Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 340

6 FEBRUARI 1987

"Een rebelse meid is een parel in de klassestrijd, het boekje v a n Dolle Mina, dat w a s d e eerste feministische publicatie die ik las. Ik vond het een prima boekje. N a d e r h a n d g a je het al­ l e m a a l wel a n d e r s zien, m a a r o p dat moment w a s het voor mij e e n soort Aha-Erlebnis. De a c ­ ties v a n DoUe Mina vond ik prachtig. Baas in eigen buik e n zo, schitterend, d a a r stond ik h e l e m a a l achter." Enthousiast e n met een enigzins weemoedi­ g e ondertoon vertelt Anneke Ribberink over d e begin jaren zeventig, toen ze "écht feminis­ te" werd. G e v r a a g d n a a r d e invulling v a n het woord feminisme, ci­ teert Anneke d e Engelse femi­ nistisch füosofe Janet Radcliff Richards die het omschreef als het verzet tegen d e systemati­ sche sociale onrechtvaardig­ heid op grond v a n sexe. "Deze omschrijving dekt alle ladingen e n is ondanks aUe veranderin­ g e n e n richtingen in d e feminis­ tische beweging d e gemeen­ schappelijke component." Gefinancierd door d e letteren­ faculteit e n door het universitai­ r e stimuleringsfonds, doet An­ n e k e Ribberink onderzoek n a a r d e geschiedenis v a n d e tweede feministische golf in Nederland. In d e serie Politiek V eel­stro­ m e n l a n d heeft ze net e e n boek­ je geschreven over feminisme als politiek stroming. Ze be­ schrijft d e geschiedenis, d e be­ langrijkste ideeën e n doelen, organisaties, acties e n strijd­ punten v a n het feminisme in Nederland. De t w e e d e feminis­ tische golf krijgt in het boekje veel a a n d a c h t . In e e n sterk door het geloof ver­ zuüde e n traditionele maat­ schappij kwam in d e jaren zes­ tig d e t w e e d e feministische golf aanrollen. De eerste goU, die d e vrouwen al op d e barricades h a d gebracht voor onder a n d e ­ r e vrouwenkiesrecht en het recht op b e t a a l d e arbeid, w a s in het begin v a n deze e e u w al over Nederland gespoeld. De j a r e n zestig brachten heel wat veranderingen met zich mee. In 1968 werd d e eerste organisatie v a n d e tweede feministische golf opgericht: Man V rouw Maatschappij. "Ik h e b lang rondgelopen met d e v r a a g : w a a r o m komt die golf juist dan? V rouwen w e r d e n a l veel langer achtergesteld." Anneke Ribberink blijkt zonder twijfel e e n historica. "Men zei wel dat d e oorzaak v a n d e t w e e d e golf lag in d e vernieu­ wingsbeweging, die in d e zesti­ ger jaren nieuwe denkbeelden i verkondigde over politiek, cul­ tuur, sociaal bestel, noem m a a r op. Ik geloofde d a a r niet zo in." In d e sociologische literatuur stuitte ze toen op d e theorie v a n d e relatieve achterstelling. Steeds meer vrouwen vonden in d e welvarende zestiger jaren werk. Maar het traditionele beeld v a n d e vrouw als moeder e n huisvrouw v e r a n d e r d e niet. "Steeds meer meisjes kregen onderwijs, op dat gebied ver­ liep het emancipatieproces heel snel," weet Anneke uit eigen er­ varing te vertellen. Zij ging zelf in die tijd n a a r d e middelbare school e n pikte iets m e e v a n d e tegenstrijdige b o o d s c h a p p e n die meisjes meekregen. "Aan d e e n e kant werden vrouwen g o e d opgeleid e n gingen ze w^erken, a a n d e a n d e r e kant kregen ze te horen dat een goe­ d e moeder thuis hoorde te zijn. Uit die tegenstrijdige bood­ s c h a p p e n moest volgens mij d e

13

'Feminisme is zeker niet doodgebloed' In d e jaren zestig en zeventig golfde voor d e t w e e d e keer deze eeuw e e n feministisch spook door Nederland, dat d e zuilen v a n d e traditionele mannenmaatschappij omver schopte. Het feminisme heeft zich _^ ondertussen in d e politieke instituties genesteld en zijn scherpe tong e n h a r d e stem verloren. Is met het élan ook d e invloed voorbij? "De revolutie in het feministisch denken is niet te stoppen," vindt Anneke Ribberink. Zij doet onderzoek n a a r d e geschiedenis v a n d e tweede feministische golf.

m^^^

Carolien Stam "Of die echtscheidingen niet so­ w^ieso zouden h e b b e n plaatsge­ vonden, ook al w a s het feminis­ m e er niet geweest?", v r a a g t A n n e k e Ribberink zich af. "In 1971 werd e e n liberalisering v a n d e echtscheidingswet inge­ voerd. Je kunt door het feminis­ m e v a n b e p a a l d e zaken bewust worden, m a a r ik denk dat er bij scheiding in e e n huwelijk wel m e e r a a n d e h a n d moet zijn. Misschien h a d d e n veel vrou­ w^en wel e e n m a n die buitenge­ woon weinig m e e g a a n d w a s . D a n w a s dat huwelijk zonder d e invloed v a n het feminisme misschien doorgesudderd, m a a r d a n zet ik toch wel mijn v r a a g t e k e n s bij d e kwaliteit er­ van." Ook op sexueel gebied voerden d e feministes in d e jaren zeven­ tig e e n felle, hartstochtelijke strijd tegen d e onderdrukkende mannelijke sex. De vrouw w a s toen net bevrijd v a n h a a r kuis­ heidsgordel door d e sexuele re­ volutie a a n het eind v a n d e zes­ tiger jaren. Ook op dat gebied e e n emanciperende tegenstrij­ digheid volgens Anneke Ribbe­ rink: "Begin jaren zestig w a s er e e n duidelijke discrepantie tus­ s e n d e kuise huissloof e n d e sexy echtgenote." "Meisjes moesten in die j a r e n netjes e n maagdelijk zijn. Dat vrouwen veel minder genoten v a n sex d a n m a n n e n w a s heel natuurlijk. V rouwen die het wèl lekker vonden w a r e n sletten. Via d e media werd in d e loop v a n d e jaren zestig d e sexy vrouw gëmtroduceerd. Dat bot­ ste met het traditionele beeld. A a n d e e n e kant w a s je als fat­ soenlijk meisje opgevoed, a a n d e a n d e r e kant kreeg je d a n te horen: dat zijn preutse trutten."

onvrede voort komen die leidde tot d e t w e e d e feministische golf." In het onderwijs, met n a m e het voortgezet onderwijs, m a a k t e n vrouwen kennis met nieuwe vooruitgangsideeën. Was femi­ nisme d a n alleen voorbehou­ d e n a a n e e n selecte groep op­ geleide vrouwen? "Als er iets uitgestraald is, d a n is het wel het effect v a n d e tweede femi­ nistische golf," reageert Anneke Ribberink overtuigd. "De intel­ lectuele vrouwen n e m e n het voortouw, dat wel. Door als eer­ ste kennis te m a k e n met nieuwe ideeën, m a k e n zij het bewust­ v^ordingsproces het eerst door." "De media h e b b e n e e n belang­ rijke rol gespeeld bij d e giganti­ sche mentaliteitsverandering die zich heeft voorgedaan. In d e jaren zeventig, goh ik k a n het m e nog goed herinneren, ie­ d e r e week w a s er wel een femi­ niste of e e n feministisch forum o p d e radio." Veel mensen v onden toen ook dat die feministes zo hard schreeuwden.

In d e sexuele revolutie a a n het eind v a n d e zestiger jaren mocht weer cdles: sex voor het Foto Peter Wolters, AV CA^U huwelijk, polygamie, het kon niet op. "In d e jaren zeventig k r e e g je weer e e n slinger te­ "Ja nou, dat w a s misschien ook rug," zegt Anneke Ribberink. wel zo. Bepaalde ideeën wer­ "Mannelijke sexuaUteit werd d e n wat fel en misschien ook door vrouwen als onderdruk­ w a t o n g e n u a n c e e r d gebracht. kend ervaren. Ideeën k w a m e n o p als dat vrouwen alleen te­ Er werd duidelijk accent gelegd derheid zochten e n v a n knuffe­ o p dingen w a a r d o o r vrouwen len hielden. Dat w a r e n opvat­ zich belemmerd voelden: ont­ tingen die niet op onderzoek plooiing buitenshuis, politieke gestoeld waren. De e n e vrouw macht. De indruk werd gewekt is natuurlijk a n d e r s d a n d e a n ­ d a t het leven in e e n gezin niet dere." m e e r a a n g e n a a m kon zijn. Het m o e d e r s c h a p belemmerde d e "Nu, in d e jaren tachtig komt carrière. Dat idee is nu wel bij­ m e n weer l a n g z a a m terug v a n gesteld. Er heeft e e n h e r w a a r ­ die mening. Er zijn veel ver­ dering v a n het m o e d e r s c h a p schillen in d e sexuele beleving plaatsgevonden, ook bij femi­ ^ v a n vrouwen, dat wordt nu ook nistes." "•erkend. In het feministisch tijd­ schrift Diva heeft Bernadette d e Het radicale feminisme in d e ja­ Wit eens stelling g e n o m e n te­ g e n d e preutsheid v a n d e radi­ ren zeventig leidde tot extreme cale feministes, die porno per i d e e ë n over d e tegenstellingen definitie vrouw­vijandelijk vin­ tussen m a n n e n en vrouwen. den." Vrouwen w e r d e n opgeroepen e e n eigen cultuur op te bouwen, los v a n d e verdorven traditio­ De fase dat feministes zich af­ nele mannenmaatschappij. zetten tegen d e onderdrukken­ Lesbisch zijn w a s in. Het groei­ d e mannenmaatschappij is in e n d a a n t a l echtscheidingen in h a a r hevigste vorm nu wel die jaren wordt nogal eens op voorbij, vindt Anneke Ribbe­ rekening v a n het feminisme ge­ rink. "Maar misschien w a s die schreven. radicale fase ook wel noodza­

kelijk voor d e feministische be­ weging als e e n soort bewust­ wordingsperiode. De hele be­ wustwording in d e privé­sfeer, d e ideeën omtrent d e rechten v a n d e vrouw, d e kwestie van het sexueel geweld, het werd a l l e m a a l w a t r a d i c a a l gebracht , m a a r d e bewustwording is d d d r wel a a n te danken." Elke sociale beweging kent een revolutionaire e n e e n ref ormis­ tische tak. De Rooie V rouwen, d e vrouwenorganisatie v a n de Partij v a n d e Arbeid, zijn vol­ g e n s Anneke wat gematigder. Zelf is ze l a n g e tijd actief ge­ weest bij d e Rooie V rouwen. "We wilden ons op basis van radicale ideeën organiseren, m a a r binnen e e n mannenpar­ tij." Leidt institutionalisering in de politiek niet tot v erzwakking van de beweging? "De Rooie Vrouwen hebben nu aanzienlijk minder élan, dat klopt, m a a r ze h e b b e n wel een machtspositie weten te verkrij­ g e n e n die houden ze ook. Ze zitten in allerlei organen, waar d e vrouwen invloed uit kunnen oefenen." Vrouwen zijn weUiswaar de po­ litiek binnengeslopen en heb­ b e n zelfs e e n eigen emancipa­ tiebeleid bevochten, m a a r aan d e top v a n d e carrière wil men toch nog niet zo meedraaien. Veel vrouwen nemen, als er kinderen komen, toch weer het huishouden e n d e opvoeding o p zich. Opgelegd of eigen keu­ ze? "Beide," zegt Anneke Ribberink. "Het zit in d e cultuur ingebak­ ken. Maar er zijn ook veel vrou­ w e n die ambitie h e b b e n en wil­ len werken, m a a r d a a r het hui­ selijk leven niet a a n op wülen offeren. De herverdeling van werk, zodanig dat huishoudelijk werk en kinderen met een baan te combineren zijn, is nu heel moeilijk." "Het no­nonsense tijdperk m a a k t die herverdeling be­ p a a l d niet gemakkelijker. Je kunt niet tachtig uur per week vlerken e n er e e n gezin op na­ houden. Mannen zitten sterk in het carrière­denken gevangen. Dat kunnen ze ook, want er is thuis wel e e n vrouw die de za­ ken opvangt en regelt. Zolang m a n n e n fuU­time blijven wer­ ken, valt er weinig werk te her­ verdelen." Anneke Ribberink erkent dat het no­nonsense denken de ie­ ministische goU breekt, "Maar het is zeker niet d e dood van het feminisme. De revolutie in het denken, d e hele mentali­ teitsverandering die het femi­ nisme teweeg heeft gebracht is niet meet te stuiten," zegt Anne­ k e met krachtige overtuiging. "Er zijn trends die niet meer te stoppen zijn. Zo is bijvoorbeeld d e macht v a n d e vrouw over het kindertal niet meer terug te d r a a i e n . Die macht vind ik es­ sentieel voor d e inrichting van het leven v a n e e n vrouw." "Er zijn in die tweede feministi­ s c h e golf ontzettend veel idee­ ë n n a a r voren gekomen die n o g uitgekristalliseerd moeten worden, nog steeds hoor. Je kunt heel somber zijn over het feit dat er structureel nog maar weinig v e r a n d e r d is. Maar als historica moet je op d e lange termijn denken: échte verande­ ringen g a a n héél langzaam. Je moet uitgaan v a n d e revolutie, voor d e ideeën verwezenlijkt zijn, d a a r kun je rustig honderd j a a r voor uittrekken."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen