Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 229

28 NOVEMBER 1986 A a n het einde v a n het gesprek, tracht professor Blok e e n mis­ verstand over zichzelf uit d e w e g te ruimen: "U hebt niet te m a k e n met e e n ouderwetse ge­ reformeerde die vindt dat d e VU op het verkeerde p a d is, omdat d e w e g v a n d e v a d e r e n wordt verlaten. Voor dat soort stichte­ lijkheden b e n ik al lang niet meer te vinden." Niet dat w e dat vermoeden ooit g e h a d hebben. We h e b b e n al eerder kennis kunnen n e m e n v a n zijn visie in het tijdschrift Wending, w a a r hij in enkele ar­ tikelen d e ontwikkelingen op d e universiteit heeft beschreven e n becommentarieerd. Ook d a a r i n verdedigt hij het bestaansrecht v a n een bijzondere universiteit vanuit e e n eigentijdse visie. Blok zegt d e huidige ontwikke­ lingen niet in aUe opzichten als negatief te beschouwen. Ook m zijn ogen zijn bezuinigingen on­ vermijdelijk, "ledereen heeft dat jaren v a n tevoren kunnen zien aankomen. In d e eerste plaats blijkt telkens weer dat het Ne­ derlandse volk uit kooplieden bestaat e n dat m e n liefst niet zo veel geld in cultuur investeert, zeker met als het met d e econo­ mie met zo goed gaat. Verder kun je zien a a n k o m e n dat d e studentenaantallen g a a n d a ­ len; n a 1970 dalen d e geboorte­ cijfers e n d a t zal n a 1988 dus ook zijn repercussies h e b b e n op d e studentenaantallen. Het is in Nederland e e n politiek g e g e ­ ven, e n dat heeft niets te m a k e n met links of rechts, dat d e uni­ versiteiten gereduceerd zullen worden." "Een t w e e d e positief punt is dat het in ieder geval d e bedoeling IS om e e n criterium te h a n t e r e n waarbij d a t g e n e wat w a a r d e ­ vol is g e h a n d h a a f d blijft, e n je d a t g e n e w a t weinig w a a r d e heeft, laat vallen. Die poging wordt in ieder geval g e d a a n . "

D e s c h e r p e kritiek v a n prof J o h . Blok (biofysica) o p D e e t m a n s b e z u i n i g i n g s p l a n n e n

'Technocratische beoordeling kwaliteit funest voor VU' De meest recente bezuinigingsplannen v a n mi­ nister Deetman lijken niet zonder meer door ie­ d e r e e n op d e universiteit stilletjes geslikt te wor­ den. Een a a n t a l hoogleraren heeft zich al in on­ dubbelzinnige bewoordingen tegen d e H a a g s e regeldrift gekant. In veel gevallen w a r e n zij af­ komstig uit faculteiten die direct met opheffing bedreigd worden. Prof. Joh. Blok is hoogleraar in d e biofysica, e e n vakgebied w a a r d e overle­ vingsangst veel minder acuut is. Niettemin heeft hij scherpe kritiek op het huidige beleid; dat zou vooral ook funest zijn voor e e n bijzondere uni­ versiteit als d e VU.

^S

" ^ ^ ^ ^

Meerderheid Hiermee h e b b e n w e d e positie­ ve elementen wel zo'n beetje g e h a d . Vervolgens zet Blok zijn kntiek in. Het belangrijkste b e ­ zwaar dat hij heeft is dat d e beslissingen g e n o m e n worden op grond v a n e e n technocrati­ sche beleidsvisie. Hij legt uit w a t hij d a a r m e e bedoelt: "Men pro­ beert e e n 'objectieve' maatstaf vast te stellen om kwaliteit te beoordelen. Je kunt echter zeg­ gen dat m d e wetenschap, ook in d e bèta­wetenschap, die maatstaf niet bestaat. Wat goed onderzoek is, dat laat zich v a a k p a s op d e l a n g e termijn meten; n a twintig j a a r of nog langer kun je d e effecten v a n e e n on­ derzoek veelal p a s vaststellen. Zover m d e toekomst kijken kun­ nen we niet. Dat betekent dat er een maatstaf g e m a a k t wordt. Er bestaat a l j a r e n l a n g e e n ratio­ neel stelsel w a a r iedereen zich grotendeels bij aansluit. Dat houdt in dat met n a m e het a a n ­ tal pubhcaties v a n e e n onder­ zoeker of v a n e e n onderzoeks­ groep geteld wordt." "ledere bèta­wetenschapper zal zeer goed onderzoek v a n zeer slecht onderzoek kunnen onder­ scheiden, m a a r dat zeer slechte onderzoek is al lang weg. In het overgeblevene kun je nog wel verschil aanwijzen, m a a r het wordt dl e e n stuk moeilijker. In het tussengebied wordt het e e n kwestie v a n s m a a k omdat in fei­ te d e beoordeling door collega's als één v a n d e methodes voor objectivering gehanteerd wordt. Men stemt eigenlijk ge­ woon over d e v r a a g w a t men het beste vindt." Kwaliteit wordt bij meerderheid van stemming vastgesteld ? "Inderdaad, m e n s e n met d e meeste stemmen v a n deskundig

Foto Peter Wolters AVCfVU

g e a c h t e beoordelaars worden per definitie als g o e d e onder­ zoekers gekwalificeerd. Zo vindt d e projecttoewijzing plaats bij het ZWO en op sommige univer­ siteiten. Het a a n t a l publicaties e n d e m a t e w a a r i n m e n s e n op congressen p r o p a g a n d a voor zich zelf maken, spelen bij dat 1 stemmen e e n belangrijke rol." Blok constateert nu dat het mi­ nisterie deze, w a t hij noemt 'operationele rationaliteit', over­ neemt; men laat verschillende g r o e p e n op d e universiteiten op die manier d e concurrentie met e l k a a r a a n g a a n vanuit d e ge­ d a c h t e dat zo d e besten auto­ matisch boven komen drijven. De keerzijde d a a r v a n is onder a n d e r e dat het onderwijs ver­ waarloosd wordt. Blok: "Voor g o e d onderwijs wordt niemand beloond. Eigenlijk word je zelfs gestraft als je op jonge leeftijd veel a a n d a c h t besteed a a n het onderwijs; je raakt op a n d e r e n achter omdat je g e e n tijd meer hebt voor publicaties. Blok meent dat met het g e h a n ­ teerde systeem d e umversiteiten

in e e n positie v a n fabrieken worden gebracht; fabrieken die producten afleveren, te weten publicaties e n afgestudeerden. Blok: "Bij zo'n universitair be­ drijfsleven past e e n 'gezonde' concurrentie. P roduktgroepen die het niet kunnen volhouden, g a a n ten onder of moeten zich zien te r e d d e n door e e n fusie. Reclame wordt e e n essentieel element. Alleen zo, denkt men, worden d e k a n s e n op e e n 'nut­ tig' rendement v a n d e gemves­ teerde belastinggelden, geopti­ maliseerd." "Met d e bezuinigingen wordt zo tegelijkertijd a a n d e umversitei­ ten e e n commerciële ideologie opgelegd. Dat vmd ik erg ge­ vaarhjk. Wat het betekent als e e n regering zijn ideologie a a n d e w e t e n s c h a p g a a t opleggen h e b b e n w e in Rusland gezien. D a a r w a s het zo erg dat b e p a a l ­ d e wetenschapsterreinen, zoals d e genetica, l a n g e tijd g e e n k a n s kregen omdat ze in strijd w a r e n met d e marxistische dog­ ma's. Zo erg is het hier natuurlijk niet. M a a r die commerciële

Koos Neuvel ideologie wordt wel min of meer vanzelfsprekend door steeds meer onderzoekers, met n a m e in d e bèta­wetenschap, a a n ­ vaard." De technocratische criteria die d e kwaliteit v a n w e t e n s c h a p moeten meten, verhinderen dat e e n universiteit zelf principieel vaststelt welke onderwerpen zij d e moeite w a a r d vindt e n weUce niet, is d e kritiek v a n Blok. Hij benadrukt daarbij dat het niet zijn bedoeling is om speciaal het College v a n Bestuur a a n te val­ len, m a a r dat hij slechts sympto­ m e n wü diagnostiseren:" Ik k a n mij voorstellen dat het CvB op b e p a a l d e punten tegen d e mi­ nister zou zeggen: tot hiertoe en niet verder want dit pikken wij als bijzondere universiteit niet. Dat h a d bijvoorbeeld voor so­ ciologie e n a n d r a g o g i e kunnen gelden. Er h a d gezegd kunnen worden dat wij die vakken wü­ len b e h o u d e n omdat d e VU a n ­ ders zijn bestaansrecht ver­ liest." Juist die identiteit v a n d e VU zou volgens Blok in d e sociale w e ­ t e n s c h a p p e n sterk tot uitdruk­ king kunnen komen. De bèta­ wetenschapsbeoefening, zijn ei­ g e n terrein, karakteriseert hij als principieel neutraal e n waardenvrij voor w a t het den­ ken betreft; e e n a m b a c h t w a a r ­ bij m e n zich d o o r g a a n s weinig tijd gunt om cdles filosofisch te doordenken. In vakken als so­ ciologie e n a n d r a g o g i e zou d e mensbeschouwing e e n belang­ rijkere rol kunnen spelen, ze zouden meer normatief v a n ka­ rakter kunnen zijn e n a n d e r e methodes hanteren. Blok: "Als buitenstaander m e e n ik dat e e n sociologie a a n d e VU die door­ drenkt is v a n Bijbelse inzichten over d e mens, v a n grote beteke­ nis zou kunnen zijn." Legt u daarmee niet een te zwa­ re last op de schouders van een vak als de sociologie. De sociale wetenschappen k ennen toch hun eigen ontwik k eling, en hun eigen vormen van ambachte­ lijkheid ? "Sociologie g a a t toch over d e v r a a g over hoe m e n s e n e e n sa­ menleving innchten. Kun je d a a r over praten zonder dat d e v r a a g a a n d e orde komt, hoe e e n samenleving ingericht zou moeten worden ? Hebben w e op dat punt niets te zeggen a a n m e n s e n die bij ons komen stu­ deren ? De VU heeft e e n a a n t a l j a r e n geleden geweldig geflirt met d e Wereldraad v a n Kerken, e n ik weet concreet dat m e n bij a n d r a g o g i e op het punt stond om e e n p r o g r a m m a te beginnen dat d a a r op aansloot; e e n pro­ g r a m m a dat zich richtte op d e m e n s e n a a n d e onderkant v a n d e samenleving. Dat heeft niet kunnen verhinderen d a t het v a k op d e grote hoop gegooid is. Het CvB h a d kunnen zeggen dat m e n het v a k toch e e n k a n s wü­ d e geven."

Prioriteiten "Het principiële standpunt v a n het CvB is echter dat er diverse vakgebieden bestaan, ieder met zijn eigen regels, e n dat het niet d e t a a k v a n het CvB is om te

beoordelen of die vakgebieden meer of mmder p a s s e n bij d e doelstelling v a n d e VU. Wel be­ staat er op universitair niveau e e n stimuleringsfonds; met be­ hulp d a a r v a n worden onder a n ­ dere projecten gefinancierd w a a r m e e d e VU zich uit oogpunt v a n doelstelling k a n profileren. Maar dat is natuurlijk marcfi­ n a a l e n staat los v a n d e rest; zoiets zou moeten floreren op basis v a n e e n vruchtbare voe­ dingsbodem." Het is ook zeer opmerk elijk dat een vak als polemologie, wat een aandachtsgebied op de VU heet te zijn, op een haar na de nek is omgedraaid. "Ook d a a r zal men wel gewoon zijn n a g e g a a n hoeveel publica­ ties er verschenen zijn, wat het erkende wetenschappehjke ge­ halte v a n het vak is, e n als dat onder d e m a a t blijft moet het weg.Annie Romein lieeft in h a a r memoires geschreven:' geleer­ d e n schrijven voor geleerden'. Bijna niemand leest weten­ schappelijke publicaties. Er k a n e e n beoefening v a n weten­ s c h a p zijn die wel degelijk ni­ v e a u heeft, die niet tot uitdruk­ king komt in vakpublicaties m a a r in e e n voortdurend con­ tact met d e maatschappij. Dat kunnen m e n s e n tegenwoordig zich echter nauwelijks meer permitteren; iedere vakweten­ schappelijke publicatie wordt gewogen, met t w e e vakbroe­ ders als beoordelaars, zo g a a t het althans in d e bèta­weten­ s c h a p . Het is e e n s t a n d a a r d s y s ­ teem w a a r a a n iedereen wordt onderworpen. Hoe je d e dienst­ verlening a a n mensen in d e m a r g e zou kunnen verbeteren, d a a r is n i e m a n d in gemteres­ seerd." Blok komt tot d e kern v a n zijn betoog: "Het is goed dat er e e n bijzondere universiteit b e s t a a t die op zijn strepen k a n g a a n s t a a n e n zich los wil m a k e n v a n directe overheidsbemoeienis. We kunnen niet eisen dat w e meer geld krijgen d a n anderen, m a a r w e willen wel zelf beslis­ sen wat w e d a a r m e e g a a n doen. Als ons dat goeddunkt trekken wij ons niets v a n d e standaard kwaliteitsbeoorde­ ling a a n , want wij zien v a n dichtbij w a t dat betekent. Mijns inziens is het niet principieel uit­ gesloten dat e e n universiteit, speciaal d e VU, pnonteiten stelt." De v r a a g is alleen wie dat moet doen; d e faculteiten verdedigen hun eigen belang, terwijl d e macht v a n het CvB beperkt wordt door wat die faculteiten wülen. Blok:"De universiteits­ r a a d zou er iets a a n kunnen doen, mits er e e n meerderheid b e s t a a t die het aandurft om e e n b e p a a l d standpunt n a a r voren te brengen. Ik b e n er e e n a b s o ­ luut tegenstander v a n om onder het mom v a n d e doelstelling, knoeiwerk rustig te laten p a s s e ­ ren. M a a r d e VU zou kunnen inbrengen dat m e n bij b e p a a l d e gebieden toch n o g k a n s e n ziet ze te stimuleren; met d e bereid­ heid om w a n n e e r n a e e n a a n t a l j a r e n blijkt dat het mislukt is, alsnog te stoppen. Dat soort pnoriteitssteUing, het is d e v r a a g of het verwezenlijkt k a n worden, m a a r ik denk dat het onvoldoende geprobeerd wordt."

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen