Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 301

23 JANUARI 1987 Peter Nientied evalueert in zijn proefschrift het huidige huisvestingsbeleid voor d e a r m e n in Karachi op basis v a n uitgebreid veldwerk in d e katchi abadi, uit het Urdu te vertalen als nietgelegaliseerde wijk. D a a r n a a s t plaats hij de-woonproblemen in de Derde Wereld in e e n nieuw kader v a n stedelijke politieke theorie. Zijn kritiek op d e g a n g bare evaluaties v a n huisvestingsprogramma's is namelijk dat doorgaans alleen wordt onderzocht of d e doelstellingen van het beleid zijn bereikt. Dat geeft nog g e e n informatie over de belangen achter dat beleid en de a a r d v a n d e politieke beslissingen. "Ons inziens zou niet alleen voor huisvesting v a n d e a r m e n kunnen gelden dat het een proces is (en geen produkt), m a a r ook voor overheidsbeleid op dit terrein", schrijft hij s a m e n met d e Indiase mevrouw Banashree Chatterji Mitra in het eerstvolgende nummer v a n het NUFFlC-blad Overzicht "Hoe komt huisvestingsbeleid tot stand, wie bepaalt d e behoeften v a n de bevolking? Inderdaad, veelal technici, op basis v a n e e n eenzijdig routine onderzoekje wat meestal niet erg serieus wordt genomen." In zijn eigen onderzoek belicht Nientied d a n ook uitgebreid welke rol overheid en bureaucratie in Pakistan spelen.

Promovendus hekelt beleid Ontwikkelingssamenwerking

Nadruk op platteland gaat ten koste van krottenwijken In d e eerste m a a n d v a n het VN-Jaar v a n d e Daklozen, promoveerde a a n d e VU sociaalgeograaf dr. Peter Nientied op e e n proefschrift over lage-inkomens huisvesting in d e Pakist a a n s e hoofdstad Karachi. Krottenwijkbewoners, zo wordt duidelijk, hoeven er niet meer b a n g te zijn voor bulldozers, m a a r hun slechte woonsituatie wordt door politieke oorzaken in stand gehouden.

G e r a r d v a n Schalk Hebben Westerse bouwkundigen eigenlijke de goede opleiding om in de Derde wereld goed werk te kunnen doen? Nientied: "Voor e e n groot deel h e b b e n ze weinig a a n die opleiding. Voor technische kennis is die opleiding natuurlijk wel relevant. Een brug is e e n brug, voor

-.***'""ik

Rotstad

Een uur n a d e promotieplechtigheden werd in het Auditorium de paneldiscussie 'Habitat: onderzoek en beleid' gehouden. Als voorzitter fungeerde ir.C. Dijkgraaf, directeur v a n het Rotterdamse Institute of Housing Studies (IHS). Promovendus Nientied werkt sinds november '85 bij deze non-profit organisatie die onder a n d e r e cursussen over huisvesting en planologie geeft a a n mensen uit d e Derde Wereld. Naast onderzoekers uit Malawi, India en Colombia, zat ook co-promotor dr.J.J. van der Linden in het panel. Van der Linden, die Karachi inmiddels 'een dierbare rotstad' noemt (zie Ad Valvas, 26-9-'86), heeft zelf lange onderzoekservaring in Pakistan. Zijn vakgroep, culturele antropolgie/niet-westerse sociologie, is sinds 1968 in Karachi actief met onderzoek, beleidsadvisering en -uitvoering op het gebied v a n lage-inkomens huisvesting. Blijkens de praktijk v a n d e afgelopen jaren, zo vertelt het persbericht bij d e paneldiscussie, wordt bij d e bepaling v a n het overheidsbeleid n a g e n o e g geheel voorbij g e g a a n a a n beleidsrelevant onderzoek. Hoog tijd dus om mensen uit d e beleidssfeer e e n s op het matje te roepen. Helaas moet het Habitat-jaar in Nederland nog even op g a n g komen, gezien d e teleurstellende opkomst v a n hooguit vijftig belangstellenden. En d a n is d e familie v a n promovendus e n panellid Peter Nientied, wiens ouders het Engels niet beheersten, al meegerekend. De discussie werd er wat mat door. In e e n rustig tempo wisselden d e beleefde vragen elkaar af, zonder uiteindelijk het al bijna spreekwoordelijke langs elkaar h e e n communiceren van wetenschappers e n beleidsmakers op te heffen. Inspecteur te velde dr. Segaar van het directoraat-generaal Ontwikkelingssamenwerking (DGIS), 'verweerde' zich geroutineerd door te opperen dat het op zich een onderzoeksgebied IS voor wetenschappers w a a r om hun onderzoek zo weinig wordt gebruikt door overheden bij het opstellen v a n beleid."

/ I Jan v a n der Linden en Peter Nientied tijdens d e paneldiscussie over onderzoek n a a r dakloosheid in d e Derde Wereld. Foto Michel Claus, AVC/VU Waarbij hij voor het g e m a k voorbij ging a a n d e v r a a g vraarom zulks ook voor d e Ned e r l a n d s e overheid geldt. Panelvoorzitter Dijkgraaf, noemde dit achteraf e e n 'schertsopmerking'. De kersverse doctor prob e e r d e S e g a a r tevergeefs over te h a l e n om zijn standpunt verder uit te leggen. "Door het beleid v a n Schoo, dat door Bukman misschien wordt voortgezet," zo vreest Peter Nientied, "konden wij steun v a n het Nederlandse ministerie wel vergeten. De concentratie op plattelandsproblematiek e n industrialisatie is zo sterk, dat als je wat a n d e r s onderzoekt - krottenwijkverbetering bijvoorbeeld - d a n krijg je d a a r gewoon g e e n steun voor."

Achterhaald

In d e visie v a n d e ministers Schoo e n Bukman is krottenwijkverbetering e e n vorm v a n symptoombestrijding. Zij g a a n e r v a n uit dat d e armste groep e n in d e Derde Wereld zo m a s s a a l n a a r krottenwijken in d e grote steden trekken, omdat d e situatie op het platteland v a a k zo troosteloos is. Als je je geld besteedt a a n d e verbetering v a n d e economie v a n het platteland, dan... "bestrijdt je tenminste d e oorzaak in plaats v a n d e gevolgen, hè?" vult Dijkgraaf a a n . "Maar dat is inmiddels e e n heel erg achterhaald verhaal. Het is natuurlijk heel paternalistisch om die m e n s e n op het platteland te willen houden. Bij ons in Nederland woonde in d e vori-

g e e e u w ook nog vijftig procent v a n d e m e n s e n op het platteland, m a a r dat is nu toch veel minder?" "Het is niet voor niets d a t nu d e Nederlandse Habitat Commissie is opgericht", zegt Nientied. "Dat is niet alleen voor het Jaar v a n d e Daklozen, dat is ook om politieke druk uit te oefenen om het beleid te wijzigen. Een j a a r of tien geleden werd geloof ik acht procent v a n d e bilaterale hulp besteed a a n stedelijke problematiek - krottenwijkverbetering, ook werkgelegenheid - en nu ligt dat b e n e d e n d e één procent. Zeg m a a r gerust dat er h e l e m a a l niets meer v a n is overgebleven. Terwijl er gen o e g initiatieven zijn v a n Ned e r l a n d s e onderzoekers die met w a t steun hele a a r d i g e dingen zouden kunnen doen." Verwacht je er overigens veel van, van dat VN-jaar? "Vorig j a a r zat ik geregeld in die Habitatcommissie, en toen dacht ik: w a a r zijn die mensen toch allemaal m e e bezig? Wat e e n troosteloze vergaderingen zijn dat toch," is Nientieds cynische eerste reactie. "Maar als ik nu kijk hoe dat aanslaat, hoe allerlei organisaties geïnteresseerd blijken te zijn om projecten te g a a n steunen, ook op lang e r e termijn d a n dat e n e jaar, d a n zie ik het toch weer wat positiever in. De werkgevers e n w^erknemers in d e bouw g a a n bijvoorbeeld s a m e n e e n trainingsprogramma opzetten voor bouwvakkers in verschillende landen. Zoiets komt door dat Jaar."

beton is e e n b e p a a l d e hardingsfactor nodig e n die is in India hetzelfde als in Nederland. Maar d e echte problemen liggen v a a k op e e n niveau, waarbij technische kennis alléén niet relevant is. Veel onderw e r p e n vereisen e e n a a n g e p a s t e technische kennis. Op ons instituut is bijvoorbeeld iemand gespecialiseerd in z o g e n a a m d e low cost infrastructure, goedkop e toiletten, goedkope drainagesystemen en dat soort dingen. Maar dat wordt op d e Ned e r l a n d s e universiteiten nauvyelijks gegeven." Nientied begint zijn dissertatie met e e n schets v a n d e v e r a n d e ring in het huisvestingsbeleid v a n d e armsten in d e Derde Wereld. Tot voor tien j a a r geleden p r o b e e r d e n overheden nog om semi-legale krottenwijken k a a l te s l a a n e n a a n d e r a n d v a n d e s t a d kavels a a n te bieden. Dat beleid heeft gefaald. Er worden veel te weinig kleine kavels opgeleverd die toegankelijk e n bet a a l b a a r zijn voor d e armsten om h e n m a s s a a l uit krottenwijken w e g te halen. Nu zoeken Derde Wereldlanden het in 'voorwaardescheppend beleid': enerzijds krottenwijken legaliseren e n proberen te verbeteren, anderzijds zogeheten Sites services projecten opleveren. Dat zijn kleine kavels grond met e e n aansluiting voor water, g a s e n riolering, w a a r o p m e n zelf e e n huisje k a n bouwen. "Het positieve aspect v a n het nieuwe beleid is heel makkelijk: d e bulldozer blijft in d e g a r a g e s t a a n . Als d e m e n s e n in d e krot-

tenwijken kurmen blijven wonen, is dat vele malen beter als verplaatsen n a a r d e r a n d v a n d e stad w a a r ze met hoge transportkosten komen te zitten en waarschijnlijk niet eens het geld h e b b e n om e e n huisje te bouwen", vertelt Nientied. "Maar in Karachi g a a t het heel slecht met die methode v a n sites services. De Karachi Development Authority, verantwoordelijk voor stadsontwikkeling, richt zijn projecten met n a m e op d e hogere e n midden- e n hoger e inkomensgroepen. Dat zijn groepen die eigenlijk d e bemoeienis v a n KDA niet nodig hebben, omdat ze prima door middel v a n d e markt a a n huisvesting kunnen komen. Er is vold o e n d e privé-initiatief om die m e n s e n v a n flats of bungalows te voorzien. De groep mensen die deze formele markt niet kunn e n betalen, d a a r bemoeit KDA zich veel te weinig mee. Zij krijg e n niet g e n o e g d e gelegenheid v a n KDA om op zo'n sites services project hun eigen huizen te bouwen." Nientied twijfelt g e e n moment over d e factor die bij huisvesting voor d e grootste problemen zorgt: "Dat is d e politiek. In het g e v a l v a n Karachi is dat makkelijk uit te leggen. De grond voor woningbouw is d a a r n a melijk voor het grootste deel in h a n d e n v a n d e overheid. In a n d e r e Derde Wereldlanden hebb e n particulieren nogal eens het eigendom v a n d e grond, m a a r d e KDA k a n dat voor heel weinig geld v a n d e provinciale overheid in h a n d e n krijgen. Er is bovendien voldoende v r a a g n a a r die kleine kavels in d e vorm v a n sites services projecten, e e n groot project v a n KDA zou waarschijnlijk e e n groot succes zijn." "Nou, dat alles wordt niet ged a a n . Terwijl KDA d a a r wel d e middelen en d e mensen voor heeft. De katchi a b a d i h e b b e n e e n l a g e prioriteit. Wel komt er binnenkort steun voor het wijkverbeteringsbeleid v a n d e Wereldbank e n d e A s e a n Development Bank. D a a r komt nu groots c h e e p s geld voor binnen in d e vorm v a n zachte leningen a a n d e Pakistaanse overheid." N a die informatie komt d e eerste stelling bij zijn proefschrift niet meer zo vreemd over. Nientied pleit d a a r i n voor meer a a n dacht voor d e rol v a n d e staat in huisvesting v a n stedelijke arm e n in d e Derde Wereld e n citeert Sarin. Die zegt dat het beste wat je weUicht kunt doen voor d e woonsituatie v a n d e armste groepen is, om d e a a n d a c h t voor hen, te verschuiven n a a r d e g e n e n die verantwoordelijk zijn voor hun leefomstandigheden."

Vrouwen

Een a n d e r e opmerkelijke stelling luidt dat "voor socio-economic surveys in volkswijken in d e Derde Wereld vrouwen w a a r schijnlijk betere informanten zijn d a n mannen". Hij baseert d a t op een onderzoekje w a a r i n interviews met mannelijke e n vrouwelijke respondenten word e n vergeleken. "Je zou verwachten dat vrouwen, omdat ze zoveel binnen

Vervolg op pag.

7

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen