Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 180

31 OKTOBER 1986

XlMs^P^'g Volgend voorjaar zal e e n drie­ weekse studiereis voor predi­ kanten door Zuid­Afrika worden gehouden. Een v a n deelne­ mers, Derk Boonstra, bijna af­ gestudeerd theoloog a a n d e VU, wil zijn tijd d a a r nuttig beste­ den. Hij heeft a a n aUe docenten v a n d e theologische faciüteit schriftelijk a a n g e b o d e n kontakt te leggen met hier ' g e b a n d e ' Zuidafrikaanse predikanten e n theologen. Langs officiële w e g kunnen deze kontakten v a n w e ­ g e d e culturele boycot met meer gelegd worden. Daarom biedt Boonstra, die d a a r zelf n o g nie­ m a n d kent, zijn diensten a a n . Hij g a a t ervan uit dat er VU­ theologen zijn die reeds be­ s t a a n d e betrekkingen in Zuid­ Afrika willen verstevigen, of be­ hoefte h e b b e n a a n nieuwe kon­ takten. Tot op h e d e n heeft é é n medewerker positief gerea­ geerd op d e oproep, aldus Boonstra. O m wie het g a a t wil hij niet meedelen, a a n g e z i e n hij zich tot strikte geheimhouding heeft verplicht. Prof.Dr.K. U. Góbler. decaan v a n d e theologische faculteit, heeft d e brief v a n Boonstra on­ middellijk in d e pruUebak ge­ gooid. Hij k a n niet geloven dat er medewerkers zullen zijn die niet hetzelfde doen. "Zelfs als ie­ m a n d kontakt zou willen leggen in Zuid­Afrika, d a n zou diegene d a t toch nooit doen door v a n dit a a n b o d gebruik te maken. Het is e e n rare manier v a n zich prostitueren." Gabler zou het e e n bewijs v a n totale naïviteit vinden als iemand op zo'n a a n ­ b o d in zou g a a n . Hij verwacht d a t niet v a n d e VU­theologen. Het verbaast h e m echter niet d a t een VU­student kontakt zoekt met Zuid­Afrika. "Uitein­ delijk is d e faculteit e e n afspie­ geling v a n d e Nederlandse sa­ menleving en ook d a a r zijn pre­

Bent u een fauteuil­lezer? Prijs uzelf gelukkig. De afdeling 'Kro­ niek en Kriüek' in het augustus­ nummer v a n het respectabele literaire tijdschrift De Gids, hon­ derdnegenenveertigste jaar­ g a n g nr. 5, kunt u overslaan. Van het zorgelijk b e s t a a n v a n d e bureaulezer weet d e fauteuü­ lezer niets af. Vermoedelijk wil hij er ook niets v a n weten. Vice v e r s a ligt dit wel anders. De bu­ reaulezer is nooit zichzelf ge­ noeg, omdat hij d a n al g a u w v a n saaiheid zou sterven. Tel­ kens als hij het moede hoofd heft, doorschouwt hij tot in alle diepten • d e fauteuiUezersziel. Vanzelfsprekend verschaft die h e m veel stof voor jaloerse overpeinzingen. Zware stof. Naast d e overpein­ zingen v a n d e gemiddelde bu­ reaulezer lijken die v a n Nietz­ sche op d e p a s s e n v a n e e n bal­ lerina. De bureaulezer heeft iets gestudeerd en een vrolijke we­ tenschap kun je dit niet noemen. Niet zelden heeft hij ook nog stukjes gelezen in een aulapoc­ ketje getiteld Geschiedenis van de Filosofie, aangevuld met stukjes over Roland Barthes. Hij is onmiddellijk te herkennen a a n zijn taalgebruik. Zijn onder­ w^erp is d e werkelijkheid en in tegenstelling tot d e meeste filo­ sofen weet hij d a a r alles van. Zo ligt hij verankerd in een stevige traditie, d e traditie v a n d e lite­ raire kritiek. ,,For Fools rush in, w^here Angels fear to tread," zuchtte Alexander Pope al in d e achttiende eeuw, in zijn nog al­ tijd lezenswaardige Essay on Cirticism. Een eerbiedwaardige traditie langzamerhand. Het past ons, d e bureaulezer welwil­ lend te beschouwen. Hij zit bijna altijd met e e n v r a a g .

i

-'^f'@^off i 3^»^%' ^/' -/'^'^v.' M,;v

Theologisch student Derk Boonstra in actie op zijn faculteit

'Boycot tegen Zuid­Afrika ernstiger dan apartheid' Loes Singels

Foto Bram d e Hollander

dikanten te vinden die met Zuid­ afrikaanse theologen kontakten onderhouden e n dit ook nog

verdedigen bij d e Nederlandse Synode." Zijn Zuidafrikaanse reis ziet

MARJA BROUWERS

Pinguïn ,,Ik hoop duidelijk te m a k e n dat d e v r a a g s a m e n h a n g t met d e literaire conceptie, d e realisti­ sche. En dat v a n e e n auteur om wie e e n intellectualistisch e n modernistisch odium hangt," kreunt hij, verwoed op zijn stroeve potloodje kauwend w a a r desondanks niet e e n w^oordenschat uit wü vloeien die h e m k a n helpen vermijden dat o p d e eerste vier bladzijden v a n zijn vertoog, elf dubbelkoloms Gidspagina's lang, m a a r liefst veertien keer het woordje 'rea­ listisch' valt. Van begrijpelijk­ heid e n herkenbaarheid moet d e bureaulezer niets hebben, m a a r voor zijn soortgenoten uit d e 'realistisch­is­in­ieder­geval­ fout'­school wil hij toch wel g r a a g duidehjk zijn. Die h e b b e n o p deze manier alles b e g r e p e n n o g voor het is gezegd. De stoornis die zich in het zenuw­ achtige gebliep laat kennen is ditmaal veroorzaakt door d e schrijver J. Bemlef. Die schijnt, n a dertig j a a r in rust e n stilte e e n indrukwekkend oeuvre te h e b b e n opgebouwd dat slechts w^aardering ontmoette in kleine kring, nu opeens iets te h e b b e n met u, fauteuü­lezer. Zijn roman Hersenschimmen beleefde van­ af herfst 1984 vijftien herdruk­ ken e n werd een succes. Een literair succes moet u zich onge­ veer voorstellen als die stand v a n zaken waarbij het a a n t a l kopers dat voor zo'n boek be­ langstelling toont dicht in d e

buurt v a n e e n vol procent v a n d e totale Nederlandse bevol­ king komt. Maar er b e s t a a n nog bibliotheken e n wie weet heb­ b e n intussen ook aUe werklozen in hun vrije tijd dat boek gele­ zen. Waarschijnlijk is dit niet, m a a r dat het beslist niet zo zou zijn k a n evenmin bewezen wor­ d e n . Zo zit je misschien al rond d e veertien procent v a n d e be­ roepsbevolking. Hoe d a n ook, é é n heel procent koopt e e n boek. D a n h e b b e n w e e e n best­ seller! Bij iedere bestseller s l a a n d e bureaulezer d e vlammen uit e n dit laat zich het beste verklaren a a n d e h a n d v a n e e n vergelij­ king. Ik onüeen die a a n e e n te­ kenfUmpje v a n Fun Factory, w a a r mijn kinderen n a a r zaten te kijken op e e n zaterdagoch­ tend toen ik te laat w a s opge­ s t a a n om ze tijdig op d e verha­ lenomrübus v a n Willem Wilmink te kunnen wijzen. Het filmpje toonde pogingen om e e n vuurtje te stoken op d e zuidpool. Het w a s d a a r vijfenveertig g r a d e n onder nul en d e vuurstenen s l a a n d e e n lucifers afstrijkende leden v a n e e n expeditie v a n poolonderzoekers, alsook e e n blijkbaar niet­autochtoon, hondachtig beestje, bibberden v a n d e kou. Maar toen. Het vol­ g e n d e beeld betrof d e introduc­ tie v a n e e n gekwelde pinguin, klachten uitend en zichzelf koel­ te toewuivend met e e n waaier.

Boonstra als e e n g o e d e manier om neutrale informatie te krij­ g e n over d e situatie ginds. Hij wil er kunnen praten met e e n b r e d e kerkelijke beweging e n niet aUeen met die p a a r groe­ p e n w a a r m e e Nederland wel kontakt heeft. Deze groepen a c h t hij niet representatief voor d e Zuidafrikaanse religieuze beweging. "Mensen die kontakt willen heb­ b e n met Zuid­Afrika, worden verdacht gemaakt", protesteert Boonstra. "De boycot tegen Zuid­Afrika is ernstiger d a n d e apartheid. Het gebeurt ook op veel ­grotere s c h a a l d a n d e apartheid zelf. De hele wereld keert zich tegen e e n land. Bo­ vendien is d e etnische discrimi­ natie in d e rest v a n het Afri­ k a a n s e continent soms ernstiger d a n in Zuid­Afrika, m a a r d a a r hoor je niets over. Onze houding is bijzonder inconsequent." Daarom moet er volgens Boon­ stra e e n diskussie op g a n g ko­ m e n over d e boycot, die hij ook wel heksenjacht tegen Zuid­ Afrika noemt. Het moet d a n met n a m e g a a n om d e achterliggen­ d e motieven v a n d e anti­apart­ heidhouding, meent Boonstra. De verklaring hiervoor zoekt hij in d e psychologische hoek: "Waarom n e m e n wij blanken meer dingen kwalijk d a n zwar­ ten? Dat komt omdat w e in w e ­ zen allemaal racistisch zijn. De Zuidafrikaanse samenleving

Die w a s wel wat a n d e r s ge­ w e n d d a n vijfenveertig g r a d e n vorst e n d a a r o m kreeg hij het er w a r m van. Als w e d e Nederlandse schrij­ vers w a a r o n d e r J. Bernlef even zien als zo'n expeditie v a n pool­ onderzoekers, en d e G i d s e n d e bureaulezer als die puffende pinguin, d a n wordt duidelijk hoe aUes relaüef is. Zo'n pinguin wü g e e n vuurtje op zijn zuidpool. M a a r verder k a n d e vergelij­ king niet g a a n . Immers! De bureaulezer k a n moeilijk elf Gidspagina's vol­ schrijven met niets d a n k w a a d ­ heid over e e n vuurtje. Zoveel k w a a d h e i d zou op pure k w a a d ­ aardigheid kunnen lijken e n k w a a d a a r d i g is in d e Neder­ landse literatuur niemand. Al­ leen ik, omdat ik dit soort stukjes schrijf over zo'n ijverige bureau­

€

•|l1?^ -W^

houdt ons e e n spiegel voor, w a a r i n w e onszelf herkennen. Daarom verzetten w e ons er zo sterk tegen." Ook d e teleurstelling over de dekolonisatie v a n Afrika is vol­ g e n s Boonstra e e n verklaring voor d e beweging tegen Zuid­ Afrika. "In d e meeste l a n d e n is het e e n puinhoop geworden, terwijl het in Zuid­Afrika betrek­ kelijk goed g a a t . Nee, het g a a t niet om d e oorzaak d a a r v a n , m a a r om het feit dat deze teleur­ stelling d e basis is voor d e boy­ cot tegen Zuid­Afrika." Prof.Gdbler is niet e r g onder de indruk v a n deze theorie. Natuur­ lijk moeten pro­Zuid­Afrika sen­ timenten niet over het hoofd worden gezien, vindt hij, m a a r dit schuldbesef doet niet ter zake. "De enige manier om met apartheid om te g a a n , is door vast te stellen wat het precies inhoudt e n n a te g a a n of dat te rijmen valt met d e christelijke traditie," aldus Gabler. Hij noemt het onbegrijpelijk dat mensen, met e e n christelijke overtuiging d e apartheidsge­ d a c h t e kunnen ondersteunen. "Die g e d a c h t e moet juist bestre­ d e n worden, d a a r is g e e n dis­ kussie over nodig. Alleen over d e manier w a a r o p dat zou moe­ ten gebeuren, d a a r o v e r k a n je v a n mening verschillen." De brief v a n Boonstra leidt de a a n d a c h t af v a n d e werkelijke diskussie, denkt Gabler. Daar­ om is hij v a n mening dat er be­ ter g e e n a a n d a c h t a a n besteed k a n worden. De brief zal d a n ook niet in het bestuur of in de R a a d v a n d e theologische fa­ culteit a a n d e orde komen. Derk Boonstra zelf moet toegeven dat hij met zijn steUingname pro­ Zuid­Afrika flink w a t negatieve reakties riskeert."Ik zal mijn b r a n d b l u s a p p a r a a t n a a s t mijn b e d zetten," besluit hij zijn ver­ haal.

lezer. Die bureaulezer wordt wel degelijk door nobele inzichten a a n g e d r e v e n . ,,De werkelijk­ heid is ingewikkelder d a n je denkt," zegt hij, en „als je denkt is het nog ingewikkelder." Dat is het probleem, e n zeker w a a r e e n „als werkelijkheid gehono­ reerde realiteit" n o g eens van „werkelijkheid" moet worden onderscheiden als zwart van wit, k a n iedereen behalve de onderscheider zelf er wel koud v a n worden. De bureaulezer kucht, e n legt d e schrijver Ber­ nlef iets ten laste. Onbegrijpelijk veel lezers (ge­ n o e g lezers om e e n Nederland­ se 'bestseller' te creëren) moe­ ten geloofd h e b b e n dat in het boek Hersenschirtmien - waarin d e toenemende desoriëntatie in tijd e n ruimte v a n d e snel de­ ment w o r d e n d e hoofdpersoon vanuit het bewustzijn v a n die hoofdpersoon wordt weergege­ ven ­ d e toenemende desoriën­ tatie in tijd e n ruimte v a n d e snel dement w o r d e n d e hoofdper­ soon wordt weergegeven. Teveel lezers, terwijl d e literaire kritiek niets, m a a r d a n ook niets tegen het boek ondernam, tot­ dat De Gids v a n augustus 1986 verscheen. En als dat alles was! Maar het is nog erger. „O ok bui­ ten d e literaire circuits kreeg het boek a a n d a c h t , " klaagt d e ver­ hitte bureaulezer. „Het w a s on­ derwerp v a n commentaren van literaire outsiders." Stel je voor. De werkelijkheid is ingewikkel­ der d a n je denkt. Als zoveel m e n s e n op eigen houtje boeken g a a n lezen e n er ongestoord het h u n n e v a n denken, waartoe dient e e n bureaulezer d a n ?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen