Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 7

BOEKEN Blakend én geknakt zelfvertrouwen Hoe zal d e wetenschap zich tot d e eeuwwisseling ontwikkelen? Vijftien v o o r a a n s t a a n d e weten­ s c h a p p e r s h e b b e n zich over d e z e v r a a g gebogen. Hun denk­ b e e l d e n zijn gebundeld in e e n publicatie die bij wijze v a n eer­ betoon onlangs is a a n g e b o d e n a a n prof. R. v a n Lieshout, d e voormalige voorzitter v a n d e or­ ganisatie voor Zuiver Weten­ schappelijk Onderzoek (ZWO). De bundeling levert natuurlijk g e e n pasklare blauwdrukken of panklare recepten op. De toe­ komst is ongewis en ook a c a d e ­ mici kunnen d o o r g a a n s niet verder kijken d a n hun eigen schaduw. De verwachtingen die d e vijftien wetenschappers voor het j a a r 2000 uitspreken zijn d a n ook in feite niet meer d a n wat ze op dit moment al interessant of juist zorgwekkend binnen hun vakgebied vinden. Even afgezien v a n d e vakmati­ g e inhoud, vallen d e verschillen o p in d e toonzetting w a a r m e e d e vijftien n a a r d e toekomst kij­ ken. De bijdragen v a n d e bèta­ wetenschappers zijn veelal doordrenkt met e e n blakend zelfvertrouwen. Immunoloog BaUieux sicpaaleert "hoogge­ s p a n n e n verwachtingen" die er ten a a n z i e n v a n zijn vakgebied gekoesterd worden en acht die volkomen terecht. De ontwikke­ ling v a n g e a v a n c e e r d e cel­ kweektechnieken e n ceDdone­ ring opent volgens h e m "wijde perspectieven". Ook biochemicus Van Dam rept over "spectaculaire vorderin­ gen" en "stormachtige ontwik­ kelingen" op het gebied v a n DNA­technologie. Natuurlijk, over veel zaken tast men nog in het duister en d e kinderschoe­ n e n zijn meestal nog niet afge­ worpen. Maar d e bestudering v a n eiwit­complexen zal e e n "grote vlucht" n e m e n e n vruch­

Wim Crezee ten afwerpen die ons zullen ver­ rassen, zoveel is zeker. Fysicus 't Hooft verwacht veel h e ü v a n grotere versnellers die momenteel in a a n b o u w zijn. De elementaire deeltjes k a n m e n d a n nog harder laten botsen e n d a t levert weer meer informatie o p over d e structuur ervan. Een e n a n d e r k a n slechts plaatsvin­ d e n met behulp v a n supercom­ puters. In scherp contrast tot dit vooruit­ gangsoptimisme, s t a a n d e bij­ d r a g e n over sociale weten­ s c h a p p e n e n filosofie. De kennis ontwikkelt zich in deze vakge­ b i e d e n meestal niet cumulatief e n wat door d e e e n als e e n stap vooruit wordt gezien, wordt door d e a n d e r juist beschouwd als e e n regressie. Op zichzelf is dat laatste niet zo vreemd. Sociale w^etenschappen kunnen, gege­ v e n hun wisselwerking met d e samenleving, niet veel meer overeenstemming vertonen d d n die maatschappij zélf opbrengt. Iets a n d e r s is het w a n n e e r blijkt d a t d e b e s t a a n d e specialisatie is ontaard in een regelrechte versplintering. De stand v a n za­ ken in het sociaal­wetenschap­ pelijk onderzoek vertoont d a a r ­ door gelijkenis met "een ontplof­ fende confettifabriek" (Duijker).

g e n k w a m e n niet uit. De droom v a n d e 20ste eeuw, w a a r i n d e sociologie werd gepresenteerd als e e n 'sociotechniek' n a a r voorbeeld v a n d e natuurweten­ schappen, werd niet b e w a a r ­ heid. Van Doom heeft enige tijd terug al publiekelijk (in het NRC) te k e n n e n g e g e v e n weinig heil meer te verwachten v a n d e so­

Socioloog J.A.A. van Doo rn spreekt v a n crisisgevoelens bin­ n e n zijn vakgebied. Het zelfver­ trouwen heeft in d e sociologie e e n behoorlijke k n a u w gekre­ gen. Ook dat heeft volgens hem maatschappelijke oorzaken. De betekenis v a n het westerse cul­ tuurgoed is d e laatste jaren d a ­ nig gerelativeerd e n dat heeft ook z'n weerslag g e h a d op d e westerse sociaje wetenschap­ pen. De (te) h o g e verwachtin­

Koos Neuvel zelf ook d e g o e d e therapie toe­ g e p a s t kunnen worden. Als d e persoon v a n d e misdadi­ ger tot probleem wordt ver­ klaard, d a n is het d e v r a a g hoe dat probleem veroorzaakt wordt. De mogelijkheid werd uitgesloten dat e e n misdadiger uit eigen vrij wU tot zulke perver­ s e handelingen kon komen; er moesten 'objectieve' oorzaken g e v o n d e n worden buiten het zelfbewustzijn v a n d e misdadi­ ger. Die oorzaken moesten ge­ v o n d e n worden in d e erfelijke e i g e n s c h a p p e n d a n wel in ver­ p e s t e n d e invloeden v a n het so­ ciaal milieu; het aloude 'nature­ nurture' debat dus. In Nederland w a s Aletr ino d e bekendste vertegenwoordiger v a n d e richting die het zocht in d e persoonlijke a a n l e g v a n d e misdadiger. De meest radicale toepassing v a n d e inzichten v a n deze school is in Nazi­Duitsland in praktijk gebracht. Als d e mis­ dadigheid immers a l in d e erfe­

scheidenheid blijft geboden, vindt ook d e econoom C r ame r. "Alles wat je schrijft en doet is e e n b l a d op d e composthoop v a n d e wetenschap." Of crisisgevoel d a n wel enthou­ siasme op z'n plaats is, k a n d e toekomst leren. Eén voorspel­ ling k a n in ieder geval met ze­ kerheid worden g e d a a n : e e n v a n d e interessantste boeken die in het j a a r 2000 zal verschij­ nen, zal 'Ter ugblikken op voor ­ uitblikken uit de jar en tachtig' heten.

Vijftien wetenschappen, vijftien j a a r ver­ der, onder redactie v a n H M. Jolles e.a. Staotsuitgeven). Pnjs /f 35,­.

Foto Peter Wolters, AVCfVU

De misdaad als oplosbaar probleem Dat in e e n toekomstige gemeen­ s c h a p g e e n misdadigheid meer zal voorkomen, "is e e n w a a r ­ heid, welke even evident is als d e z e a n d e r e : dat n a d e komst v a n het Godsrijk op a a r d e d e menschheid gelukkiger zal zijn d a n nu." Dat schreef d e crimino­ loog Feber in het j a a r 1934. Anno 1986 kent zijn vakbroeder Jac. van Wer ingh minder zeker­ heden, gezien zijn cynische toe­ voeging: "En sinds God dood is lijkt mij zelfs dat laatste niet m e e r evident." De gelukzalige zekerheid v a n i e m a n d als Feber w a s niet uit­ zonderlijk, dat laat Van We­ ringh zien in zijn beschrijving v a n d e in Nederland beoefende criminologie sinds het einde v a n d e negentiende eeuw. De ge­ meenschappelijke veronder­ stelling w a a r bijna elke crimino­ loog v a n uitging, w a s dat d e m i s d a a d in principe e e n oplos­ b a a r probleem w a s . Als m a a r d e juiste diagnose gesteld werd v a n wat d e oorzaken w a r e n v a n zo'n pathologisch verschijn­ sel als misdaad, d a n zou van­

ciologie als afzondeUjke disci­ pline. Hij put zijn hoop voor d e toekomst uit het ontstaan v a n wetenschappelijke coalities v a n zijn vak met antropologie en ge­ schiedenis. Niet alleen d e sociale weten­ s c h a p p e n tobben met het pro­ bleem v a n het praktische nut voor d e toekomst, merkt psycho­ loog Wagenaar in zijn bijdrage terecht op. Ook economen w a ­ g e n zich niet g r a a g a a n e e n voorspelling die zich uitstrekt over vele jaren, e n d e metereo­ logen v a n het K NMI zijn juist gestopt met het verstrekken v a n gedetailleerde weersvoorspel­ lingen voor d e gehele week. Be­

lijke e i g e n s c h a p p e n opgesloten zit, h e b b e n opvoeding of onder­ wijs g e e n enkele zin; het beste is het om het a a n t a l mensen met e e n kwalijke erfelijke belasting te reduceren. De sociaal­democraat W. A. Bonger m e e n d e d a a r e n t e g e n dat d e m i s d a d i g e r tot zijn han­ deling gebracht werd door maatschappelijke oorzaken. Als d e sociaal­economische positie v a n d e a r m e bevolking m a a r versterkt werd, zou d e m i s d a a d op d e n duur vanzelf verdwijnen. O m die r e d e n werd het socialisme door Bon­ gers g e p r o p a g e e r d . Van We­ ringh wijst erop dat d e b e n a d e ­ ring v a n Boiiger niet zo heel veel verschilt v a n zijn tijdgeno­ ten, hij ging uit v a n dezelfde positivistische premissen, al­ leen a a n g e v u l d met e e n soci­ alistisch i d e a a l . Het w a s altijd dezelfde op na­ tuurwetenschappelijke leest geschoeide, psychologiseren­ d e b e n a d e r i n g die overheerste. P a s in d e afgelopen d e c e n n i a zijn er enkele m e n s e n g e w e e s t

met e e n a n d e r perspectief. Cri­ minologen alsBianchi en Hoef­ nagels zijn niet op zoek n a a r d e w a a r h e i d v a n d e misdadiger, e n lijken sceptischer over d e mogelijkheid om d e m i s d a a d met wortel e n tak uit te roeien. In p l a a t s v a n op d e misdadiger plaatsen zij het spotlicht op de­ g e n e die d e misdadiger defi­ nieert. Voor h e n zijn d e weten­ s c h a p en het justitieel a p p a r a a t niet d e oplossing v a n het pro­ bleem, m a a r maken er deel v a n uit. Door d e stigmatisering die bijvoorbeeld vanuit die hoek plaatsvindt, worden criminele carrières sneller g e m a a k t d a n gebroken. De geschiedschrijving v a n d e Nederlandse criminologie door Van Weringh w^ordt enigszins bemoeüijkt door het feit dat hij zelf, als hoogleraar a a n d e UvA, é é n v a n d e hoofrolspelers is. Dat blijkt vooral uit het laatste d e e l v a n zijn boek w a a r i n hij d e bijdrages v a n zijn collega's be­ schrijft. De eigen bijdrage blijft daarbij buiten beschouwing, m a a r wel treedt hij soms in de­ b a t met zijn coUega's w a a r d o o r in enige mate d e eigen opvat­ ting over het vak verduidelijkt wordt. Toch blijft het boek wat halfslachtigs houden, ergens tussen polemiek en afstandelij­ ke historische a n a l y s e Ln. Hoef­ n a g e l s krijgt er bijvoorbeeld be­ hoorlijk v a n langs m a a r voor

zijn kritiek op Bianchi worden w e verwezen n a a r een artikel d a t ooit in e e n tijdschrift ver­ scheen. Zelf presenteert Van Weringh zich g r a a g als d e redelijke scep­ ticus, iemand die zich keert te­ g e n al te grote wetenschappelij­ ke pretenties voor wat betreft d e verklaring en de oplossing v a n het misdaadprobleem. Voor h e m zijn er verschülende b e n a ­ deringen mogelijk die g e e n v a n allen het alleenrecht mogen op­ eisen. Dat is op zichzelf e e n sympa­ thiek standpunt, m a a r er wordt toch e e n wat vreemd licht op geworpen w^anneer je bedenkt d a t Van Weringh in d e benoe­ mingscommissie v a n BuUdiui­ zen heeft gezeten. Ook d e bioso­ ciale a a n p a k moet v a n Van We­ ringh als deelbenadering e e n k a n s krijgen. Dat die a a n p a k e e n terugkeer betekent n a a r die verfoeide negentiende­eeuwse wetenschappelijke pretenties, w a a r i n uitsluitend d e beheers­ b a a r h e i d v a n het g e d r a g v a n d e misdadiger centraal werd gesteld, lijkt Van Weringh niet te deren. Zijn liberale tolerantie lijkt d a n om te s l a a n in een on­ vermogen om kwaliteitsver­ schillen te onderkennen.

Jac v a n Wenngh ­ De afstand tot d e honzon verwachting en werkelijkheid m d e Nederlandse cniiunologie. Arbeiders­ pers, f 44,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen