Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 213

21 NOVEMBER 1986 De afdeling proefdieren v a n d e faculteit der g e n e e s k u n d e a a n de VU fokt zelf b e p a a l d e ratten­, muizen­ e n caviastammen. Elke stam heeft zijn eigen zwakke plek: a a n l e g voor prostaatkan­ ker, galblaaskanker of nieraf­ wijkingen. De konijnen kunnen zich doodschrikken doordat ze een erg hoog cholestorolgehalte hebben. De Beagles zijn "lieve kleine hondjes, erg geschikt voor experimenten." Tandheel­ kunde test nieuwe tand­ e n kaakimplantaten e n bruggen in de bekken v a n d e honden. In d e laatste ruimte v a n d e proefdie­ rafdeling is het opvallend rustig. "Dit zijn d e dieren w a a r m e e o p het moment experimenten wor­ den g e d a a n , " vertelt d e dieren­ verzorger ons. De VU behoort met e e n totaal van 32.112 dieren in 1985 tot d e rniddenmoot, wat betreft het ge­ bruik v a n proefdieren a a n Ne­ derlandse universiteiten. De Rijksuniversiteit Utrecht staat a a n top met e e n verbruik v a n 105.167 dieren. Deze universiteit biedt onderdak a a n d e enige Nederlandse faculteit der dier­ geneeskunde. Sinds enkele ja­ ren worden universiteiten en in­ stellingen verzocht het gebruik van proefdieren te registreren. De cijfers die uit dit verzoek voortvloeien laten zien dat het gebruik v a n proefdieren in het wetenschappelijk onderwijs vanaf 1978 l a n g z a a m terug­ loopt v a n 416.027 tot 395.227 in 1985. (Het landelijk totaal is 1.175.088.) In 1978 al, ging e e n eerste be­ knopte versie v a n d e Wet op de Dierproeven over d e tafel v a n de Tweede K amer. In d e loop der jaren w e r d e n verschillende artikelen, die striktere eisen stel­ den a a n experimenten met die­ ren, a a n d e wet toegevoegd. Sinds 1 januari 1986 is e e n uit­ gebreide Wet op d e Dierproe­ ven v a n kracht. Naast eisen ten aanzien v a n d e verzorging v a n dieren, maakt d e wet onder a n ­ dere d e registratie v a n dier­ proeven verplicht. Bovendien moeten instellingen die met die­ ren experimenteren e e n ver­ gunning hebben. Eerder al, in 1985, w e r d e n d e instellingen verplicht e e n proef­ dierdeskundige a a n te stellen. De VU n a m als laatste der Mohi­ kanen h a a r proefdierdeskundi­ ge in dienst: Christel Klein . Zij werkt als wetenschappelijk me­ dewerkster bij Tandheelkunde, waar zij overigens ook proeven met dieren doet. Twee d a g e n in de week is Christel K lein als proefdierdeskundige werk­ zaam. "Je bent als proefdierdeskundi­ ge rdet alleen inspecteur, je be­ geleidt d e onderzoekers ook bij de o m g a n g met d e dieren e n d e opzet v a n het experiment," om­ schrijft Christel K lein h a a r taak. Het overleg tussen d e proefdier­ deskundige en d e wetenschap­ pers moet echter nog a a n g e ­ zwengeld worden. "We doen pogingen om a a n d e VU e e n ethische commissie op te zetten. De idee erachter is dat die com­ missie over b e p a a l d e z w a r e ex­ perimenten zal beslissen. Bij zware experimenten denk ik a a n proeven waarbij het dier veel pijn e n lijden ondervindt."

Ethiek Zowel e e n eventueel in te stellen ethische commissie als d e proef­ dierdeskundige h e b b e n even­ wel g e e n enkele sanctiemoge­ lijkheid. Christel K lein k a n e e n proef niet verbieden, hoogstens het advies g e v e n om het experi­ ment a n d e r s op te zetten. Dit is ook een v a n d e grote b e z w a r e n van het n Same werki n gsver­ band van de Veren igin g tot Be­

Dierexperimenten: 'Het moet geen hobbyclub worden' "Een zakje w a r m g e h o u d e n enzymen." Zo omi­ schreef auteur e n bioloog Maarten 't Hart e e n a a n t a l jaren geleden het proefdier. "Als het beest tegenspartelt, zet d e onderzoeker het dier gewoon vast." Het typeert d e houding die veel w e t e n s c h a p p e r s tegenover hun proefdier h a d ­ d e n e n nog steeds hebben. Sinds 1 januari 1986 onderwerpt d e Wet op de Dierproeven het ex­ perimenteren met dieren a a n striktere regels. Wetgeving, controle e n cursussen moeten w e ­ tenschappers opvoeden tot bewuste proefdier­ gebriiikers. K an d a t het lijden en het gebriiik v a n proefdieren verminderen?

Carolien Stam loge uit Engeland, uitgenodigd. Zij stelden d e verschillende n a ­ tionale wetgevingen a a n d e k a a k . De buitenlandse g a s t e n w e z e n erop dat het proefdier nauwelijks g e b a a t w a s bij e e n wet die uitsluitend regels opstel­ d e voor d e verzorging v a n proefdieren. W a a r het h e n om ging w a s het proefdier via wet­ geving te beschermen t e g e n pijn e n ormodig lijden. Volgens Rollin e n Hampson k a n het wettelijk vaststellen v a n re­

wetgeving. Er wordt toezicht ge­ h o u d e n op d e experimenten zo­ d a t onnodige proeven ("die k w a m e n in het verleden wel voor") niet meer worden ge­ d a a n . Ook d e n k e n d e weten­ s c h a p p e r s volgens Van d e Wa­ ter n a over hoe het eventueel a n d e r s kan: "Dat merk je hier a l a a n d e koffietafel, m e n prdót er over." Het proefdier is e e n meet­ instrument, vindt v a n d e Water. "Dierenexperimenten moeten plaatsvinden, m a a r het moet g e e n hobbyclub worden." Ook Christel K lein meent dat d e w e t e n s c h a p niet ontkomt a a n dierexperimenten. "Ja, w a a r ligt d e grens? Ik kan_^proeven, v r a a r v a n j e ^ a n te voren nog niet weet wat het resultaat zal zijn, niet verbieden. Wie weet, komt er wel e e n geweldige vin­ ding uit. Ik zit hier niet om het onderzoek op zijn wetenschap­ pelijke merites te beoordelen. Moet je d a n m a a r zeggen: alles moet op mensen uitgeprobeerd worden?"

Alternatieven

Proefdierdeskundige Cristel K lein bezig met e e n experiment op e e n rat. scherming va n Dieren en de Bond tot Bestrijding van de Vivi­ sectie. "Men k a n e e n experi­ ment niet op e e n b e p a a l d mo­ ment stoppen," zegt Bert van Dijk v a n het Samenwerkings­ v e r b a n d . "Wij zijn niet tevreden met d e wet. De ethische afwe­ ging: het leed v a n d e dieren te­ genover het nut v a n d e proef, wordt in d e wet niet vastge­ legd." Overigens geeft d e wet volgens Van Dijk wel aanlei­ ding tot discussie onder d e we­ tenschappers. Ook d e aanstel­ ling v a n proefdierdeskundigen is volgens hem e e n g o e d e zaak. De wetenschapper is niet altijd onverdeeld gelukkig met d e n i e u w e regels die zijn dierexpe­ rimenten a a n controle en advi­ sering onderwerpen. Men voelt zich v a a k op d e vragers geke­ ken. Christel K lein: "Je moet niet n a a r e e n wetenschapper toe­ s t a p p e n en zeggen dat iets niet kan, m a a r er over praten hoe het a n d e r s kan. Je moet probe­ r e n het vetrouwen te winnen v a n d e onderzoekers. In het be­ gin w a s er bij sommigen wel zoiets van: wat g a a n w e nu krij­ gen?" De proefdierdeskundige is overgeleverd a a n d e welwil­ lendheid v a n d e wetenschap­ per, ook al omdat zij g e e n be­ slissende b e v o e g d h e d e n heeft. De nieuwe wet op d e dierproe­ v e n lijkt a a n te sturen op e e n bewustwordingsproces v a n on­ derzoekers. Wetenschappers moeten verantwoorder o m g a a n met hun proefdieren. Vaak we­ ten onderzoekers niet eens wel­ k e anaesthesie ze moeten toe­ p a s s e n op e e n b e p a a l d dier, of m e n past h e l e m a a l g e e n verdo­ ving toe. Het komt ook voor dat

o p e e n honderdtal dieren e e n stof wordt getest, terwijl het ook met minder dieren h a d gekund. O m d e onderzoekers nfiet meer deskundigheid a a n dierexperi­ m e n t e n te laten beginnen, be­ p a a l t d e wet dat iedereen die n a 1 juli 1986 zijn doctoraal­exa­ m e n haalt e n dierproeven wU doen, e e n cursus proefdierkun­ d e moet volgen. Dat betekent d a t alle wetenschappers die a l met dierproeven bezig zijn, bui­ ten d e cursusplicht vaUen. Ge­ zien d e kritiek is het n o g m a a r zeer d e v r a a g of deze 'gerouti­ n e e r d e ' onderzoekers zo des­ kundig zijn. De cursus wordt door d e vak­ groep proefdierkunde a a n d e Rijksuniversiteit Utrecht g e g e ­ ven. Veel universiteiten zijn niet gelukkig met dit eenmansrecht v a n d e RUU. De cursus kost tweeduizend gulden per per­ soon. Het is nog niet duidelijk wie dat moet betalen. Verder v r a a g t m e n zich af of d e cursus o p d e universiteit zelf moet wor­ d e n g e g e v e n of d a t het goedko­ per is d e mensen n a a r Utrecht te sturen. Van d e VU heeft nog nie­ m a n d d e cursus gevolgd.

Lijden W o e n s d a g 5 november hielden t w e e buitenlandse voorvechters v a n e e n g o e d e wetgeving inza­ ke dierenexperimenteel onder­ zoek e e n oratie op d e VU. Slechts zes belangstellenden k w a m e n o p d a g e n . Het Samen­ werkingsverband bescherming v a n dieren en d e Bond tegen d e vivisectie h a d d e n dr. B. Rollin , filosoof e n mede­opsteUer v a n d e Amerikaanse dierproeven­ wet, en dr. Judith Hampson , bio­

Foto Kees Keuch, AVC/VU

gels voor dierproeven ertoe lei­ d e n dat wetenschappers zich m e e r g a a n bezig houden met het wel e n w e e v a n hun proef­ dier. Te weinig a a n d a c h t wordt besteed a a n het lijden v a n die­ ren. Een kosten­batenanalyse, waarbij het lijden v a n het dier w^ordt afgezet tegen het te ver­ w a c h t e n resultaat v a n het expe­ riment, w a s volgens Rollin e n Hampson noodzakelijk om te b e p a l e n welk dierexperiment door d e beugel k a n en welke proef niet.

Kosten­baten De medische faculteit v a n d e VU heeft e e n Klin isch Diere n ex­ perimenteel Laboratorium (KDL). De afdelingen experi­ mentele chirurgie en experi­ mentele g e n e e s k u n d e doen hier proeven met dieren voor onder a n d e r e kankeronderzoek en het testen v a n nieuwe chirurgische ingrepen. Het hoofd v a n het KDL, B. van de Water, vindt e e n kosten­batenanalyse e e n on­ mogelijke opgave: "Je kunt voor­ af nooit weten wat d e b a t e n v a n e e n proef zijn." "Vanuit d e kliniek komt e e n v r a a g e n het is d e t a a k v a n het experimenteel l a b om die v r a a g in e e n proef om te zetten. Op het ogenblik is e e n chirurg bezig e e n deel v a n d e lever v a n e e n v a r k e n in een a n d e r varken te implanteren. Dit experiment wordt uitgevoerd om te zien of er eventueel mogelijkheden be­ s t a a n dat ook bij kinderen te doen. A a n g e b o r e n leverafwij­ kingen zouden d a a r m e e kun­ n e n worden behandeld." Van d e Water is wél blij met d e

In d e w e t e n s c h a p wordt er dus n o g steeds v a n uitgegaan dat proeven met dieren geoorloofd ­^ijn omdat ze in dierist v a n d e mensheid staan. De dierenbe­ schêrmingsorganisaties denken d a a r a n d e r s over. "Dierproe­ ven, in principe nee," stelt Bert v a n Dijk, "tenzij het nut dermate groot is voor e e n grote groep m e n s e n dat het e e n sociale ver­ plichting wordt. K ijk, veel expe­ rimenten met dieren zijn nutte­ loos omdat dieren op het test­ middel a n d e r s r e a g e r e n d a n m e n s e n . Alleen als m e n d e re­ sultaten goed k a n vergelijken met d e werking bij mensen k a n e e n dierproef nuttig zijn." "Met n a m e v a n w e g e economi­ sche r e d e n e n (dierproeven kos­ ten te veel geld) is het a a n t a l dierproeven verminderd en g a a t m e n over op alternatieve onderzoeksmethoden," meent Bert v a n Dijk. "Er is veel geld nodig voor onderzoek n a a r e e n fundamentele verandering v a n d e experimenten. Minister Deet­ m a n heeft in 1985 vierhonderd­ vijftig gulden beschikbaar ge­ steld voor onderzoek n a a r alter­ natieven. Dat is e e n fooi, er is veel meer geld nodig." Bij alternatief onderzoek valt te d e n k e n a a n in vitro­experimen­ ten. Via celkweken in reageer­ buizen (in vitro) k a n m e n ook stoffen op cellen en organen tes­ ten. Dat wordt ook al door meer­ d e r e onderzoekers g e d a a n . Uit­ eindelijk zal d e stof echter toch in e e n organisme (het proefdier) moeten worden uitgeprobeerd. D a a r zijn (nog) g e e n alternatie­ v e n voor. Ook computersimula­ tie e n film­ e n video­opnames kunnen het gebruik v a n proef­ dieren terugdringen. De alternatieven zullen echter a a n d e inventieve geest v a n d e wetenschapper moeten ont­ springen. Daarvoor moet d e on­ derzoeker d e geroutineerde g r e e p in d e muizenkooi echter als minder vanzelfsprekend a a n n e m e n en bewust n a a r al­ ternatieven zoeken. No act of kindness, n o matter how small, is ever wasted, staat te lezen op d e deur v a n het K linisch Dierex­ perimenteel Laboratorium. De illustratie erbij toont e e n vrien­ delijke dokter die zijn proefdier v a n een verbandje voorziet, p

El

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen