Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 325

30 JANUARI 1987

INFO Studium Generale over rouwen en rouwgebruiken in Nederland In het NRC/Handelsblad en de Volkskrant van afgelopen za­ terdag stonden artikelen waarin aandacht werd be­ steed aan de dood en het ver­ driet waarmee nabestaanden werden geconfronteerd. Deze artikelen staan niet op zich­ zelf, hetzijn uitingen van een toenemende belangstelling voor thema's rondom de dood. Een belangrijk onder­ deel hiervan vormt de rouw en de verwerking van de rouw, waarmee de nabestaanden na het verlies van een dierba­ re worden geconfronteerd. In de periode van 24 februari tot en met 7 april zal het Studium Generale in een cursus aan­ dacht besteden aan de diver­ se aspecten die met de rouw samenhangen.

tagne om vermiste vissers symbo­ lisch te begraven. In de gevaarlijke wateren rond het He d'Ouessant von­ den vele vissers hun zeemansgraf, zonder dat hun lijk ooit werd gevon­ den. Door de symbolische begrafenis van een wassen kruis wordt voorko­ men dat het rouwproces wordt ge­ blokkeerd.

ONVERWERKTE ROUW

Indien een nabestaande er niet in slaagt de hierboven omschreven rouwtaken te verwerken, kan dit lei­ den tot een geblokkeerd rouwproces, een onverwerkte rouw, eventueel uit­ mondend in zware psychische proble­ men. Een aantal factoren kan het rouwpro­ ces in negatieve zin beïnvloeden. Af­ gezien van het gebrek aan vormen om verdriet uit te drukken en het ver­ mogen verdriet met anderen te delen, moet hier gedacht worden aan de abruptheid van de dood (plotseling en onverwacht) en in het bijzonder aan de aard van de relatie tussen de dode en de nabestaande. Hoe innig was de relatie; was de relatie conflict geladen en wat was de mate van afhankelijk­ heid. Het zal duidelijk zijn dat het risi­ VERDRIET EN ROUW co van onverwerkte rouw groter is Wat zijn 'verdriet' en 'rouw'? Als er wanneer de moeder van een jong ge­ iets typisch menselijk is, dan is dat zin plotseling overlijdt, dan wanneer ons 'sociale' karakter. Mensen van een volwassene afscheid neemt van jong tot oud, hechten zich aan andere zijn of haar vader die aan een langdu­ mensen. Wanneer om wat voor reden rige ziekte leed. Psychische proble­ dan ook zo'n hechting kapot gaat, men die het gevolg zijn van onver­ dan doet dat pijn. Die pijn wordt wel werkte rouw kunnen d.m.v. uiteenlo­ als 'verdriet' omschreven. Verdriet is pende rouwtherapieen worden be­ geen toestand maar een proces handeld. De therapeut probeert hier­ waarin men een soort fasen onder­ mee het geblokkeerde rouwproces op scheiden kan. De manier waarop een gang te brengen door bijv. de nabe­ mens, een samenleving, zijn verdriet staande te confronteren met de afwe­ sociaal of godsdienstig kan uitdruk­ zigheid van de dode, in zijn of haar ken (of moet uitdrukken) wordt wel verbeelding mee te nemen naar het rouw genoemd. Een belangrijk onder­ open graf, afscheidsbrieven te laten deel van rouw kunnen RITUELEN schrijven, hem of haar te laten spre­ ZIJN. De psychiater Onno van der ken tot de overledene. Pogingen de Hart onderscheidt vier rouwtaken nabestaande alsnog het normale waarvoor de nabestaanden zich ge­ rouwproces te laten volgen. steld zien: het zich realiseren dat de Aangezien binnen de psychiatrie de dode er niet meer is, het ervaren van aandacht voor deze post­traumati­ pijn, verdriet en woede dat het verlies sche stressstoornissen van vrij recen­ oproept, het zich weten aan te pas­ te datum is, ligt de vraag voor de sen aan de drastisch veranderende hand te veronderstellen dat ook het omgeving en het eventueel er in sla­ probleem van de onverwerkte rouw gen betrokkenheid in andere relaties , tot uiting te brengen. Verdriet en rouw van vrij recente datum is. Heeft de in onze samenleving waarneembare zijn niet onafhankelijk van elkaar tendens de dood te rationaliseren, maar beïnvloeden elkaar. Iemand die geen vormen heeft om een verdriet uit ons immuun gemaakt voor een emo­ tioneel omgaan met de dood? Hoewel te drukken, mede te delen, te delen met anderen loopt eerder kans daarin Onno van der Hart erkent dat in meer homogene samenlevingen en geloofs­ vast te lopen dan iemand die zulke vormen wel ter beschikking heeft. Een gemeenschappen dan de onze, ritue­ len nog een grote rol kunnen vervullen van de grote gevaren is dat een ver­ lies, een verdriet niet wordt erkend als als hulpmiddel voor het aandragen van oplossingen, sluit hij niet bij voor­ werkelijk, dat het wordt geloochend. baat uit dat het probleem van onver­ Daar 'bespaart' iemand zich de pijn werkte rouw al langer bestaat. De en wanhoop van verdriet maar ook toenemende belangstelling voor het de mogelijkheid om later opnieuw een incest probleem betekent toch ook vervangende binding aan te gaan. Jo­ niet dat incest voordien niet of nauw­ hanna Fortuin stelt dat het zoge­ lijks voorkwam? naamde 'in stilte begraven' worden de neiging tot loochening bevordert. {In haar college zal ze o.a. aan de hand van een inhouds­analyse van overlijdensadvertenties hieraan aan­ GODSDIENST EN dacht besteden). In tegenstelling hier­ ROUW mee staat b.v. de gewoonte in Bre­ In een viertal colleges zullen vertegen­

woordigers van de vier belangrijkste godsdiensten in Nederland de (tradi­ tionele) rouwgebruiken binnen hun geloofsgemeenschap belichten. Het probleem van de onverwerkte rouw kan voor een deel voorkomen worden indien men vormen heeft om verdriet "uit te drukken, mede te delen, te delen met anderen. Traditioneel biedt de re­ ligie hiervoor vele aankonpingspun­ ten. De dood is bij uitstek een mo­ ment waarop de religiositeit weer wordt ingebed in het traditionele ge­ loof. T.a.v. de mogelijkheden die het refor­ matorisch milieu biedt is dr. R. Boon evenwel pessimistisch. Met de af­ schaffing van de dodenmis ­ en al wat daarmee samenhing ­ is er in het re­ formatorische milieu principieel en of­ ficieel een einde gekomen aan KER­ KELIJKE rouwgebruiken. De begrafe­ nis werd in toenemende mate gedo­ mineerd door de begrafenisonderne­ mer, waarbij slechts 'wereldse' rouwgebruiken die niet typisch refor­ matorisch of protestants zijn, over­ bleven. Recente herbezinning op wat een door de Schrift geïnspireerde ge­ meenschap behoort te belijden en te bidden in het aanzicht van de dood, schijnt er toe te leiden dat het in refor­ matorische kring voor het eerst zal komen tot zo iets als een LITURGI­ SCHE dienst van klassieke allure voor dagen van rouw. In tegenstelling tot het reformatorische milieu biedt de KATHOLIEKE KERKELIJKE TRADI­ TIE de nabestaanden nog volop mo­ gelijkheden de rouwe op natuurlijke wijze te verwerken. Voor van Kils­ donk hangt het tegenwoordige onver­ mogen om te rouwen ten nauwste sa­ men met de angst voor de dood, waardoor de mens geneigd is een confrontatie met de dood uit de weg te gaan. Binnen de katholieke traditie wordt hij evenwel duidelijk met de dood geconfronteerd: de laatste zal­ ving, het gemeenschappelijk waken, de requiemmis met gregoriaanse mu­ ziek, het jaarlijks bezoek aan het graf. Zowel Boon als van Kilsdonk zetten zich af tegen de gestroomlijnde bana­ liteiten waarmee het moderne begra­ feniswezen de teraardebestelling op­ smukt.

rouwproces gevoelens van looche­ ning, verdriet, boosheid, triomf, enz. aan de orde; echter ook identificatie, vereenzelviging met de dode. Dit laat­ ste kan leiden tot depressie, zelfs zelfdoding. Kinderen die levensbedreigend ziek zijn, maken ook een rouwproces door ter loslating van de banden met de nabestaanden. Dit is een zeer emotio­ neel gebeuren voor de ouders, maar ook voor het ziekenhuispersoneel. GEANTICIPEERDE rouw is een rou­ wen voordat de definitieve band tus­ sen ouders en kinderen (door dood) wordt verbroken. De geanticipeerde rouw vindt vooral plaats bij de ou­ ders. Zij geven een ziek kind op, ter­ wijl het kind (nog niet) levensbedrei­ gend ziek is. Deze'kinderen die bleven leven' zijn zeer kwetsbaar. I n feite hebben zij zichzelf overleefd. Mogelijk komt dit fenomeen ook voor bij (zeer) oude mensen, die maar bleven leven.

ROUWEN EN KUNST Onder de titel 'De taal van het grafte­ ken' zal de kunsthistoricus dr. P. Dael in zijn college aandacht besteden aan de Nederlandse grafkunst. Wat is het doel en de functie van gedenktekens voor de doden. Op welke plaatsen begroef men de doden? Welke ver­ schillende grafmonumenten zijn er? Met welke symbolen en voorstellin­ gen zijn de monumenten versierd? etc.

PROGRAMMA Dinsdag 24 februari: Johanna Fortuin, Inleidend college waarin o.a. aandacht wordt geschon­ ken aan rouwen als psychologisch probleem Dinsdag 3 maart: Prof. dr. A.C. Zijderveld (Erasmus Universiteit), Rationalisering van de dood en de functie van rituelen en symbolen Dinsdag 10 maart: Dr. P.C. van Dael, De taal van het grafteken Dinsdag 17 maart: Prof. dr. W. van Tilburg, Het probleem

Dit is een Info­deel. I nfo­pagi­ na's kunnen door VU­instanties tegen betaling worden benut voor publicatie van informatie die wegens uitvoerigheid en gedetailleerdheid niet in de Me­ dedelingenrubriek thuishoort. Publicatie geschiedt buiten ver­ antwoordelijkheid van de re­ dactie voorde inhoud. De voor­ waarden waaronder van I nfo­ pagina's gebruik kan worden gemaakt zijn ter redactie ver­ krijgbaar. Aanvragen voor I nfo­pagina's richten aan: Redactie Ad Val­ vas. Hoofdgebouw kamer OD­ 01. Tel. 4330 of 6930. van de onverwerkte rouw Dinsdag 24 maart: Dr. R. Boon, Rouwgebruiken bij pro­ testanten; Pater J. van Kilsdonk Rouwgebruiken bij katholieken Dinsdag 31 maart: Drs. E. van Voolen (Medewerker Joods Historisch Museum), Rouwge­ bruiken bij joden; A. van Bommel (Di­ recteur Centrum Islamieten Neder­ land), Rouwgebruiken bij islamieten Dinsdag 7 april: Dr. W. Strubbe (Kinderpsychiater AMC), Rouwverwerking bij kinderen en geanticipeerde rouw Naar verwachting zal Onno van der Hart in de loop van mei een extra col­ lege verzorgen waarin aandacht wordt besteed aan de uitwerking van rouwtherapieen. Alle colleges worden in principe ge­ houden op dinsdag van 16.00 tot 18.00 uur in het Hoofdgebouw.

INSCHRIJVING Belangstellenden voor de cursus kun­ nen zich d.m.v. bijgevoegd inschrij­ vingsformulier aanmelden bij het se­ cretariaat van de commissie voor het Studium Generale. De kosten bedra­ gen vijf gulden. Bij de cursus wordt een aanvullende syllabus verstrekt.

INSCHRIJVINGSFORMULIER Naam Adres

KINDEREN EN ROUW Daar waar de complexiteit van het rouwproces volwassenen al voor gro­ te problemen kan plaatsen is de rouwverwerking bij kinderen wellicht nog problematischer. Kinderen rou­ wen wanneer ze een dierbaar familie­ lid door dood of vergelijkbaare toe­ stand (definitief afscheid), verliezen. In de literatuur is er nog geen eenvor­ mige mening over de leeftijd of ont­ wikkelingsfase waarop een kind een rouwproces kan doormaken. Ande­ ren menen dat kinderen pas na de pu­ berteit de geestelijke capaciteit heb­ ben te rouwen. In de laatste opvatting blijft een trauma door verlies van ou­ ders e.d. en het daarmee samenhan­ gende rouwproces in de psyche van een jong kind 'sluimeren' totdat het de mogelijkheid heeft het rouwproces te beleven. Bij kinderen komen in het

Postcode

­­x^

Woonplaats (Sub)Faculteit Eerste jaar van inschrijving.... geeft zich op voor de cursus 'Rouwen en rouwgebruiken in Nederland' * Inschrijving geschiedt in volgorde van aanmelding, waarbij studenten voorrang hebben op niet studenten. Dit formulier in een enveloppe verzenden aan: Vrije Universiteit, secr. cie. voor het Studium Generale, Bureau Rector Magnificus, kamer 2D­20, Hoofdgebouw, de Boelelaan 1105,1081 HV Amsterdam

Met het bovenstaande wordt het Info­deel afgesloten.

Chinese studenten Vervolg van pag. 11 aan de massaliteit v a n d e mani­ festaties. De kentering k w a m n a d e woe­ lige nac ht in S h a n g h a i . D e toe­ nadering tussen studenten e n

a r b e i d e r s veroorzaakte grote beroering, a l s m e d e het feit d a t d e manifestanten bijna openlijk hun pro­westerse gevoelens lie­ ten blijken.Op 23 d ec e m b e r k w a m d e partijtop in s p o e d b e ­ r a a d bijeen, e n besloot tot d r a s ­ tisch m a a r wel voorzic htig op­ treden. Daarbij c s haarden Deng e n d e hervormingsgezin­ d e n zic h voorlopig a c hter d e conservatieven ­ wellic ht om hun positie in het vooruitzic ht v a n het k o m e n d e partijc ongres niet te ondermijnen. Van d a n af b e g o n d e pers d e betogers a a n te vallen, w e r d e n alle niet a a n ­

g e v r a a g d e betogingen verbo­ den, b e g o n d e politie met d e identificatie v a n demonstran­ ten, e n w e r d e n op d e imiversi­ teiten lijsten v a n afwezigen aangelegd.

Drukmiddelen Hoewel offic ieel g e e n studenten w e r d e n gearresteerd, e n m a a r enkele onrust stokende arbei­ ders e n werklozen ac hter d e tra­ lies v e r d w e n e n , k a n m e n vre­ zen d a t d e repressie zal toe­ s l a a n zodra d e situatie genor­

maliseerd is. De autoriteiten hebben daartoe nog een p a a r drukmiddelen ac hter d e h a n d . Afgestudeerden krijgen voor d e rest v a n hun leven e e n werk­ p l a a t s a a n g e w e z e n . Dat zou voor oproerkraaiers wel e e n s e e n b a a n in verafgelegen g e ­ b i e d e n zoals Tibet e n Xinjiang kunnen zijn, zoals d a t in het ver­ l e d e n al g e b e u r d e met d e dissi­ dent Wei Jingsheng die opriep tot d e vijfde modernisering, zijn­ d e d e democ ratie. Het v e r b a n n e n v a n intellec tue­ len zoals Wei Jingsheng e n F a n g Lizhi biedt echter g e e n e n ­

kele oplossing voor d e Chinese leiders. Deng e n zijn hervor­ mers h e b b e n voor hun nieuwe beleid nu e e i m i a a l d e steun v a n d e universitaire intelligentsia nodig. De studenten uit S h a n g ­ h a i m e l d d e n alvast d e opric h­ ting v a n e e n nieuwe studente­ nunie voor d e besc herming v a n d e democ ratie, e n nu r e e d s kon­ digden nieuwe betogingen a a n . Voorlopig zitten d e studenten echter midden in d e half ter­ mijn­tentamens e n d a a r n a vol­ g e n vier w e k e n vakantie. Niet b e p a a l d e e n gunstige periode voor ac ties.

J

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen