Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 323

30 JANUARI 1987 De betogingen b e g o n n e n op 5 december v a n het afgelopen jaar toen enkele duizenden studenten v a n het Wetenschappelijk en Technologisch Instituut van Hefei (hoofdplaats v a n d e provmcie Anhui) d e straat op kwamen om meer democratie te eisen bij d e n a d e r e n d e verkiezing v a n het provinciaal parlement. Zoals voorheen w a r e n d e kandidaten ook nu door d e partijcomitee's a a n g e w e z e n . Elk kiesdistrict krijgt daarbij slechts eén kandidaat, die d a n ook automatisch in het parlement komt.Docenten e n studenten van instellingen voor hoger onderwijs vormen e v e n e e n s e e n besdistrikt e n worden op deze mamer betrokken bij plaatselijke politiek. Alhoewel d e centrale overheid in Peking vroeger reeds beloofde dat d e partij per district meer d a n e e n persoon kandidaat zou mogen stellen, bleef tot nu toe alles bij het oude. Dat die belofte niet g e h o u d e n werd, w a s aanleiding tot d e eerste protesten. Maar er zijn dieper liggende oorzaken. In Hefei studeren relatief veel zonen en dochters v a n d e Chinese elite, die d e s m a a k te pakken heeft v a n d e westerse 'way of life'. Het verlangen n a a r economische m a a r ook politieke hervormingen is in die kringen groot. De hervormingen g a a n te traag n a a r d e zin v a n d e intelligentsia. Een belangrijke woordvoerder v a n die onvrede is in Hefei d e 40- jarige professor Wen Yankai, e n d e vice-rector Fang Lizhi. In zijn functie v a n sterrenkundige geniet F a n g Lizhi in China e e n cprote faam. Maar zijn bekendheid dankt hij vooral a a n zijn uitgesproken idee"e n over d e hervorming van de Chinese samenleving. Als lid v a n d e Communistische Partij stond hij v o o r a a n in d e strijd om China te v e r a n d e r e n in een vrijere e n opener m a a t schappij. Vooral d a a r o m is hij in Hefei e n daarbuiten zeer g e liefd. Zijn denkbeelden w e r d e n hem door conservatievere partijleden niet in d a n k afgenomen. Bi) de protesten tegen d e lokale verkiezingen w a s zijn invloed duidelijk voelbaar. Dat d e overheid in d e provincie Anhui snel een deel v a n d e eisen inwilligde, verhoogde natuurlijk het prestige v a n zowel F a n g als van de jonge studentenbeweging zelf. De verkiezingen werden twee weken uitgesteld om meerdere kandidaten per distnct a a n te wijzen. Ook w e r d e n meer studentenvertegenwoordigers opgenomen in het comité dat de verschillende kandidaturen moet goedkeuren. Desalniettemin bleken 2000 v a n d e 7000 studenten v a n het instituut m Hefei d e verplichte verkiezingen te boycotten. M a a r e e n extra vertegenwoordiger v a n d e studenten werd niettemm gekozen. Pang Lizhi beperkte zijn werkterrein niet tot Hefei. Op 3 e n 4 december w a s hij op d e befaamde Tongji Universiteit in Shanghai om d e studentenacties van d e grond te krijgen. Typerend voor het prestige v a n Pang is het d e b a t dat hij hield met d e eerste minister W a n Li, een v a n d e leidende figuren binnen het politburo v a n d e CP. Tijdens dit d e b a t kruisten beide heren d e d e g e n s over d e hervormingen e n d e democratie. Hierbij verklaarde WanLi, nochtans een vertegenwoordiger van een meer liberale tendens, dat "democratie alleen m a a r een gunst is die w e het Chinese volk kunnen geven". Dit debat in Hefei, vlak voor d e betogingen op 5 december, veroorzaakte groot o n g e n o e g e n e n toonde d e onwU a a n v a n d e Chinese leiders om d e democratie in te voeren. Een groot deel van d e studenten koos d a n

Je b e n t jong, c h i n e e s e n je wilt w a t

Na de betogingen is het wachten nu op repressie Het reeds jaren sluimerende ongenoegen bij de twee miljoen Chinese studenten heeft zich niet geheel onverwacht dan toch via demonstraties in vijftien Chinese steden en allerlei muurkranten gemanifesteerd. Eisen voor meer democratie, persvrijheid en straf op de corruptie in hogere kringen werd er gekoppeld a a n typische studenteneisen: beter voedsel, humanere leefomstandigheden, gekwalificeerd personeel, verlaging van het inschrijfgeld en een stop op de politieke indoctrinatie op school. Op zeker ogenblik sloten zich in Nanjing maar vooral in Shanghai jonge arbeiders bij de protestacties aan. Zij eisten hogere lonen en protesteerden tegen de prijsstijgingen. En dat alles op een moment dat binnen de top van de Chinese Communistische Partij het dertiende partijcongres van oktober 1987 in volle voorbereiding is. Waarbij de uiterst belangrijke hervorming van de industrie en de politieke organisatie het belangrijkste discussiepunt vormt. Een cruciaal congres, waar keuzes gemaakt moeten worden voor het tijdperk na Deng Xiaoping. En dat geeft nu al aanleiding tot getouwtrek tussen zijn mogelijke opvolgers die door tegengestelde fracties binnen de partij als pionnen naar voor worden geschoven.

Willy van Damme/UP autoriteiten snel toe, in d e hoop d e acties d a a r m e e af te remmen. De verhoging v a n het inschrijfgeld werd ingetrokken; De vrees w a s dat sommige ouders die verhogingen niet kond e n betalen", aldus e e n ambten a a r v a n deze universiteit.Tegelijkertijd betoogden ook d e studenten v a n d e Technische Hogeschool in Kunming, in d e provincie Yunnan.

Shanghai Zolang d e betogingen zich b e perkten tot het 'achterlijke' Hefei of het afgelegen W u h a n e n a n d e r e middelgrote steden, m a a k te m e n zich in d e grote centra niet a l te veel zorgen. Het w a s n a a r voor d e plaatselijke CPleiders m a a r , het tastte liet politieke centrum niet a a n . Toen d e vlam d a g e n later oversloeg n a a r Nanking, S h a n g h a i e n Peking, veroorzaakte dat e e n a a r d b e v i n g bij d e centrale autoriteiten in d e hoofdstad. Misschien h a d d e n d e autoriteiten d e acties met enige voorzichtigheid n o g kunnen beperken tot

g e n d e J a p a n s e inval e n eisten ze samenwerking tussen d e Kuomintang van maarschalk C h a n g Kaï Chek en d e Chinese CP tegen Japan. Ook in 1985 h a d d e n d e studenten deze opstand herdacht, e n werd in diverse steden gedemonstreerd tegen d e Japanse invloed in China. G e a l a r m e e r d door d e betogingen in Hefei e n elders, probeerde d e overheid d e studenten v a n straat te houden. Maar dit w a s olie op het vuur. Het zou toch nog tot 18 december duren voor in Shanghai d e bom barstte. Toen d e als hervormingsgezind beschreven burgemeester v a n Shanghai, Jia n g Zemm, die d a g n a a r d e Jiaotong Universiteit ging om d e studenten tot kalmte a a n te zetten, o n t a a r d d e het gesprek vrij snel in e e n hoogoplopende ruzie, waarbij sommige studenten openlijk d e legaliteit v a n d e plaatselijke regering e n d e grondwet in twijfel trokken. De volgende d a g trokken duizenden studenten v a n d e 48 hogescholen v a n S h a n g h a i door destraten v a n d e stad e n d e daaropvolgende nacht onta a r d d e d e vreedzame betoging in reUen, waarbij d e politie enkele honderden studenten arresteerde. Dit w a s het begin v a n e e n reeks m a s s a l e betogingen in Sjanhai, m a a r ook in Nanjing, Peking, Kanton e n e e n tiental a n d e r e steden. De eisen werd e n steeds algemener. Naast studentenbesognes zoals: beter eten op d e c a m p u s (dat is het allerslechtste wat er in China te vinden is), degelijke k a m e r s in plaats v a n slaapzalen voor zes tot acht studenten e n e e n betere studentenvertegenwoordiging, werd d e roep om meer democratie, persvrijheid e n onderzoek v a n het politieoptreden steeds algemener. Belangrijk feit w a s ook d e aanwezigheid v a n jonge arbeiders, die hun onvrede over d e orijsverhoging e n uitten. \

'"^-m-^my^, t^.

Rep ressie

Foto ANP

ook d e zijde v a n F a n g . Hoewel d e betogingen vrij s p o n t a a n ontstonden, e n F a n g Lidii d a a r in vermoedelijk g e e n centrale rol heeft gespeeld, kreeg hij d e zwarte piet toegespeeld. Afgelop e n week werd hij uit d e partij gezet, n a d a t hij openlijk in d e partijkrant werd genoemd als e e n ondermijner v a n d e partijdiscipline. En zopas r a a k t e zijn overplaatsing n a a r het sterrenkundig observatorium v a n Peking bekend. D a a r zit hij nu ver w e g v a n zijn studenten. Een vergelijking met Sacharov dringt zichop. Ook deze eminente wetenschapper werd als eerste repressieve stap uit d e partij gezet e n overgeplaatst n a a r e e n plek w a a r hij zijn contacten n o o d g e d w o n g e n moest beperken.

Escalatie

Toen d e studenten op 9 december in Hefei nog m a a r e e n s op straat kwamen, gedeeltelijk om

hun overwinning te vieren e n voor e e n deel ook om hun eisen n o g verder door te drukken, stonden zij met meer alleen. Diezelfde a v o n d betoogden immers ook d e studenten in d e industriestad W u h a n - met gedeeltelijk dezelfde eisen. Als e e n strovuur sloegen d e acties v a n Hefei e n Wuhan d a a r n a over op a n d e r e universiteiten, ondanks het stilzwijgen v a n d e Chinese pers. De verbetering v a n d e communicatiemiddelen in het l a n d e n het doorsijpelen v a n berichten uit d e buitenlandse pers e n radio m a a k t e d a t d e meeste studenten in China snel op d e hoogte w a r e n v a n d e betoging e n in Hefei e n Wuhan. Enkele d a g e n later k w a m e n d e studenten v a n d e universiteit v a n Shenzhen, d e vrijhandelszone a a n d e grens met Hong Kong, d e straat op om intrekking v a n d e verhoging v a n het collegegeld e n e e n beter benoemingssysteem voor docenten te eisen. Ook hier g a v e n d e plaatselijke

d e middelgrote steden. Maar door politieke kortzichtigheid l a a i d e het vuur d a t in d e kleinere centra door toegeeflijkheid bijna w a s geblust weer op, ditm a a l in het hart v a n het reusachtige Chinese rijk. O p 9 d e c e m b e r w a s er in S h a n g h a i e e n concert v a n het Amerikaanse surfmuziekmak e n d e duo Jan Dean. Deze, voor onze v e r w e n d e westerse oren slaapverwekkende muziek, werkte aanstekelijk op d e kuitspieren v a n enkele jonge Chinezen. Tijdens het concert arresteerde d e politie drie Chinezen die a a n g e s t a l t e n m a a k ten om te d a n s e n , e n tevens prob e e r d e d e politie contacten met a a n w e z i g e vreemdelingen te verhinderen. Volgens sommige bronnen werd e e n student hierbij mishandeld. De onrust over deze feiten werd nog vergroot door het verbod v a n d e plaatselijke overheid om d e studentenopstand v a n 9 december 1935 te herdenken. Toen k w a m e n d e studenten m a s s a a l in verzet te-

Externe factoren speelden e e n belangrijke rol inijde (t^hinese decemberbeweging. De overwinning v a n d e Franse studenten betekende e e n stimulans voor d e Chinese studenten. Buitenlandse media e n hun verslaggevers in China genieten steeds meer aanzien, e n The Voice of America is in het studentenmüieu e e n druk beluisterd e zender. Verder w a s er d e belofte v a n d e autoriteiten om ter voorbereiding v a n het 13de partijcongres e e n plan tot politieke hervormingen e n meer democratie uit te werken. Dat gaf d e intelligentsia e n d e studenten grote hoop, die nog werd versterkt door e e n partijc a m p a g n e "laat 100 bloemenbloeien en 100 ideeën wedijveren." De hoop werd ook a a n g e wakkerd door publicaties in d e centrale partijkrant w a a r i n het universeel stemrecht, d e democratie e n d e vrijheid w e r d e n geprezen.ln deze context is het logisch dat studenten zich laten horen e n via acties d e hervormingsgezinden binnen d e partij pogen te steunen. Geruchten d e d e n namelijk d e ronde dat d e conservatieven, zoals parlementsvoorzitter Peng Zhen e n presidentLi Xiannian, e e n actie p l a n d e n tegen d e hervormingsvoorstellen v a n sterke m a n Deng Xiaoping. Deng en partijs e c r e t a n s g e n e r a a l Hu Yaob a n g h e b b e n d e studenten in het begin d a n ook wemig in d e w e g gelegd. Zoals gebruikelijk in China, worden d e politieke verhoudingen v a a k gemeten

Vervolg op pag. 13

l-^^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen