Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 79

CULTUUR Hermans als fotograaf "Deze foto's worden namelijk door bijna nie­ mand anders mooi gevonden. Ik hoef ze niet naar een fotowedstrijd te sturen, geen tijdschrift zou ze willen plaatsen, geen uitgever zou het in zijn hoofd halen, er een boek mee te vullen." Deze uitspraak deed Willem Frederik Hermans in 1961 over de foto's die hij al vanaf zijn twaalfde maakt. Nu, vijfentwintig jaar Igter, blijkt er wel degelijk belangstelling voor te zijn. Het Stedelijk Museum stelde er een tentoonstel­ ling van samen, de Bezige Bij gaf er een boek van uit, onder de titel Koningin Eenoog. Allereerst valt d e diversiteit v a n d e gefotografeerde onderwer­ p e n op. Hermans is duidelijk e e n plezierfotograaf, die er af en toe met zijn c a m e r a op uit­ g a a t e n lustig plaatjes schiet v a n wat zijn oog b e h a a g t . O p zijn foto's staat eigenlijk alles wat je in het dagelijks leven k a n tegenkomen: straten met toeval­ lige voorbijgangers, winkelpui­ en, uithangborden, muren met aanplakbiljetten, oude mensen, dieren, e e n vrouw met e e n poe­ del, e e n jongetje met e e n teddy­ beer. Een tijdje zocht ik bij deze foto's n a a r e e n bijzonder ge­ meenschappelijk kenmerk. Maar het blijkt juist d e alle­ d a a g s h e i d te zijn, die d e foto's verenigt. Vergeefs b e n je bij zijn foto's o p zoek n a a r het grappige effect, het sensationele moment, de bijzondere samenloop v a n omstandigheden. Hoewel d e foto's technisch per­

fect zijn, e n meestal sfeervol v a n belichting, vcdlen ze ook niet speciaal op door hun vormge­ ving; g e e n sterke composities of grafische effecten. Vorm noch inhoud v a n d e foto's is dus erg opmerkelijk. In e e n artikel in het Parool in 1961 verontschuldigt d e fotograaf zich e n zegt hij: "Ik zou er overigens h e l e m a a l g e e n b e z w a a r tegen h e b b e n foto's te m a k e n v a n op d e horens geno­ m e n torero's, uit d e bocht vlie­ g e n d e r a c e w a g e n s (...), m a a r dit soort onderwerpen ontstaat zelden als ik erbij ben."

Stierenvechter Een j a a r later weet hij toch e e n stierenvechter op d e horens te fotograferen. Het is e e n v a n zijn weinige sensationele foto's. M a a r is deze foto nu eigenlijk wel zo bijzonder? Hoewel e e n dergelijk moment niet aUe­

Concertgebouw krijgt zusje Tot e n met 28 september wordt d e nabije omgeving v a n het Museumplein om­ getoverd tot d e cultvireel dichtst begroeide plek v a n Nederland. Het Spiegel­ tentfestival n a a s t het Con­ certgebouw, het Stedelijk Museum, het Van Gogh Museum e n het SweeUnck Conservatorium g a a t d e k o m e n d e drie weken het uitgaansleven bepalen. Een grote danstent moet g a a n dienen als kleine zus­ je v a n het Concertgebouw. De tent in kwestie is e e n kermistent uit 1920, die door d e Stichting Spiegel­ tentfestival is aangeschaft om overal in Europa festi­ vals te herbergen. Sinds 1979 wordt jaarlijks in Am­ sterdam e e n festival ge­ houden, dat grotendeels in het teken v a n d e d a n s staat. Max Merkx, d e orga­ nisator, heeft dit j a a r e e n p r o g r a m m a in elkaar g e ­ zet, dat driedelig is. O p 11 september wordt het spits afgebeten door e e n Afrikaans gedeelte. Te zien e n te beluisteren zijn onder a n d e r e e e n vrolijk gezel­ s c h a p v a n dertien m e n s e n rond e e n Z a m b i a a n s e zan­ geres, K oumboka, e n Afri­ c a Intemtional, e e n groep met danser/percussionist v a n het Nationale Ballet v a n Senegal, Makhu. Het daaropvolgende weekend is het d e beurt a a n d e C a ­ raÜDische muziek, met Los Gelatines, e e n zeer geoe­ fende groep Latijns Ameri­ k a a n s e muzikanten. O Sal­ guieri d'Amsterdam, met m a a r liefst tien percussio­

Tusten e n vijftien d a n s e r e s ­ sen, g a a t het Museumplein iets laten proeven v a n d e sfeer v a n het C a r n a v a l v a n Rio. Het w e e k e n d v a n 26 tot 28 september staat bol v a n d e rock roll, met e e n heu­ s e roclc roU-marathon, dansdemonstraties en b a n d s zoals Chief Whip the Golden Fictions. Een interessant onderdeel lijkt Primeur '86 te zuUen vyorden, e e n groot a a n t a l premiere­ voorstellingen v a n groepen v a n onder a n ­ d e r e d e K leinkunstakade­ mie, d e regisseursopleiding v a n het DDV, het Sweelinck Conservatorium, etcetara. O p z o n d a g m i d d a g e n wor­ d e n in samenwerking met d e Engelenbak opvallende voorstellingen uit d e O p e n Bak v a n het afgelopen sei­ zoen herhaald. De presen­ tatie ligt in h a n d e n v a n b e ­ k e n d e Nederlanders als H a n s Liberg, Alex d'Electri­ q u e e n Simon Vinkenoog, die ook enkele collega­ dichters meeneemt voor voordrachten e n perfor­ mances. De uitgedroogde bezoeker k a n d e dorst lessen in e e n speciale tentbar. Opval­ lend bij al dit moois zijn d e ongehoord l a g e entreeprij­ zen : op vrijdagen e n zater­ d a g e n £1. 7,50 e n a n d e r e d a g e n fl. 5,=. Bij grote broer a a n d e overkant is dat wel e v e n iets a n d e r s .

(Francis Lesman) Het Spiegeltenüestival v a n 11 t / m 28 september op het Museumplem te Amsterdcan, voor p r o g r a m m a m ­ lichtingen zie onder a n d e r e d e Uit­ krant.

Iris Dik d a a g s is, is het juist d a a r o m in d e loop der e e u w e n a l uit ten treure getekend, geschilderd e n gefotografeerd, e n waarschijn­ lijk veel beter d a n Hermans dit d e e d (zijn foto is b e w o g e n e n e r g onduidelijk). Is het niet juist d e verdienste v a n d e camera, momenten te kunnen vasüeggen, w a a r a n ­ ders n i e m a n d acht op slaat? Momenten, n o g net gered v a n h u n verzinking in het suizen der vergetelheid? Op d e opening v a n d e tentoonstelling hield d e fotograaf zelf e e n lezing over d e fotografie, die hij K oningin Een­ o o g noemt. Vergeleken bij a n d e r e kunsten is fotografie d e enige techniek waarbij m e n niet uit het hoofd k a n werken. Dit is enerzijds h a a r nadeel, stelt hij, omdat d e fotograaf zich altijd moet behel­ p e n met e e n voor h a n d e n zijnde realiteit. Hij k a n niets toevoegen of weglaten, zoals d e kunstschil­ d e r d e auto's a a n e e n gracht k a n weglaten. Anderzijds is dit juist v a n d e fotografie d e kracht. Zij is namelijk d e enige kunst, die het "over het hoofd geziene onder het oog k a n brengen," al­ dus Hermans. De fotograaf slaagt hier op veel foto's uitstekend in. N a a r e e n a a n t a l foto's h e b ik minutenlang zitten kijken, hoewel het afge­ b e e l d e vrij b a n a a l w a s . Zo is er e n foto v a n een, onmiskenbaar franse, boekwinkel a n n e x papeterie. Voor d e winkeldeur staat, d e a r m e n over elkaar, d e eigenares. Ze kijkt verveeld uit het r a a m . Links komt e e n vrouw a a n l o p e n met e e n krant onder d e arm. Terloops kijkt zij in d e e t a l a g e . Er gebeurt niets. W a a r ­ om zou e e n dergelijke foto toch boeien? Zelf schrijft Hermans in boven­ genoemd kranteartikel over zijn fascinatie voor onze dagelijkse omgeving: "(...)in werkelijkheid zijn wij het grootste deel v a n ons leven omringd door d e decors, dingen e n a n d e r e mensen.

w a a r a a n wij vergeefs e e n bete­ kenis trachten te ontVTringen, m a a r die toch g e e n betekenis hebben, of die niet kunnen prijs­ geven." Misschien boeien Her­ m a n s ' fojo's juist wel doordat ze niet ormiiddellijk te duiden zijn. Het kijken wordt e e n zoeken n a a r betekenis. De suggestie v a n betekenis is het sterkst o p d e foto's w a a r Hermans teksten fotografeert, zoals uithangborden, a a n p l a k ­ biljetten, e t a l a g e s v a n witïkels. Wat betekenen d e teksten? Zou­ d e n tekst e n beeld iets met el­ k a a r te m a k e n hebben? Op d e foto 'Rue d e Louvais' uit 1958 is d e hoek v a n twee straten te zien, w a a r v a n d e muren b e ­ plakt zijn met aanplakbiljetten. Er s t a a n e e n p a a r auto's g e p a r ­ keerd, e e n jongen komt a a n l o ­ pen. Niets op deze foto's wijst op e e n v e r b a n d tussen tekst e n beeld.

Assepoester Sprookjes lopen altijd goed af. In A hora da estrela m a g d e toeschouwer zeU kiezen. De fUm heeft e e n realistisch slot, m a a r d e Braziliaanse regisseuse Suz a n a Amaral biedt Hollywoodverslaafden d e ontsnappingsmogelijkheid v a n e e n h a p p y end. De werkelijkheid heeft Mac a b e a , hoofdpersoon in A Hora da E^^trela, weinig te bieden. Afkomstig uit het a r m e Noordoosten van Brazilië, komt ze terecht in d e grote stad Sao Paolo. M a c a b e a ziet er niet uit, lijkt onnozel e n heeft g e e n geld. Ze eet op e e n onsmakelijke manier worstebroodjes, die vette vlekken achterlaten op h a a r typewerk v a n tien a a n s l a g e n p e r minuut. Bij dit alles mist ze het vermogen iets essentieels a a n h a a r situatie te v e r a n d e r e n . Ze is apatisch e n laat a c h leven door h a a r omgeving. O p kan-

toor imiteert ze collega Gloria. H a a r wijsheden heeft M a c a b e a v a n e e n wist-udat-progratnma op d e radio. Ze k a n iedereen vertellen hoe l a n g e e n vUeg er over zou d o e n om d e a a r d e rond te vliegen, m a a r er is n i e m a n d om n a a r h a a r te luisteren. De enige m a n die h a a r w a t langer aankijkt, blijkt blind. Dat wordt nooit wat, denk je, tot Olimpico ten tonele verschijnt, charm a n t gekleed w a n d e l e n d in het park. Met hem is ze e e n poosje geliikkig, totdat Gloria d e relatie verstoort. A hora da estrela is g e b a seerd op e e n novelle v a n d e Braziliaanse schrijfster Clarice Lispector. Zij beschrijft in h a a r werk d e culturele e n sociale tegenstellingen tussen het achtergebleven Noordoosten e n d e relatief w e l v a r e n d e stedelijke gebieden v a n Brazüiè. De problematiek v a n het onderontwikkelde Noord-

Ik z a g e e n s e e n soortgelijke straatfoto, w a a r o p e e n dergelijk v e r b a n d wel bestaat. Er komt e e n mooie d a m e a a n l o p e n e n op het straatbordje staat (hoe toevaUigl) 'Rue d'élegance'. Grappig, denk je bij het zien v a n e e n dergelijk effect, e n het kijken houdt alweer op, in te­ gensteUing tot bij d e foto v a n Hermans. Ook Hermans zelf vergelijkt fo­ to's met e e n duidelijke inhoud met die v a n hemzelf, "waarop g e e n enkel element duidelijk voorkomt". Deze laatste d o e n volgens h e m e e n beroep op on­ bewuste voorstellingen e n "kun­ n e n d a a r d o o r niet altijd onmid­ dellijk b e g r e p e n worden, m a a r soms te sterker worden onder­ gaan."

'Koningin Eenoog'.uitgevenj d e Bezige Bij, ƒ45,-. De tentoonstellmg m het Stedelijk Museum m Amsterdam duurt t / m 12 oktober.

oosten w a s het belangrijkste thema v a n d e Cinema Novo, d e Brazüiaanse filmstroming uit d e jaren zestig. Macabea en Olimpico s t a a n model voor d e velen die n a a r d e stad trekken, o m d a t het d a a r in ieder gev a l niet slechter k a n zijn. Tegen het einde v a n d e füm is M a c a b e a weer e v e n alleen als in het begin. Op a a n r a d e n v a n Gloria g a a t ze n a a r e e n waarzegster, die h a a r e e n rijke a a n b i d d e r voorspelt. I n d e r d a a d zien w e e e n blonde held in zijn mercedes stappen. Een parallelmontage laat zien h o e M a c a b e a n a a r buiten loopt e n d e mercedes a a n komt scheuren. Ze wordt geschept e n d e bestuurder rijdt door. Of niet ? In plotselmg w a r m e kleuren laat d e regisseuse zien h o e d e m a n uitstapt e n M a c a b e a e n hij elkaar in d e a r m e n vaUen. FUm is e e n sprookje.

(Dick Roodenbwg) A hora da estrela draait vanaf 11 september m theater Desmet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen