Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 143

17 OKTOBER 1986 Posthiimus zit als e e n spin mid­ d e n in het netwerk v a n onder­ zoeksinstanties e n commissies die zich bezig houden met d e effecten v a n luchtverontreini­ ging. Behalve hoofd v a n d e af­ deling Fytotoxicologie v a n d e Luchtverontreiniging v a n het In­ stituut vcoor P lantenziektenkun­ dig Onderzoek (IP O) te W a g e ­ n m g e n is hij lid v a n d e belang­ rijkste commissies v a n advies voor onderzoek e n beleid in Ne­ derland e n in d e EEG. Nu is hij ook hoogleraar voor é é n d a g in d e week, e n wel in d e fytotoxico­ logie v a n luchtverontreinigende stoffen bij d e subfacidteit biolo­ gie a a n d e VU. N a zijn studie e n promotie cum laude a a n d e Leidse biologiefa­ culteit k w a m hij bij het Instituut voor P lantenziektenkundig On­ derzoek (IP O) in W a g e n i n g e n al snel in a a n r a k i n g met onder­ zoek n a a r d e effecten v a n lucht­ vervuiling op planten. Luchtverontreiniging wordt ver­ oorzaakt door menselijke activi­ teiten e n komt al voor zolang die er zijn. De industriële revolutie is d e stap geweest w a a r m e e d e vervuiling e e n enorme vlucht heeft genomen. Onder luchtver­ ontreiniging wordt het complexe g e h e e l v e r s t a a n v a n alle g a s ­ sen, deeltjes en opgeloste stof­ fen die m d e atmosfeer met thuis horen, m a a r er door menselijke activiteiten m geblazen zijn. De belangrijkste stoffen v a n dit mo­ ment zijn zwaveldioxide, stik­ stofoxiden, ozon, ammoniak e n fluoriden. Planten houden niet v a n deze stoffen. Ze r e a g e r e n in het alge­ m e e n met e e n verrmnderde groei e n als d e concentraties e r g hoog worden, g a a n ze uit­ eindelijk dood. Effecten begia­ n e n meestal reeds bij heel l a g e gehaltes in d e lucht op te treden. Voor zwaveldioxide bijvoor­ beeld ligt d e grens waarbij to­ t a a l g e e n invloed op gevoelige planten m e e t b a a r is, ook niet op d e l a n g e duur bij vijf tot vijftien microgram per kubieke meter lucht. Dit soort getallen heeft d e over­ heid nodig om d e grens v a n e e n ' a a n v a a r d b a r e vervuiling' te kunnen vaststellen. Fytotoxico­ logen kunnen het onderzoek d o e n om die getallen te b e n a d e ­ ren. Men stelt planten bloot a a n toxische stoffen e n b e p a a l t d e effecten op groei e n fysiologie. De overheid stelt vervolgens d e hoogte v a n d e norm vast. Die is meestal hoger d a n het zogenoemde geen­effect­ni­ v e a u . Voor zwaveldioxide is d e w a a r d e w a a r v a n d e regering vindt d a t ze eigenlijk g e h a a l d Advertentie

liriiiuloftlie World! Alleen bij de K­Shoe Shop 10% korting op vertoon van college­ kaart

^l^oeShop Beethovenstraat 100-102, Heiligeweg 5-7, AMSTERDAM

Milieukundig b e l e i d s m a k e r P o s t h u m u s d r a a g t e r v a r i n g o p s t u d e n t e n over

Verontreiniging lucht en bodem wordt steeds meer in samenhang onderzocht Onderzoek naar effecten van milieuverontreini­ ging heeft zich tot nu toe voornamelijk gericht op invloeden vanuit de bodem, de lucht of uit het water op plant, dier en mens. Tegenwoordig echter is onder meer vanuit de overheid de vraag naar meer geïntegreerd onderzoek ter onderbouwing van het beleid groot. Zulk onder­

zoek belicht combinaties van invloeden en dat is ook de realiteit waar we in de natuur mee te maken hebben. Met de komst van de luchtverontreinigingsdes­ kundige prof. dr. A.C. Posthumus krijgt het geïn­ tegreerd milieuonderzoek op de VU een sterke stimulans.

Met h o g e schoorstenen probeert m e n d e luchtverontreiniging over d e grens te blazen. moet worden 30 microgram p e r kubiekemeter lucht gemeten als e e n jaargemiddelde. De grens­ w a a r d e die strikt a a n g e h o u d e n wordt is echter 75 microgram per kubieke meter. De ruimte tussen d e w a a r d e n wordt b e ­ p a a l d door d e politieke afwe­ g m g die d o o r g a a n s met veel g e ­ krakeel wordt voorbereid m di­ verse beleidsadviserende com­ missies. In het geval v a n d e zwaveldioxidenorm heeft deze afweging bijvoorbeeld ruim vijf­ tien j a a r geduurd. Een groot a a n t a l v a n die vijftien j a r e n heeft ook Posthumus m e e ­ g e p r a a t over d e hoogte v a n d e norm e n bij d e huidige voorbe­ reiding v a n kwahteitsnormen voor a n d e r e stoffen heeft hij ook e e n vinger in d e p a p . Als deskimdige op het gebied v a n d e effecten v a n luchtver­ ontreiniging op planten is deze m a n nu g e v r a a g d zijn ervarin­ g e n als onderzoeker e n beleids­ adviseur over te d r a g e n a a n studenten. Daartoe is hij g e d e ­ t a c h e e r d bij d e vakgroep oeco­ logie e n oecotoxicologie v a n d e subfaculteit biologie. Behalve college geven en stages b e g e ­ leiden, zal hij ook zijn invloed d o e n gelden op het vakgroeps­ onderzoek. Al eerder bestonden er contacten tussen d e VU en het IP O, en met d e komst v a n d e

Reina P asma h e e r P osthumus wordt d e s a ­ menwerking verder uitgebreid.

Stress De plantenoecologen a a n d e VU doen vanouds onderzoek n a a r d e invloed v a n bodemver­ ontreiniging, met n a m e effecten v a n zware metalen op planten. Er IS al geëxperimenteerd met proeven waarbij ook d e effecten v a n luchtverontreinigende stof­ fen zoals NOx, S 0 2 e n Ozon werden meegenomen. P lanten worden gekweekt in e e n opstel­ ling waarbij ze met hun voeten ia d e zware metalen s t a a n e n met h u n kruin in d e zwaveldioxi­ d e d a m p . De onderzoeker kijkt of d e plant d a n nog wil groeien e n h o e d e levensfuncties verlo­ p e n onder deze stress­omstan­ digheden. Dit onderzoek n a a r d e interactie v a n bodemstress e n luchtver­ ontreiniging is tamelijk nieuw in Nederland e n zal worden uitge­ breid. Hiertoe is e e n projekt a a n g e v r a a g d bij e e n EG­com­ missie over d e invloed v a n luchtverontreiniging op land­ bouwproduktiviteit. Behalve d e VU e n het IP O doen ook onder­ zoeksgroepen in Spanje e n Bel­

gië m e e a a n het projekt. Het is d e bedoeling d e effecten v a n z w a r e metalen e n luchtveront­ reinicfing in combinatie met el­ k a a r te bestuderen m wilde planten e n cultuurgewassen met e n zonder zogeheten my­ corrhiza­schimmels aan d e wor­ tels. Mycorrhiza­schimmels groeien rondom d e wortels v a n veel plantensoorten e n helpen om allerlei mineralen e n water uit d e bodem op te nemen. Deze schimmels kunnen d e plant ook bescherming bieden tegen zwa­ r e metalen in d e bodem. Ze n e ­ m e n deze stoffen op e n houden ze vast in h u n eigen weefsels, zodat ze met in d e plant komen. Zo vormen ze e e n natuurlijk b e ­ schermingsmechanisme tegen d e z e vorm v a n bodemverontrei­ niging. In het onderzoek worden a a n d e planten allerlei fysiologische processen bestudeerd als func­ tie v a n d e verontreinigingen. Zo tracht m e n het mechanisme v a n d e inwerkmg v a n deze belas­ ting onder d e knie te krijgen. Uiteindehjk is het d e bedoelmg om met d e verkregen inzichten d e effecten v a n lucht­ e n bo­ demvervuiling te omzeilen door manipulatie e n teeltmeüioden. Het a a r d i g e is nu d a t P osthumus zelf m d e EG­commissie zit die het voorstel moet beoordelen.

Foto Kees Keuch

A a n d e belangrijkste criteria is v o l d a a n . Het onderzoek is e e n samenwerking v a n groepen uit verschUlende l a n d e n e n het is beleidsonderbouwend van a a r d . O p grond v a n d e gege­ v e n s die het moet opleveren kunnen uitspraken g e d a a n wor­ d e n over stofconcentraties in b o d e m e n lucht, waarbij net wel of net niet effecten op planten optreden. Deze zogeheten g r e n s w a a r d e n zijn v a n groot b e l a n g m het proces v a n norm­ stelling voor d e kwaliteit v a n het miUeu.

Dode bomen Effecten v a n bodemverontreini­ ging worden onderzocht in hun relatie tot d e uitwerking v a n in­ vloeden uit d e lucht. Dergelijke relaties vormen ook d e kern v a n het sleutelwoord in het milieube­ leid v a n d e laatste jaren: inte­ gratie. Voorheen werd e e n sectoraal beleid gevoerd, waarbij voor bodem, water e n lucht steeds afzonderhjk m a a t r e g e l e n wer­ d e n genomen. Momenteel pro­ beert d e overheid maatregelen te n e m e n binnen e e n k a d e r w a a r i n het milieu als e e n g e ­ heel wordt beschouwd. Dat

Vervolg op pag. 10

\

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen