Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 536

22 MEI 1987

Vakgroep prof. Griessen levert met proef bewijs van 'warme' supergeleiding:

VU-natuurkundigen in z w e v e n d e h e m e l Langzaam verdwijnt een stukje zwart keramisch materiaal m pot met d a m p e n d e vloeibare stikstof. Onder luid geborrel wordt het zwarte schijfje, niet groter d a n een cent, afgekoeld tot -195 g r a d e n Celsius. Het schijfje IS nu supergeleidend geworden Dat blijkt later als het boven een m a g n e e t gehouden wordt en vanzelf g a a t zweven. Omgeven door een 'koude w a a s ' danst het boven de ronde magneet, die uit e e n luidspreker is gesloopt Elektrische superstromen, die voortdurend a a n de oppervlakte v a n het gekoeld e schijfje vloeien, h e b b e n e e n afstotend magnetisch veld hebben gevormd Prof dr. H Gnessen, van de vakgroep Vaste Stoffysica en tevens lid v a n d e R a a d v a n Bestuur v a n FOM (Fundamenteel Onderzoek der Materie) knjgt er g e e n genoeg van. G e e n wonder. Want dit tafereel, de proef met het 'zwevende schijfje', het zogeheten Meissner-effect, bezorgde d e natuurkundigen v a n d e VU onlangs d e d a g v a n hun leven Zij waren, hoogstwaarschijnlijk als tweede m Europa,

getuige v a n het lukken v a n die proef, voor natuurkundigen het bewijs dat er sprake is v a n supergeleiding Het geleidende zwarte schijfje, dat is g e m a a k t door d e fysische metallurgen Nico Koeman en Jan Rector, bestaat uit barium, koper, yttrium en zuurstof Een klein wonder dat enorme besparingen in d e electriciteitsvoorzienmg k a n geven. "Het is hier nu een gekkenhuis. Iedereen heeft d e supergeleidingskoorts gekregen Je kunt natuurlijk niet plotseling met lop e n d e projecten stoppen, m a a r iedereen wil a l s m a a r experimenteren. De opwinding die ontstaan is, is uniek En dat allem a a l door zo'n kinderachtig proefje dat m elke scheikundeles in een minuut kan worden gedaan," vertelt Griessen die dit zonder twijfel d e belangrijkste gebeurtenis v a n z'n natuurkundige carrière vindt "Smds e e n p a a r m a a n d e n bevindt d e hele wereld v a n de Vaste Stoffysica zich in een toestand v a n euforie. Dit heeft te m a k e n met de ontdekking van nieuwe supergeleidende kera-

Diang Doornenbal mische materialen, welke de fascinerende eigenschap bezitten dat ze al bij -173 graden Celsius een elektrische stroom zonder enige weerstand, dus zonder enig energieverlies kunnen vervoeren, w a n n e e r ze worden gekoeld in vloeibaai stikstof." ~~

Supersnelle treinen

Het verschijnsel supergeleiding werd m 1911 ontdekt door onze landgenoot Heike Kamerlmgh Onnes, m a a r d a n bij d e extreem l a g e temperatuur v a n -269 graden Celsius Hoe nul d e weerstand was, bleek later uit d e duurproeven v a n Collins Een in een kortgesloten spoel vloeiend e superstroom vertoonde n a tweeëneenhalf j a a r nog g e e n w a a r n e e m b a r e afname Toch duurde het nog decennia om ook bij hogere temperaturen supergeleiding te bereiken De proeven leverden tientallen jaren slechts m a g e r e resultaten op. Het afkoelen tot zo'n l a g e

temperatuur is alleen bereikb a a r met behulp v a n vloeibaar helium Maar helium is s c h a a r s en daardoor erg duur. Zo'n neg e n gulden per liter BIJ d e nieuwe 'warme' supergeleider kan echter vloeibare stikstof gebruikt worden voor afkoeling en dat is slechts negentig cent per liter en bovendien veel makkelijker te hanteren. Het a a n t a l toepassingen v a n de nieuwe 'warme' supergeleiding is enorm. Vooral w a n n e e r het mogelijk is ook dunne l a g e n en d r a d e n v a n keramisch materia a l te maken. Bijna alle moderne elektronica berust uiteindelijk op het stromen v a n elektriciteit door draden, transistors e n dergelijke. Denk bijvoorbeeld a a n elektrische motoren voor d e scheepvaart, a a n elektrische generatoren en sterke m a g n e ten Toekomstmuziek is misschien d e toepassing v a n sterke m a g n e t e n in supersnelle treinen ZIJ die sneller rijden d a n zeshonderd kilometer per uur, kunnen niet meer op wielen rollen Een magnetisch kussen zou een oplossing zijn.

Volgens Griessen k a n d e uitvin ding v a n deze nieuwe supergeleiders v a n w e g e d e grote maat schappelijke gevolgen die zij zal hebben, worden vergeleken met die v a n d e transistor, vlak n a d e Tweede Wereldoorlog "Het feit dat wij dit proefje hebben g e d a a n , is op zich maar een kleine bijdrage m de ontdekking v a n het nieuwe materia a l De grootste eer schrijven we toe a a n Georg Bednorz en Alex Muller v a n het IBM-researchlaboratorium bij Zurich die zo'n drie m a a n d e n geleden alles op g a n g h e b b e n gebracht Het zou me niet verbazen als dat duo dit j a a r d e Nobelprijs krijgt." "Ons proefje w a s niet zeer origineel," zegt Griessen bescheiden. "Wel is het e e n van de meest sprekende voorbeelden dat het p r e p a r a a t supergeleidend is. De wijzer v a n de weerstandsmeter ging n a a r nul en dat is e e n typische eigenschap v a n e e n supergeleider. Het blijft natuurlijk de v r a a g : 'hoe nul is nul?' Koper is bijvoorbeeld ook een goede geleider, m a a r toch IS d e weerstand nog vele keren hoger d a n die v a n d e 'warme supergeleider. Want daarbij is d e elektrische weerstand toch wel zo vreselijk null" Het feit w a a r o m d e grote doorb r a a k in d e wereld v a n de supergeleiding p a s nu is gekoAdvertentie

Uw Universiteit is één van de vele die aang ^ bij het Apple University Consortium. En u? Bent u zelf al aangesloten op de wereld-know-how in uw studierichting? Momenteel zijn wereldwijd ai meer dan 100 universiteiten uit 37 landen bij het Apple University Consortium aangesloten. Het Apple University Consortium stimuleert de uitwisseling van en de samenwerking rond computertoepassingen en software-ontwikkeling in het hoger- en wetenschappelijk onderwijs. Met de gebruikersvriendelijke, technisch zeer geavanceerde Macintosh kunnen zowel individueel als in groepsverband projecten worden opgezet ( uitgevoerd. Tijd om te leren omgaan met de Macintosh is niet nodig. U kuni ach volledig concentreren op het uit te voeren project.

Het Apple University Consortium biedt u:

DE MACINTOSH PLUS BESCHIKT OVER - EEN INTERN GEHEUGEN (RAM) VAN 1 MEGABYTE (1024 K) - EEN ROM GEHEUGEN VAN 128 K VOOR MEER SNELHEID EN GEBRUIKSGEMAK - EEN INGEBOUWDE DUBBELZIJDIGE 800 K 3 5 INCH SCHUFEENHEID - EEN PROFESSIONEEL TOETSENBORD MET NUME RIEKE WEERGAVE VOOR SNEL CIJFERWERK - EEN SPECIALE SCSI ("SMALL COMPUTER SYSTEM INTERFACE) IN/UITGANG VOOR HOGE VERWERKINGSSNEL HEDEN EN AANSLUITING VAN RANDAPPARATUUR VAN APPLE ZELF EN DERDEN

• regelmatig informatie over wat andere universiteiten op de Macintosh ontwikkelen • universitaire publicaties als Wheels For The Mind en Wheels Europe (bij de PC shop ter inzage) • de mogelijkheid om software en courseware te ontwikkelen • gunstige voorwaarden bij de aanschaf van een Macintosh.

Uw PC shop* demonstreert graag de mogelijkheden van de Apple Macintosh en geei i o * De PC shop \indt u in het Sara gebouw aan de Kriusiaan 415. Amsterdam, tel ()2()-5921()91

D IHH

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen