Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 412

13 MAART 1987

"Da's nogal overdreven natuur­ lijk hè, d a t d e minister w a a r ­ schuwt dat Nederland zonder aansluiting op e e n TGV­net niet het Ju tland v a n Europa m a g worden. Ik denk dat ze d a a r m e e het b e l a n g v a n d e TGV over­ schat. Door d e lucht en wat be­ treft het goederenvervoer heeft Nederland prima verbindingen met d e rest v a n Europa." Pief Rietveld e n Jan Rou wendal v a n d e vakgroep ruimtelijke econo­ mie v a n d e VU wiUen d e discus­ sie rond d e mogelijke komst v a n ' d e hogesnelheidstreinen n a a r Nederland aanzwengelen. V a n d a a g organiseren zij in zaal 8A­00 s a m e n met studenten e e n symposium over d e supersnelle treinverbinding, die tussen Pa­ rijs en Lyon al zes j a a r e e n den­ derend succes is onder d e n a a m TGV,­Train a G r a n d e Vitesse. Sinds 1984 p r a a t minister Smit­ Kroes met Frankrijk, België e n _West­Duitsland m e e over d e piannërr^om Parijs, Keulen e n —^__msterdam met e e n TGV te ver­ binden, met Brussel als middel­ punt^­Een dergelijke supersnelle trein is voor busondernemingen è n kleine vliegvelden e e n be­ dreiging voor d e middellange afstand. M aar voorlopig kunnen d e verschillende varianten, w a a r v a n d e duurste acht mil­ jard gulden zal kosten, nog niet aUe partijen tevreden stellen. Piet Rietveld: "Vooral in België is verzet gerezen. In twee plannen dreigt boven Brussel e e n drie­ hoekje land bij Herentals te worden ingesloten. De taalstrijd speelt ook weer mee. Als Ant­ werpen wordt aangedaan, moet Luik ook e e n halteplacts krijgen. En d e variant waarbij d e TGV in g e e n v a n beide ste­ d e n stopt, m a a r wel bij het Ne­ derlandse vliegveld Beek in Zuid­Limburg, heeft weinig kans. Wel last v a n dat ding

Zou het geboortejaar v a n M ul­ tatuh in 1920 gevierd zijn met hetzelfde hartverwarmende en­ thousiasme als nu dit sterfjaar? Volgens M aarten 't Hart is M ul­ tatuH e e n slecht mens geweest. Hij k a n het weten. Zelf is hij e e n g o e d mens, deze M aarten 't Hart, deze Kuifje v a n d e Neder­ l a n d s e letteren. Hij weet direct het verschil tussen d e boeven e n d e b r a v e burgers. "Hm" zegt hij. "'k M een dat e e n slecht mens g e e n goed schrijver k a n zijn". Ik k a n me niet voorstellen dat d e Engelsen zouden g a a n tornen a a n het werk v a n Charles Dic­ k e n s als d e e e n of a n d e r e kneu­ t e r a a r d e opvatting ging verde­ digen dat Dickens in d e eerste p l a a t s e e n ijdeltuit e n e e n geld­ woU was, met te weinig tijd voor vrouw en tien bloedjes v a n kin­ deren. M aar voor K.L. PoU, cul­ tuurchef v a n d e NRC die voor het jaloerse gepiep v a n M aar­ ten 't Hart twee krantepagina's beschikbaar stelde, hoeft M ulta­ tuU ook al niet. "Ik predik onte­ vredenheid" schreef M ultatuh Advertentie

DIKS Autoverhuur b.v. Generaal Vetterstraat 55, (aan de Coentunnelweg). Tel. 178505 V. Ostadestraat 278, Amsterdam(Z). Telefoon: 623366. Filiaal: W. de Zwijgerlaan 101. Telefoon: 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens waaronder: • FORD - OPEL - RENAULT - BMW en MERCEDES. NIEUWE MERCEDES VRACHTWAGENS tot42m3en9ton. (groot en klein rijbewijs) t e g e n Inlevering v a n d e z e advertentie 1 0 % korting

M

'Franse' snelheid v a n 270 km per uur te halen. Als d e supertrein afhankelijk wordt v a n e e n 'brede m a a t ­ schappelijke discussie' (een idee v a n d e d e r d e spreker, rijks­ planoloog ir. H.R. van Hu u t), d a n zien d e organisatoren v a n het symposium d e "TGV n o g niet zo snel n a a r ons doorrijden. "Duidelijk is dat in Nederland het maatschappelijk draagvlak voor grootschalige projecten sinds d e jaren zeventig danig is verkleind. Betrekkelijk kleine actiegroepen slagen erin grote projecten tegen te houden of langdurig te vertragen", schrij­ v e n zij in het voorwoord v a n d e symposiumbundel.

Ruimtelijke economie halteplaats voor TGV

De Franse hogesnelheidstrein TGV, die al zes j a a r tussen Parijs e n Lyon rijdt. m a a r g e e n halte, dat laten die Belgen natuurlijk nooit toe." Op het symposium bij d e ruimte­ lijk economen, e e n jaarlijks te­ rugkerende gelegenheid om studenten 'voeling met d e prak­ tijk' te geven, spreken vier rede­ lijk eensgezinde Nederlandse beleidsmakers e n d e Rotter­ d a m s e emeritus hoogleraar Klaassen. Zij beginnen het sym­ posium 'Hoge snelheidstreinen in Nederland ­ M et d e TGV op het g o e d e spoor?', als w a r e d e TGV e e n promotie­onderwerp, met enkele stellingen. Daaruit blijkt d a t aUeen Klaas­ sen enigszins d w a r s Ugt. Hij ziet d e uitbouw v a n regionale vlieg­ velden e n d e modernisering v a n het conventionele spoor­ wegnet als fijnzinniger instru­ menten v a n regionale politiek, met e e n aanzienlijk breder ef­

fect. Dat zal e e n a n d e r e spreker, dr. J.C. Terlou w waarschijnlijk niet erg Europees gedacht vin­ den. Hij is secretaris­generaal v a n d e Europese commissie v a n transportministers. "De spoorwegen in d e diverse Europese landen, opererend vanuit e e n monopoliepositie, d e n k e n te weinig marktgericht", luidt e e n v a n Terlouws stellin­ gen. "Bovendien heeft het beleid v a n d e spoorwegmaatschappij­ e n e e n nationaal uitgangspunt e n is d e Europese samenwer­ king gebrekkig." Voor d e finan­ ciering v a n nieuwe lijnen voor d e TGV denkt hij ondere a n d e r e a a n afslanking v a n het perso­ neelsbestand e n v a n het a a n t a l onvoldoend bezette diensten. In e e n p a n e l krijgen d e beleids­ makers enig tegenwicht v a n ir. W.J. van Grondeüe v a n d e stich­

MARJA BROUWERS

Zuinig e n PoU is juist erg tevreden. Hij is d e b a a s . Zijn krant is e e n kwaliteitskrant. Die kleinzieligheid, die razend­ m a k e n d e benepenheid e n d e schijnheiligheid w a a r i n dat ge­ d o e zich hult, dat w a s e e n v a n d e dingen w a a r o v e r M ultatuli zich opwond. Kruitdampen stij­ g e n er op uit d e pagina's v a n zijn oeuvre. Het heeft eerder iets v a n e e n slordige veldslag d a n v a n e e n goed doorwrocht beUe­ tristisch geheel. Rookgordijnen v a n spellinghervorming, w a a r ­ achter op d e n duur natuurlijk al het geschreven cultuurgrond moet verdwijnen of tot a a r d i g e folklore verbleken, h e b b e n d e concreetheid v a n zijn rake for­ muleringen nog nauwelijks kun­ n e n a a n t a s t e n . Het is g e e n won­ der dat tevreden Nederlanders altijd ontevreden zijn over M ul­ tatuli. Dat is altijd zo geweest. Elke generatie n a M ultatuli levert e e n p a a r marmetjes die bewij­ zen tegen hem verzamelen alsof ze b a n g zijn dat hij ieder mo­ ment k a n binnenstappen om n o g eens in zijn d a v e r e n d e vol­ zinnen uit te leggen wat hij er­ v a n denkt. W a a r nu Pollen en Harten groeien, h a d je vijftig j a a r geleden e e n Saks. In 1937 schreef M enno ter Braak e e n ar­ tikel n a a r aanleiding v a n twee nieuw verschenen boeken. De man van Lebak v a n E. du Per­ ron e n Edu ard Dou wes Dekker door J. Saks. Die twee boeken h a d d e n met elkaar g e m e e n dat

z e niet zozeer studies w a r e n v a n het werk v a n M ultatuli alswel 'psychologische' portretten v a n zijn persoon, of vermoede per­ soon. Gezamenlijk h e b b e n zij dit nu ook weer g e m e e n met veel wat tot nu toe te b e r d e is gebracht ter gelegenheid v a n het M ultatulijaar 1987. Het por­ tret dat Du Perron tekende w a s sympathiek, m a a r niet onpartij­ dig. Opgegroeid in Nederlands­ Indië h a d hij zelf ook d e nodige moeite met die bedompte hol­ l a n d s e zuinigheid. Du Perron heeft nooit a a n M ultatuli's geni­ aliteit getwijfeld e n voor h e m w a s Max Havelaar e e n mees­ terwerk. Het is met M Ultatuli als met Jezus Christus: wie niet vóór h e m is, is t e g e n h e m e n blind­ heid k a n voorkomen in beide gevallen. In zijn boek zette hij e e n Dekker neer die precieszo groot w a s als dooor J. Saks kon worden bevat. Deze Dekker w e r d vervolgens verdacht v a n velerlei ontoereikendheden. Hoe langer iemand dood is, hoe makkelijker het wordt e e n Ujst met feilen a a n te leggen, die vanzelf steeds langer zal wor­ d e n . In d e afgelopen honderd j a a r heeft het Nederlandse volk zijn schrijver M ultatuli mislukt a m b t e n a r e n s c h a p , blinde eer­ zucht, luiheid e n ziekelijkheid toegeschreven, alsook gebrek a a n fatsoen, slecht huisvader­ schap, egoïsme, verwaandheid, afgunst e n nijd, gebrek a a n a a n d a c h t voor a n d e r e n e n ge­ brek a a n bescheidenheid. Voor­

Gerard van Schalk ting Natuur e n M Uieu, die v a n mening is dat d e milieu­effecten tot nu toe volstrekt onvoldoende in beschouwing worden geno­ men. "En voor zover ze wèl a a n d e orde komen, worden ze veel te optimistisch benaderd", stelt hij. Van Grondeüe waarschuwt dat d e nadelige milieu­effecten bij d e a a n l e g v a n e e n nieuwe lijn, die het 'Groene Hart v a n Holland' doorsnijdt, buitenge­ woon groot zijn. De enige a a n ­ v a a r d b a r e oplossing is voor hem d a n ook e e n TGV over ver­ beterd b e s t a a n d spoor. Overi­ g e n s zal d e supersnelle trein in Nederland nooit veel supersnel­ ler d a n zo'n 160 km per uur rij­ den. Onze bodem is te zacht e n d e bebouwing te dicht om e e n

a l dat laatste is erger d a n moord, dat kun je horen a a n d e toonhoogte w a a r o p deze d e u g d te p a s e n te o n p a s overal ter s p r a k e wordt gebracht. In d e supplementen­ e n bijlagenlite­ ratuur komt het regelmatig voor d a t het k u n s t e n a a r s c h a p v a n d e z e of g e n e wordt a a n b e v o l e n met nauwelijks iets a n d e r s d a n met d e verzekering dat hij of zij zo bescheiden is. Dat er in Nederland e e n ver­ b a n d moet b e s t a a n tussen ne­ derigheid e n schrijverschap h a d M ultatuli zelf ook al opge­ merkt. In e e n v a n zijn Ideeën legt hij dit zelfs uit. Er w a s eens e e n klein ventje, verklaart hij in d e eerste bundel, en het heette Pygmee. Hij hield e r v a n over a n d e r e n h e e n te zien, m a a r hij w a s zo klein dat hem dat m a a r zelden lukte. Daarom vond hij e e n d e u g d uit, die hij voor­ schreef als eerste beginsel: wie groter is d a n Pygmee, moet zich

Foto August J Fry

Dat het doortrekken v a n e e n Eu­ ropees TGV­net hoe d a n ook e e n groot project is, verduide­ lijkt Jan Crouwendal: "Hij kan niet via e e n overweg, dus gelijk­ vloers, e e n w e g kruisen. Dat moet via viaducten. De beveili­ ging moet groter, w a n t het ont­ sporingsgevaar neemt mèt de snelheid toe. In Frankrijk wor­ d e n a a n d e r a n d v a n gevaarlij­ ke punten hekken langs de s p o o r b a a n gezet. Verder is een TGV­tracé moeilijker in te pas­ s e n in d e ruimtelijke structuur, want door d e grote snelheid kan hij g e e n scherpe bochten ne­ men." De discussie zal e e n stuk een­ voudiger worden als het met de TGV net zo afloopt als met het onderwerp v a n het vorige sym­ posium bij d e economen, legt Piet Rietveld uit. "Vorig jaar h a d d e n w e het georganiseerd over d e plannen om d e Olympi­ sche Spelen n a a r Amsterdam te halen. Het symposium zelf werd e e n groot succes, die Spelen e e n flop. M isschien g a a t het straks met d e TGV ook zo."

bukken tot onder d e gezichtslijn v a n Pygmee. De nieuwigheid vond ingang, m a a r er w a s na­ tuurlijk wel e e n s e e n hardnekki­ g e die gewoon rechtop bleef s t a a n . Die werd, in d a t l a n d van Pygmee, op e i g e n a a r d i g e wijze egstrafd. Al wat g e b o g e n en d e u g d z a a m was, sprong hem o p d e nek e n trok hem naar b e n e d e n , tot zijn hoofd zich be­ vond op d e hoogte w a a r Pyg­ m e e overheen kon zien. W a a r het d e feiten betreft van d e Nederlandse koloniale poli­ tiek heeft M ultatuli intussen van d e hele wereld gelijk gekregen. Dat gelijk willen w e hem ook wel geven, nu het niet anders m e e r kan. M aar dat hoeft de MultatuH­haters niet te beletten met toenemend 'psychologisch' inzicht a a n d e zuiverheid van zijn motieven te twijfelen. Het is altijd nog mogelijk dat iemand p e r ongeluk gelijk h a d . Inder­ d a a d w a r e n d e motieven van Eduard Douwes Dekker niet ge­ h e e l eenduidig. Voor het bestrij­ d e n v a n symptomen w a s hij niet kinderachtig genoeg. Het ging h e m al direct veel minder om de pohtieke feiten, als om e e n men­ taliteit die politiek boven mens e n doel stelde, die d e ambtena­ rij als e e n doel in zichzelf kon zien. Zijn ideeën w a r e n geen ideeèn. Ze w a r e n é é n worste­ ling met d e intellectuele leuge­ nachtigheid w a a r t o e het hol­ l a n d s e calvinisme in staat is. Natuurlijk moet er e e n stand­ beeld komen voor M ultatuli. De beste plek daarvoor Ujkt me de Amsterdamse ApoUolaan. Hij k a n d a a r tegenover Van Heutz w o r d e n gezet, met zijn rug naar iedereen toe. Versteend kunnen ze elkaar ten eeuwige dage aanstaren. B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen