Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 387

6 MAART 1987 De voorgenomen samenwer­ king v a n d e geneeskundefacul­ . teiten v a n UvA e n VU, ook op computergebied, zal nog wel even op zich laten wachten. De faculteiten willen s a m e n ander­ half miljoen gulden g a a n inves­ teren in computerondersteund onderwijs. Het idee is er, m a a r moet nog helemaal uitgewerkt worden. Tot nu toe is het alleen gebleven bij e e n collegiale uit­ wisseling v a n computerprojec­ ten en ­middelen. In hoeverre helpt d e computer al bij het ge­ neeskunde­onderwijs a a n d e andere universiteiten? Aan d e Rijksuniversiteit L eiden krijgen eerstejaars medicijnstu­ denten al met behulp v a n d e computer les. D a a r heeft men een a a n t a l j a a r geleden e e n ei­ gen medisch computerprogram­ ma ontwikkeld. Via e e n meer­ keuzesysteem, waarbij d e stu­ dent uit verschillende v r a g e n kan kiezen welke hij wil stellen, kan hij e e n a n a m n e s e afnemen bij een patiënt. Alle handelin­ gen worden daarbij opgeslagen in d e computer e n achteraf wordt uitgelegd w a t er wel of niet goed w a s . Deze eerste­ jaarsstudenten werken er nu a l s ' zo'n drie j a a r m e e e n met veel plezier volgens Pro f.H.A. Ver­ beek, in het dagelijks leven hoofd v a n d e Heelkundige Kli­ niek v a n het Academisch Zie­ kenhuis in L eiden. Hij is e e n paar j a a r geleden aangesteld als bijzonder hoogleraar voor het computerondersteund me­ disch onderwijs a l d a a r . Verbeek schetst hoe n a a s t het toenemend gebruik v a n compu­ ters in het onderwijs d e invulling van het geneeskundeonderwijs drastisch is veranderd. "Eeu­ wenlang stond het ziektebeeld­ gericht o nderwijs voorop. De docent b e h a n d e l d e het ziekte­ beeld tijdens e e n college, zodat de studenten overladen w e r d e n met informatie met als gevolg dat d e net klaargestoomde arts op zijn/haar eerste spreekuur een patiënt die niet alles over astma wüde weten, m a a r a d ­ vies n a a r aanleiding v a n e e n specifieke klacht wilde, toch overlaadde met extra informa­ tie.

Ziektebeelden Dit 'ziektebeeld­ gericht onderwijs' heeft plaats gemaakt voor 'probleemgericht onderwijs'. Onderwijs voor klei­ ne Cfroepen, waarbij studenten met vallen e n o p s t a a n proble­ men trachten op te lossen. De computer lijkt uitstekend te p a s ­ sen binnen dit probleemgericht onderwijs, e n zal in het alge­ meen vooral gebruikt worden als toepassing en corrigering van kennis en niet als vervan­ ging v a n hoorcolleges, zoals professor Verbeek a l opmerkte. Voorlopig zal d e docent nog wel lijfelijk aanwezig blijven op d e colleges, m a a r dat d e computer in het geneeskunde­onderwijs niet meer te stuiten is, is duide­ lijk. Volgens Verbeek wordt d e com­ puter vooral gebruikt voor het toepassen v a n d e kennis die studenten viit hun boeken of tij­ dens colleges opdoen. Dus niet als vervanging v a n hoorcolle­ ges, m a a r als toepassing e n cor­ rigering ervan. Verbeek ontwik­ kelde met a n d e r e n e e n zoge­ naamd auteurssysteem. Met dit computersysteem kunnen do­ centen zonder enige kennis v a n computertaal, zelf e e n program­ ma schrijven: Op papier m a k e n ze een casus, die vervolgens door een deskundige in e e n pro­ gramma wordt vertaald. Ver­ beek maakt duidelijk dat zo'n programma door iedereen g e ­ bruikt kan worden en a a n g e ­ past a a n het eigen onderwijs. In Rotterdam g a a n geneeskun­ destudenten om met een com­

'Gedegen investering betaalt zich tienvoudig terug'

Geneeskunde VU benut kennis van andere universiteiten Hoever is men op de VU met het gebruik van computerondersteund onder­ wijs? In de laatste bezuinigingsnota voor geneeskunde wordt in het kader van de samenwerking tussen UvA en VU gesproken over een interuniver­ sitaire dienst die het COO (computerondersteund onderwijs) moet gaan bevorderen. Het begint er bijna op te lijken dat het gebruik van computers noodzakelijk wordt onder de huidige bezuinigingsdruk. Vervangt de com­ puter de docent? Of is dat nog toekomstmuziek? Plannen zijn er genoeg, maar voorlopig is op de VU slechts een begin gemaakt met de invoering van dit meer individueel gericht onderwijs.

Ally Smid p r o g r a m m e e r d e meerkeuzevra­ g e n w a a r d e student uit k a n kie­ zen. Bij het systeem dat in Rot­ t e r d a m in gebruik ig, het CA­ LOP­systeem (computerge­ stuurd audiovisueel systeem voor het leren oplossen v a n pro­ blemen) moet d e student zelf v r a g e n bedenken.

Meer tijd

De computer rukt op in het onderwijs putersysteem waarbij d e docent zelf e e n computerprogramma schrijft e n waarbij d e student zelf v r a g e n moet bedenken. De arts G.J.Bo rghuis, die dit sys­ t e e m m e d e heeft ontwikkeld, er­ kent dat d e docenten meer tijd kost met zijn systeem te werken, m a a r dat moeten ze er m a a r voor over hebben, vindt hij. De gebruiker v a n het systeem moet e e n beetje kunnen tekstverwer­ ken in d e Püottaal, dat kost ze­ ker e e n we^k.

Nadenken Dit CAL OP­systeem bestaat uit het a a n elkaar koppelen v a n bouwstenen als e e n multiple­ choice v r a a g , open v r a a g of een wat­hoort­bij­wat­vraag. Een videorecorder, e e n beeld­ p l a a t e n e e n compactdisc kun­ n e n ook in het systeem worden ingebouwd. Een voordeel v a n dit systeem is dat iedere gebrui­ ker zijn eigen gewenste pro­ g r a m m a zelf k a n samenstellen. Het CASES­systeem heeft e e n v a s t e structuur, terwijl het CA­ LOP­systeem in feite allen d e bouwstenen aanreikt die verder samengesteld kunnen worden. Berghuis: "Als e e n docent die tijd niet kan vrijmaken, d a n k a n hij ook g e e n goed COO­pro­ g r a m m a maken. Je dwingt men­ s e n ook goed n a te denken over met welk p r o g r a m m a ze willen werken." In feite is het CAL OP­ systeem nog in d e ontwikke­ lingsfase, in aprü komt het p a s definitief op d e markt. A a n d e Rijksuniversiteit L im­ burg is in 1974 d e studie g e n e e s ­ kunde opgezet, volgens e e n uniek systeem waarbij hoorcol­ leges sowieso niet voorkomen. In hoeverre wordt d a a r nu ook gebruik g e m a a k t v a n compu­ ters? Dat blijkt in vergelijking

met a n d e r e universiteiten toch w^at tegen te vallen. "We werken eigenlijk vooral met computersi­ mulaties," vertelt d e coördinator dr.KAJ. Struyker Bo udier. "Dat zijn nabootsingen v a n com­ plexe biomedische regelsyste­ m e n zoals het hart­ en vaatstel­ sel of d e nier. Studenten kunnen als ze wülen oefenen zich hier­ voor laten inschrijven." De ge­ neeskunde­opleiding is in Maastricht heel duidelijk pro­ bleemgestuurd; a a n d e h a n d v a n praktijkproblemen wordt zelfstandig of in kleine groepen slechts die stof bestudeerd die e e n bijdrage levert a a n het op­ lossen v a n gestelde problemen. Vaardigheden worden ook in eerste instantie geoefend zon­ d e r docent erbij. Zelfwerkzaam­ heid is hier dus het parool.

Toepassingen Wat betreft het computeronder­ wijs wordt er op d e VU op dit moment voornamelijk met pro­ grammatuur e n systemen uit Leiden gewerkt. De VU ontwik­ kelt zelf g e e n programma's, m a a r past b e s t a a n d e program­ m a ' s a a n h a a r eigen onderwijs a a n . Een m a a n d geleden is er bij geneeskunde e e n fuU­time medewerker aangesteld om het computerondersteund onder­ wijs op te zetten. Binnenkort is het d e bedoeling om in het zoge­ n a a m d e AL CO­schap (periode _^ voorafgaand a a n d e co­schap­ p e n voor het a a n l e r e n v a n praktische handelingen) com­ puteronderwijs toe te p a s s e n . O p dit moment werken d e stu­ denten nog met schriftelijke p a ­ tiUMentensimulaties, w a a r i n ze door middel v a n v r a g e n e n ant­ woorden tot e e n diagnose e n behandeling v a n e e n gefin­ g e e r d e patiënt komen. Met

Foto Kees Keuch, AVCfVU

steun uit e e n potje vernieu­ wingsgelden uit e e n vorige be­ zuinigingsronde zijn e e n a a n t a l PC's aangeschaft om tijdens het klinisch onderwijs te gebruiken. Met behulp hiervan kunnen p a ­ tiëntensimulaties worden uitge­ voerd. Bij medische informatica draait o p dif moment e e n proefbeeld­ plaat; e e n soort disc w a a r o p zo'n 34000 dia's of filmbeelden s t a a n die op elk gewenst mo­ ment tevoorschijn g e h a a l d kun­ n e n worden. Zo krijgt het theo­ retisch onderwijs met behulp v a n beeldplaat e e n praktische aanvulling. In d e toekomst is het d e bedoeling dat er in het facul­ teitsgebouw een ruimte wordt ingericht voor het vertonen v a n biomedische modellen via d e computer. Tijdens practica k a n d a n bijvoorbeeld met e e n gesi­ muleerde bloedsomloop ver­ toond worden hoe het hart rea­ geert als e e n bloedvat ver­ nauw^d is. Vorig j a a r werd d e m e d e door het AVC ontwikkelde interactie­ v e beeldplaat, d e z o g e n a a m d e Didacdisc gepresenteerd. Dit produkt v a n het s a m e n g a a n v a n video­ e n computertechno­ logie zorgt voor e e n wisselwer­ king tussen leerling e n leerstof. De voor dit systeem benodigde a p p a r a t u u r w a s tot op h e d e n n o g niet door Philips leverbaar zodat er op kleine schaal met ingehuurde exemplaren is ge­ w^erkt. Kijkend n a a r d e medische com­ puterprogramma's die bij a n d e ­ r e universiteiten in omloop zijn zegt dr.J. T. o G ldschmeding, hoofd v a n het audiovisuele cen­ trum (AVC) o p d e VU, dat het in Leiden ontwikkelde CASES­ p r o g r a m m a toch nog e e n n a ­ deel heeft. Hij wijst erop dat het in dit systeem g a a t om voorge­ •

Goldschmeding vertelt dat het moeilijk te zeggen is of het com­ puterondersteund onderwijs uit­ eindelijk mensuren bespaart. Volgens h e m levert het uiteinde­ lijk meer tijd op voor d e studen­ ten omdat zij uiteindelijk op elk gewenst moment a a n hun op­ g a v e n kunnen werken. In d e toekomst komt er ook een de­ p e n d a n c e v a n d e mediatheek in d e medische bibliotheek v a n d e AZVU. De mediatheek v a n d e VU, die audiovisuele midde­ len ter beschikking stelt, ont­ vangt per j a a r nu zo'n 13000 mensen, terwijl dat 3 j a a r gele­ d e n nog m a a r 4000 w a s . Som­ mige faculteiten laten hun stu­ denten hier in groepen op­ drachten vervullen e n verder wordt er veel programmatuur o p a a n v r a a g v a n d e docenten geleverd. A a n dr.J.Heijlman, onderwijscoördinator a a n d e geneeskundefaculteit v a n d e VU, d e v r a a g of d e computer in d e toekomst d e m a s s a l e hoor­ colleges zal g a a n vervangen. Heijlman denkt v a n niet. Hij ver­ wacht dat er voorlopig nog wel hoorcolleges zullen worden ge­ g e v e n . Hoewel het aantal, ook v a n w e g e d e tweefasen­oplei­ ding, al wel verminderd is. Dr. Th.J. ten Cate v a n d e UvA die vorig j a a r is gepromoveerd op het onderwerp 'L eren in groe­ p e n zonder docent' vertelt dat er tot nu toe vrij weinig onderzoek g e d a a n is n a a r het effect v a n computers in het onderwijs. Wel is er iets bekend over het ver­ schil in leertijd tussen een com­ puter e n e e n boek. Hij meent dat d e computer een speciale func­ tie in het onderwijs heeft m a a r nooit volledig e e n docent zal kunnen vervangen. Een compu­ ter zal nooit e e n patiënt in le­ v e n d e lijve kunnen demonstre­ ren, m a a r het leren v a n feiten k a n volgens Ten Cate zelfs be­ ter via e e n boek of een compu­ terprogramma. Ten Cate: "Studenten die achter e e n beeldscherm zitten worden constant bezig gehouden door v r a g e n die zij moeten beant­ w^oorden om verder te kunnen g a a n , terwijl ze tijdens het lezen v a n e e n boek veel sneller wor­ d e n afgeleid. Hij verwacht dat e r e e n verschuiving komt v a n activiteiten binnen het onder­ wijs in het a l g e m e e n omdat er minder geld beschikbaar is voor contactonderwijs (arbeidsinten­ sief onderwijs waarbij er e e n direct contact is tussen student , e n docent), is e e n g e d e g e n com­ puterinvestering nodig, aldus Ten Cate. "Want dat betaalt zich later tienvoudig terug." Er is inmiddels e e n samenwer­ kingsverband tussen universi­ teiten op het gebied v a n het computerondersteund onder­ wijs (SUNCOO) tot stand ge­ bracht. Binnenkort komt er een catalogus uit w a a r aUe compu­ teronderwijsprogramma's in s t a a n die in Nederland ontwik­ keld zijn.

El

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen