

26 SEPTEMBER 1986 De natuur heeft ervoor gezorgd d a t er tweelingen b e s t a a n bij m e n s e n e n dat er m e n s e n be­ s t a a n die dat mateloos interes­ sant vinden. Er is e e n onderscheid tussen é é n ­eüge of identieke tweelin­ gen, die exact dezelfde geneti­ sche a a n l e g bezitten e n twee­ eüge, niet­identieke tweelingen di<iezelfde v e r w a n t s c h a p heb­ b e n als 'gewone' broers e n zus­ ters, m a a r wel tegelijk geboren worden. Deze situatie m a a k t het voor onderzoekers mogelijk om uit te m a k e n of e e n eigenschap meer door erfelijke a a n l e g of juist voornamelijk door omge­ vingsfactoren b e p a a l d wordt. De g r a p hierbij is, dat identieke tweelingen honderd procent ge­ netisch verwant zijn e n per p a a r onder gelijke omstandigheden opgroeien, terwijl twee­eüge tweelingen voor slechts vijftig procent genetisch gelijk zijn, m a a r ook in dezelfde omgeving groot worden. Als één­euge tweelingen met betrekking tot e e n zekere eigenschap meer gelijkenis vertonen d a n twee­ei­ ige, d a n wil dat zeggen dat d e e i g e n s c h a p sterk genetisch be­ p a a l d is. TweeUngonderzoek verschaft zo e e n rekenmodel om uit te m a k e n in welke m a t e e e n eigenschap erfelijk is.

Tweelingonderzoek wijst uit:

Intelligentie en gewoonten als roken erfelijk bepaald Intelligentie, partnerkeuze, rook­ en drinkge­ woonten, het is allemaal erfelijk. Tweelingon­ derzoek wijst dat uit. Dit onderzoek stond de af­ gelopen week in het middelpunt van de belang­ stelling tijdens het 'Fifth International Congres on Twin Studies', dat in het Amsterdamse Grand Hotel Krasnapolsky werd gehouden. De VU­hoogleraren prof. dr. J.F. Orlebeke van fy­ siologische psychologie en prof. A. W. Eriksson van antropogenetica namen de plaatselijke or­ ganisatie voor hun rekening.

Een dergelijke onderzoeksme­ thode wordt snel bekritiseerd. Zijn d e omstandigheden w a a r ­ onder tweelingparen opgroeien echt zo gelijk dat ze als eigen­ s c h a p b e p a l e n d e factor w e g g e ­ streept kunnen worden? Ouders promoten tegenwoordig juist steeds meer d e verschillen tus­ sen d e kinderen. Niet meer pre­ cies gelijke petjes e n jurkjes, niet meer exact hetzelfde speel­ goed. En krijgen d e beide kin­ deren wel evenveel a a n d a c h t e n op dezelfde manier? Onderzoek a a n gescheiden tweelingen loopt om deze pro­ blematiek heen. Als tweelingen die op zeer jeugdige leeftijd v a n elkaar gescheiden e n onder verschillende omstandigheden opgegroeid zijn n a jaren in be­ p a a l d e e i g e n s c h a p p e n sterk op elkaar blijken te lijken, meer d a n gemiddeld, d a n is zo'n ei­ g e n s c h a p sterk erfelijk b e p a a l d e n spelen omgevingsfactoren e e n ondergeschikte rol.

Intelligentie Statistisch onderzoek bij grote aantallen gescheiden tweelin­ g e n doet d e Amerikaanse we­ tenschapper prof. dr. T.J. Bou­ chard, die ook op d e VU e e n lezing over dit onderwerp hield. "Vaak Tfwamen ze n a e e n p a a r m a a n d e n n a a r m e toe. Zeiden ze: 'Goh, is het je echte n a a m ? We d a c h t e n dat het je bijnaam was'. Niemand n o e m d e me John. Ze h a d d e n het altijd over ' h a a l Bul m a a r even'. Zul je het goed opschrijven? Bul, met é é n 1." We praten met John Bul thuis in Amsterdam­Slotermeer. "Mijn kamer w a s boven in d e aula, achterin. Door e e n p a a r r a a m p j e s kon ik d e z a a l over­ zien. O n d e r a a n d e toegang­ strap h e b ik ooit e e n groot zwart doek g e h a n g e n , om zomers d e warmte buiten te houden. Het h a n g t er nu nog. Nogal afschrik­ wekkend, want erachter is het a a r d e d o n k e r . Daardoor kreeg mijn kamer iets v a n het heilige der heiligen, schijnt het. Als ze koffie k w a m e n brengen, zetten ze die vóór het gordijn op d e grond e n m a a k t e n ze zich uit d e voeten." '"Audio^visueel medewerker, w a s ik officieel. In d e beginja­ ren, rond '70, w a s ik d e enige, h a d ik het hele gebouw onder mijn hoede. Ik w a s eigenlijk het hele AVO. Zes projectors h a d ­

Reina Pasma "Deze hele affaire w a s natuur­ lijk koren op d e molen v a n al d i e g e n e n die tegen d e geneti­ s c h e hypothese v a n intelligentie w a r e n . En dat w a r e n er velen in a c a d e m i s c h e kring in die tijd v a n democratisering e n gelijk­ heid. De v r a a g of intelligentie vooral door genetische of door omgevingsfactoren wordt be­ p a a l d , w a s h a a s t e e n onfat­ soenlijke", aldus d e hoogleraar. Tegenwoordig Hjkt het tij weer gekeerd. "Gelukkig, het m a g weer", hoorden w e op het con­ g r e s sommige onderzoekers verzuchten e n Bouchard voert e e n grootschalig intelligentie­ onderzoek uit a a n tweelingen. Deze keer kijken wetenschap­ pers uit vele disciplines mee, zo­ d a t fraude uitgesloten geacht m a g worden. De uitkomsten lij­ k e n echter sterk op die v a n Bou­ chard's frauduleuze voorgan­ ger. Zelfs n a d a t ze tientallen jaren v a n elkaar afgezonderd zijn ge­ weest, lijken identieke tweelin­ g e n wat hun intelligentie betreft n o g ongelofelijk veel op elkaar. De m a t e v a n gelijkheid blijkt af te n e m e n met d e verwantschap.

De oudste en d e jongste tweelingen op het congres over tweelmgon­ derzoek ^' Gerard Pals Hij onderzoekt tweelingen die rond hun d e r d e levensjaar v a n e l k a a r gescheiden werden. Zijn proefpersonen zijn afkomstig uit verschülende l a n d e n e n zien el­ k a a r voor het eerst sinds zo'n dertig j a a r weer op Bouchard's onderzoeksinstituut in Minneso­ t a (U.S.A.). D a a r verblijven ze e e n week e n doorlopen e e n bui­ tengewoon strak onderzoeks­ s c h e m a . Allerhande tests wor­ d e n op ze losgelaten, w a a r o n ­

d e r inteUigentietoetsen. "Eerder voerde e e n Engelse on­ derzoeker al e e n s e e n dergelijk grootschalig onderzoek uit e n d a a r k w a m uit, dat intelligentie h e l e m a a l erfelijk b e p a a l d was", vertelt prof. Orlebeke. "Helaas bleek in het begin v a n d e zeven­ tiger jaren dat d e onderzoeker d e z a a k h a d geflest. Hij wilde zo g r a a g dat het uitkwam dat hij e e n deel v a n d e d a t a gewoon zelf h a d verzonnen."

De overeenkomst is maximaal bij één­eüge tweelingen e n neemt via ouders e n broers e n zusters, neven e n nichten af tot volslagen willekeurig gekozen personen, w a a r m e e m e n totaal geen verwantschap heeft. Daaruit concludeert Bouchard d a t uw intelligentie voor e e n be­ langfrijk deel erfelijk b e p a a l d is.

Milieu­ vervuiling Behalve voor erfelijkheidsdes­ kundigen zijn tweelingen ook in­ teressant voor onderzoekers uit sferen v a n medische e n sociale wetenschappen. Er is namelijk v a a k iets mis met d e gezond­ heid v a n tweelingen e n d a a r ­ n a a s t zijn ze ook regelmatig oor­ z a a k v a n d e grootst mogelijke problemen binnen het gezin. Er

zijn zelfs verenigingen opge­ richt om zogeheten 'meerling­ gezinnen' te begeleiden. Ook als verschijnsel worden tweelingen onderzocht. Men kijkt d a n n a a r d e geboortefre­ quenties v a n identieke e n niet­ identieke tweelingen. Die fre­ quentie vertoont voor twee­eiige tweelingen cfrote schommelin­ g e n . In J a p a n bijvoorbeeld zijn vijfentwintig v a n d e tienduizend geboorten niet­identieke twee­ lingen e n in Nigeria zijn dat er wel vierhonderd per tiendui­ zend. O p het platteland worden er meer geboren d a n in d e stad e n uit onderzoek a a n oude ge­ boorteregisters blijkt, dat in tij­ d e n v a n hongersnood minder niet­identieke tweelingen wer­ d e n geboren. Prof. Eriksson denkt nu, dat d e frequentie v a n twee­eiige tweeling­geboorten als e e n soort biologische vitali­ teitsmeter te beschouwen is. Hoe meer v a n zulke tweelingen h o e gezonder d e bevolking in het algemeen. Voor d e concep­ tie v a n e e n twee­eiige tweeling is namelijk een dubbele eisprong nodig. Die zou slechts bij buitengewoon gezonde vrou­ w e n plaats^vinden. De frequentie v a n identieke tweelingen is altijd tamelijk con­ stant geweest, m a a r begint in noord­west­Europa d e laatste d e c e n n i a toe te nemen. Ener­ zijds ziet m e n d e oorzaak v a n dit verschijsel in e e n verbeterde medisciie zorg. Het a a n t a l spon­ t a n e abortussen is d a a r d o o r af­ g e n o m e n e n dat zijn juist relatief v a a k tweelingen. Eriksson legt d a a r n a a s t e e n v e r b a n d met het pilgebruik, dat sinds d e zestiger jaren op grote s c h a a l op g a n g is gekomen. Vrouwen die jarenlang d e pü h e b b e n geslikt, krijgen vaker e e n één­eüge tweeling d a n a n ­ deren. De theorie is nu, dat d e tijd die d e be^vruchte eicel er­ over doet om via d e eUeider d e b a a r m o e d e r te bereiken bij ex­ pügebnuksters langer is. De k a n s dat er al e e n celdeling heeft plaatsgevonden voordat d e vrucht zich in d e b a a r m o e d e r heeft genesteld, e n zo ontstaan identieke tweelingen, is d a n groter. A n d e r e n m e n e n dat toxische stoffen in het nulieu invloed heb­ b e n op d e o^vulatie e n d e eilei­ derbewegingen. Ze zouden d e dubbele ovulatie t e g e n g a a n e n het afdalen v a n d e eicel n a a r d e b a a r m o e d e r vertragen. En zo is d e milieuvervuiling ook w e e r d e oorzaak v a n het wel, of juist niet ontstaan v a n tweelin­ gen.

John Bul h o u d t d e VU voor gezien

Audiovisueel Centrum verliest 'man met de meeste overuren' John Bul, medewerker van het Audiovisueel Centnam van de VU (AVC) ­ wie kent hem niet ­ is vervroegd uitgetreden. 'De man met de mees­ te overuren in het hoofdgebouw', zoals je vaak hoort zeggen. Vorige week vrijdag kreeg hij een afscheidsreceptie als een vorst: de VU was trots op zo'n superijverige werker met een steevast opgeruimde stemming en haar bevolking liep uit om hem de hand te drukken. d e n w e toen, die ik d e hele d a g o p mijn karretje het hoofdge­ b o u w rondreed. Van college n a a r college. Beulen w a s het." Later w a s dat g e e n d o e n meer. Toen h e b b e n w e e e n a a n t a l za­ len v a n vaste a p p a r a t u u r voor­ zien. Dat ging geruime tijd pri­ m a , m a a r v a n lieverlede werd

d e boel gesloopt. Projectors w a a r v a n alleen d e buitenkant e r n o g stond, alle stekkers eraf gesneden. Projectieschermen toegetakeld met e e n mes." "Toen d e a u l a werd opgeleverd, begin jaren zeventig, h e b ik die tot mijn territorium gemaakt, sa­ m e n met d e UR­zaal. Bijna alles

Aad Meijer w a t er in zit a a n beeld­ e n ge­ luidmogelijkheden h e b ik zelf g e m a a k t of laten maken. Een ongelooflijk g e d o e is dat v a a k geweest. Wat w e niet gerom­ meld h e b b e n met d e microfoons voor d e opponenten bij promo­ ties. Vroeger kregen ze met z'n allen é é n omhangmicrofoon. W a t e e n geklungel. Muts af, mi­ crofoon af, muts op, doorgeven, muts af, microfoon om, enzo­ voort. Toen g a v e n w e ze e e n losse microfoon voor hun neus. Klapten ze die dikke proefschrif­ ten recht voor d e microfoon open. Verstond je g e e n woord v a n wat ze zeiden. Sinds Drenth­ rector is, spreken d e opponen­

Foto AVC/VU

ten d e promovendus s t a a n d e toe e n h a n g e n w e e e n micro­ foon boven hun hoofd. Staan ze v e r d w a a s d om zich h e e n te kij­ k e n w a a r d e microfoon is. Nou ja, ze zoeken het m a a r uit." "Eén keer bij e e n oratie in s l a a p gevallen, ik weet niet meer wel­ ke. Word ik wakker, denk ik 'Verrek, wat is het stü hier'. Was d e z a a l intussen leeggelopen. Ben ik ook m a a r n a a r huis g e ­

Vervolg op pag. 8

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen