Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 576

19 JUNI 1987

Opschoor (43) is vanaf d e op­ richting, in 1971, verbonden a a n het IvM. Daarvóór w a s hij me­ dewerker a a n d e Economische Hogeschool in Rotterdam, thans Erasmus Universiteit geheten. "Ik w a s d a a r verstrengeld in or­ ganisatorische en onderwijsac­ tiviteiten e n h a d d e behoefte meer onderzoek te doen ­ liefst 'maatschappelijk relevant' zo­ als dat toen heette. Nu, vanuit de torenflats in Rotterdam z a g ik dagelijks e e n groot probleem a a n me voorbij trekken: d e rookpluimen v a n het Rijnmond­ gebied." In Rotterdam w a r e n er echter g e e n mogelijkheden om onderzoek n a a r milieuvraag­ stukken te verrichten. Het w a s d e tijd w a a r i n d e zogeheten Club v a n Rome weliswaar worl­ dwide d e publiciteit h a a l d e met h a a r rapport Gren zen aan de groei, m a a r w a a r i n d e economi­ sche wetenschap vooralsnog e e n blinde vlek h a d voor d e ne­ gatieve gevolgen v a n een tome­ loze groei. "Dat vond ik heel vreemd: d e economische praktijk staat als veroorzaker a a n d e wieg v a n d e milieuproblematiek; in d e economische wetenschap wordt echter weinig g e d a a n a a n d e oplossing v a n die problemen. Daarom w a s het voor mij e e n uitdaging te onderzoeken of ik met behulp v a n het gereed­ schapskistje v a n e e n econoom d a a r wèl iets a a n kon doen." Nu, dat bleek m a a r in beperkte mate mogelijk. In 1974 verde­ digde Opschoor a a n d e VU e e n proefschrift over 'De economi­ sche w a a r d e r i n g v a n milieuver­ ontreiniging' ­ een onderwerp waarover hij de nodige scepsis etaleerde. De kosten v a n milieu­ bederf vallen nauwelijks in geld uit te drukken, idem dito het pro­ fijt v a n e e n stringenter milieu­ beleid, w a s één v a n zijn conclu­ sies. In die tijd w a s dat in d e nog kleine kring v a n mUieu­onder­ zoekers e e n tamelijk opzienba­ rende visie. Opschoor: "Velen p r o p a g e e r d e n toen het bereke­ nen v a n d e kosten v a n milieu­ vervuiling. Ze koesterden d e verwachting dat je d a a r m e e e e n dermate grote schadepost kon Icrten zien dat het evident zou zijn dat het roer om moest. In mijn onderzoek merkte ik dat lang niet alles te kwantificeren is. Als je je d a a r wèl a a n waagt, loop je het g e v a a r om in bijvoor­ beeld parlementaire b e h a n d e ­ lingen v a n milieubeleid een ge­ weldige hoeveelheid modder over je h e e n te krijgen, want er is altijd wel iemand die kan a a n t o n e n dat een berekening onjuist is. Gevolg: b a d w a t e r è n kind spoelen weg." "Het is v a a k natte­vingerwerk. Neem d e gevolgen voor d e ge­ zondheid. De medische dosis­ effectrelaties (x g r a m meer SO 2 in d e lucht verhoogt het a a n t a l longaandoeningen met y pro­ cent) zijn nog zo v a a g , dat het doen v a n h a r d e voorspellingen een hachelijk zaak is. Je begeeft je op drijfzand. K osten­baten­ analyses moet je met verstand gebruiken. Als onderzoeker k a n ik veel makkelijker a a n g e v e n dat het terugdringen v a n het S02­gehalte een b e p a a l d e hoe­ veelheid hectaren bos in Neder­ land scheelt d a n dat ik uitreken hoeveel geld dat w a a r d is." Economische rekenmodellen munten volgens Opschoor v a a k uit in het reduceren v a n olifan­ ten tot muggen en zijn d a a r o m povere beleidsinstrumenten. Milieueffecten die p a s over twintig of dertig j a a r zich zullen voordoen, verschijnen in die modellen slechts voor e e n ge­ ring b e d r a g . Dat terwijl proble­ men en ook oplossingen v a n mi­ lieukwesties v a a k op d e l a n g e r e

M

'Men wordt pas wakker als de radijsjes radioactief zijn' Het Instituut voor Milieuvraagstukken van de VU, met zo'n veertig wetenschappers het grootste universitaire onderzoeksinstituut op zijn terrein, vierde onlangs zijn derde lustrum. De directeur van het IvM, dr. Han s Opschoor, werd enkele maanden terug "^ benoemd tot hoogleraar in de milieu­ economie. "Mijn hart ligt bij de milieubeweging." Een gesprek.

Wim Crezee e e n collectieve strategie uit te stippelen. "We h e b b e n als groep lang gedacht dat we ook het consumptiepatroon v a n el­ k a a r konden standaardiseren. Dat leidde tot nogal bizarre dis­ cussies: wel of niet e e n stereoto­ ren of e e n wat grotere auto. Na verloop v a n tijd werd duidelijk dat zoiets niet kan. Voorkeuren v a n mensen verschillen nu een­ maal." Schaterlachend: "Dat h a d ik als econoom v a n tevoren toch moeten weten."

I

Milieu­econoom dr. Hans Opschoor termijn spelen. "Als je nü d e uit­ stoot v a n SO 2 drastisch vermin­ dert, zal je dat p a s over enkele decennia merken in d e verbete­ ring v a n het bosbestand. De verzuring die d e laatste j a r e n zo toeslaat is voor een belangrijk gedeelte naijl v a n verontreini­ gingen v a n tientallen jaren her. Als je nü ingrijpt geldt hetzelfde verhaal. Verbeteringen g a a n heel langzaam. Hetzelfde ge­ beurt met PCB's. In Europees v e r b a n d is afgesproken d e lo­ zingen in d e Rijn v a n deze stof­ fengroep tot nul terug te bren­ gen. Maar nog decennia lang zullen PCB's opduiken in het waddengebied, in het vet v a n vissen e n vogels. De bodem zit nog zo vol met die rotzooi..." Strikt economische argumenten zijn dus onvoldoende in d e strijd tegen d e mUieuverloedering, meent Opschoor. Het g a a t er ook om een milieuvriendelijk ethos n a te streven. "Zonder vi­ sioenen, openbaring, profetie, verwildert het volk", zo citeerde hij onlangs in Trouw het bijbel­ boek Spreuken. Het roer moet om, zegt hij niet voor d e laatste keer tijdens ons gesprek. "In d e politiek zal dat alleen gebeuren als er vanuit de maatschappij druk uitgeoefend wordt, als er voldoende krachti­ g e signalen komen dat we an­ ders met het milieu moeten om­ gaan." Zelf is Opschoor druk d o e n d e geweest die signalen te mobili­ seren. In d e jaren zeventig w a s

Foto AVC/VU

hij voorzitter v a n d e landelijke werkgroep Nieuwe Levensstijl, een a a n d e kerken gelieerde groepering die opriep tot zaken als e e n sober consumptiepa­ troon, e e n 'vleesloze dag', finan­ ciële adoptie v a n kinderen uit d e Derde Wereld e n het gebruik v a n fosfaatarm waspoeder. ­ Verbeter de wereld, begin bij jezelf? Opschoor: "Die interpretatie is v a a k a a n onze, werkgroep ge­ geven. Ik zeg zelf: je kunt met des te meer recht claimen dat je a a n d e maatschappelijke struc­ turen wilt sleutelen indien je in je eigen leven dat serieus neemt. Simultaan werken dus." De werkgroep hield in 1978 op te bestaan. De taken w a r e n vol­ gens Opschoor in feiten overge­ nomen door meer concrete a c ­ tiegroepen op gebieden v a n mi­ lieu. Derde Wereld e n militaris­ me. Het appèl voor e e n nieuwe levensstijl is echter allerminst gedoofd, zegt hij. "Sinds een a a n t a l jaren zie ik weer blaad­ jes en bewegingen die dezelfde boodschap uitdraagen als wij destijds." Ook zelf houdt hij vast a a n e e n minder consumptief bestaan. Samen met een groep volwas­ senen plus hun kinderen brengt hij d e oude idealen in praktijk: inkomensherverdeling, e e n ge­ deelte v a n het inkomen apart leggen voor milieu­. Derde We­ reld­ en vredesorganisaties, e n periodieke b e r a a d s l a g i n g e n om

­ Voelt u zich als directeur va n het IvM een milieuactivist? "Wel in d e zin dat ik d e ministe­ ries die zich met milieubeleid te m a k e n h e b b e n probeer zo goed mogelijk v a n informatie te voor­ zien. Dat is ook onze statutaire e n misschien wat b r a v e doel­ steUing. D a a r n a a s t doen w e ook onderzoek in opdracht v a n mi­ lieugroeperingen en ­belangen­ organisaties. Veel v a n onze me­ dewerkers zijn buiten werktijd d a a r i n ook actief. Toegegeven: we zitten als instituut e e n beetje in een ambivalante positie. We moeten zorgen dat we als on­ derzoekers zo serieus worden genomen, dat men niet wegwui­ vend over ons zegt: dat zijn die wüde h o n d e n v a n d e VU ­ d a a r hoef je niet n a a r te luisteren. V a n d a a r dat korte kapsel e n het stropdasje." [lacht).

Bij d e huidige wetgeving kun­ nen ze niet g e d w o n g e n worden er e e n controleerbare boekhou ding op n a te houden van de stoffen die ze verwerken en pro­ duceren. Vergeet ook niet dat grote b e l a n g e n g r o e p e n in het geweer zullen komen als er stringentere normen worden a a n g e l e g d . Ik wü wedden dat d e ANWB op z'n kop g a a t staan als er voor auto's katalysatoren v a n anderhalf mille wordt voor­ geschreven." ­ Het gaat steeds slechter met het milieu ­ alle mooie verhalen over milieubeleid te n spijt. "De makkelijke dingen zijn nu wel a a n g e p a k t . We zitten nu met d e hardnekkige zaken en dat zal voorlopig nog wel zo blij veri. Het is niet zo moeüijk uit te rekenen dat mondiaal gezien d e industriële produktie over ze ventig j a a r een veelvoud zal zijn v a n het huidige niveau. Dat betekent e e n permanente be­ dreiging v a n het milieu." In een r a p tempo formuleert Op­ schoor d e onheüspeUende sce­ nario's: over e e n halve eeuw zal d e wereldbevolking meer dan verdubbeld zijn ­ e e n groei die vooral In d e l a n d e n v a n de Der­ d e Wereld zal plaatsvinden,

'Bizarre discussies: mag een stereotoren?'

­ Ligt uw affin iteit n u bij Nijpels of bij de actiegroepe n ? "De overheid roeit h e l a a s met korte riempjes. De milieugroe­ peringen zorgen ervoor dat d e ruimte voor beleid zo groot mo­ gelijk wordt. Daarom h e b b e n zij mijn hart. Ik hecht groot b e l a n g a a n hun activiteiten. Want met het huidige beleidsinstrumenta­ rium v a n Den H a a g , Brussel of Washington kunnen d e milieu­ problemen die over dertig j a a r g a a n spelen niet a a n g e p a k t worden." "Ministers als Ginjaar, Winsemi­ us en n a a r het zich laat aanzien ook Nijpels d e d e n e n doen het verrekte aardig. Verrassend ook, want ze nemen standpun­ ten in die je niet meteen met d e VVD associeert. Milieu is jaren­ lang geafficheerd als e e n pro­ gressief item en dat is het nog steeds voor zover in die kringen terecht wordt a a n g e d r o n g e n op maatschappijverandering, a n ­ dere inrichting v a n d e economie en op het optuigen v a n d e over­ heid o m k w a a i e pieren in d e kladden te kunnen grijpen. Maar milieu is tegenwoordig ook e e n item v a n niet­progres­ sieve mensen geworden ­ men­ sen die als het w a r e hun tuintje op orde willen h e b b e n en die tijdens d e wandeltocht in het weekend niet permanent willen struikelen over bierblikjes. K ort­ om, met milieubescherming a p ­ pelleer je a a n een stuk fatsoen: een schoon en net milieu. Dat speelt denk ik sterk bij d e ach­ terban v a n d e liberale bewinds­ lieden.

Gevolg: gigantische steden en verpaupering. De miljarden m a g e n moeten gevoed worden Dat kan leiden tot intensieve landbouw die weer erosie, woestijnvorming en het afbran­ d e n v a n oerwouden tot gevolg heeft. "Een v a n d e grootste milieupro­ blemen v a n d e toekomst is voor mij d e aantasting v a n de ozon­ l a a g . Potentieel heeft dat ge­ weldige consequenties, bijvoor­ beeld voor het klimaat. De onze­ kerheidsmarges zijn groot: de voorspellingen over d e stijging v a n d e zeespiegel voor het jaar 2050 variëren tussen d e 1 en 180 centimeter. Juist omdat het lan­ g e termijn consequenties zijn, b e n ik b a n g dat er onvoldoende a a n d a c h t voor is. Het is nog te ver v a n ons bed. We zijn ge­ neigd te denken: tegen die tijd zal er wel e e n oplossing zijn. Maar ik m a a k me ongerust of dit probleem wel op tijd op de a g e n d a v a n politieke partijen en beleidsmakers komt." De mensheid is volgens Op­ schoor nauwelijks toegerust met e e n vooruitziende blik. Ze komt p a s in actie als d e problemen zeer dichtbij zijn. "Nederland heeft zijn milieubewustzijn goeddeels te d a n k e n aan het feit dat velen opeens op een gif­ belt bleken te wonen. Er hebben zich al vele ongelukken met kerncentrales voorgedaan,

Zijn de n bela n ge n tege n stelli ­ gen op milieugebied dus tegen ­ woordig verdwe nne ? Wis en waarachtig niet. Op­ schoor: "Bedrijven h e b b e n so­ wieso een broertje dood a a n e e n bemoeizuchtige overheid.

m a a r men wordt p a s wakker als d e radijsjes radioaptief zijn. Bij mij dringt zich het beeld op van het schip dat het roer pas om­ gooit als het al over de zand­ b a n k e n schuurt. Dat terwijl de wal al lang in zicht is voor dege­ nen met e e n verrekijker."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen