Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 417

20 MAART 1987 Het is inmiddels ruim vijf j a a r geleden d a t prof. Tennekes a a n de subfaculteit Culturele Antro­ pologie het bijvak etnische min­ derheden opzette. Antropolo­ gen bestuderen cultuur, religie en machtsvraagstukken zodat een relatie met d e bestudering etniseringsprocessen ­ het a n a ­ lyseren v a n cultuur in termen van belangen­ e n machtstrijd­ volgens h e m d a n ook voor d e hand lag. Toch is er in 1985 voor gekozen dit probleemgebied vanuit d e verschillende discipli­ nes v a n d e Sociaal Culturele Wetenschappen te verkennen. Onderwerpen als minderheids­ vorming, discriminatie, groei­ end vooroordeel e n het streven naar emancipatie e n behoud van eigen identiteit kunnen niet adequaat binnen het k a d e r v a n een discipline worden b e h a n ­ deld. In d e vrije studierichting etnische studies e n mninder­ heidsvraagstukken wordt nu s a ­ mengewerkt door cultureel a n ­ tropologen, sociologen, politico­ logen e n p e d a g o g e n . Er speelden ook a n d e r e argu­ menten voor het opzetten v a n deze vrije studierichting. "Het heeft natuurlijk ook t e m a k e n met het versterken v a n je eigen positie," geeft Tennekes toe. "Het a a n t a l studenten d a t wij hebben is bescheiden. Sociolo­ gie is als zelfstandige studie­ nchting zelfs verdwenen. We hebben meer potentiële onder­ wijscapaciteit d a n met het regu­ liere studieaanbod wordt g e ­ bruikt." Dus is ervoor gekozen het a a n b o d uit te breiden e n wel met maatschappelijk relevante onderwerpen, waarvoor e e n ze­ kere m a t e v a n belangsteUing werd verwacht. Die belangstel­ ling w a s vooral in het eerste jaar bijzonder groot. Dit j a a r is het aantal a a n m e l d i n g e n terug­ gelopen tot tien. Toch is Terme­ kes niet ontevreden. "We h e b ­ ben precies die studenten g e ­ kregen die w e g r a a g wilden hebben, namelijk d e tweede­ kansers. Deze oudere studenten kiezen voor deze studie uit pure belangstelling, of in het k a d e r van e e n carrière die al begon­ nen is. De arbeidssituatie voor sociaal wetenschappers is nu eenmaal e r g slecht e n w e vin­ den het e e n vervelend idee al­ leen m a a r m e n s e n op te leiden voor d e WW".

Bedroevend Op het gebied v a n etnische minderheden valt e e n h a u s s e aan onderzoek w a a r te nemen. Migranten lijken d e meest on­ Advertentie

De Skinheads­moord; Sacharov: wat ik zei De 23­jarige Michael Poye werd door skin­ heads doodgestoken op het Hilversumse sla­ llon Ben jij een punker? ging aan de rechtszit­ ting vooraf — en wat niét ter sprake kwam. Nederlandse duikboten voor China? (On­ derzoek:) Nederlandse politici en aids. De mode­Oscar voor de couturiers 'Puck Hans', een interview. Ook: Malherbe, gigant. Sacharov corrigeert de weergave van zijn mening door de pers, en schreef op wal hij écht zei over SDI (ophouden!) en Tsjemobyl.

BOEKENWEEKNUMMER In de Boekenweek een speciale VN­ Boekenbijlage. Een tweegesprek met de uitge­ vers G. van Oorschot en Jotian Polak. Marilyn Monroe: iedereen wilde haar aanraken. Slangen en ladders: het literaire gezel­ schapsspel, koop en speel mee!

Lees naast uw krant Vrij Nederland

Prof. J. Tennekes: 'We kregen precies d e soort studenten die w e wilden, de puur geïnteresseerden'

'Etnische studies' trekt vooral oudere student Iedere zichzelf respecteren(ie universiteit kent hecien ten dage wel het vak 'etnische minder­ heden'. De uitgangspunten hierbij blijken nogal te verschillen. PTOLÓTJ. Tennekes, geestelijk va­ der van de vrije studierichting "etnische studies en minderheidsvraagstukken" a a n de VU, houdt zich liever niet bezig met 'door problemen gedicteerd' onderzoek. "Het nivo van dat soort onderzoek is bedroevend laag", vindt hij. Van­ daar zijn streven om de theorievorming in dit vakgebied op te vijzelen.

Men wordt in Nederland meer moslim, omdat reUgrie het plech­ tanker is voor d e eigen culturele identiteit. D a a r a a n onüenen d e z e migranten hun zelfbegrip e n zelfrespect. Het moslim­zijn is in d e eerste plaats ' g e m e e n ­ schapscheppend', iets w a a r in e e n v r e e m d e omgeving sterke behoefte a a n blijkt te b e s t a a n . Vergeleken met het uitgci;ngs­

•i '.•.1.

t •* r

Loes Singels

if

*-9t'^^ïh'.Ui

^•

^.

f ^ i ^ f e . k*Wi^a:*.4

Prof. Tennekes:'Theorievormmg over cultuurverschillen opvijzelen centraal in ons onderzoek' Marius v d Plas, AVC/VU

derzochte populatie v a n Neder­ l a n d te worden. Het overgrote d e e l v a n dit onderzoek g a a t uit v a n d e problemen, die vooral bij overheidsinstanties, het on­ derwijs e n in d e hulpverlenings­ praktijk gesignaleerd worden. Hierbij g a a t het om problemen als communicatiestoornissen, d e achterstand v a n migranten­ kinderen in het onderwijs e n d e gebrekkige toekomstperspectie­ v e n voor deze kinderen. "Het nivo v a n dit soort onderzoek is buitengewoon bedroevend", vindt Tennekes."Het blijft steken in oppervlakkige beschijvingen. Te weinig worden er v e r b a n d e n g e l e g d omdat m e n niet uitgaat v a n e e n gericht onderzoekska­ der. Dit komt omdat het meeste onderzoek contractonderzoek is, het wordt geïnitieerd door in­ stanties die e e n oplossing willen voor e e n concreet probleem. In theorievorming is m e n niet geïn­ teresseerd. Bovendien wordt het onderzoek uitgevoerd door 'wergwerp­onderzoekers', die alleen voor d e duur v a n het on­ derzoek worden aangesteld, met als gevolg d a t ze v a n het e n e onderzoek n a a r het a n d e r e moeten r e n n e n e n gewoon g e e n tijd h e b b e n voor het ontwikke­ len v a n meer d i e p g a a n d e , meer omvattende theorieën." Het komt d a n ook niet als ver­ rassing d a t het uitdiepen v a n theorievorming rond cultuurver­ schillen e e n centrale plaats in­ neemt in het onderzoekspro­ g r a m m a a a n d e VU. Hierbij

g a a t het niet primair om d e pro­ blemen die d e etnische minder­ h e d e n zelf h e b b e n e n opleve­ ren, m a a r om d e m a a t s c h a p p e ­ lijke context w a a r b i n n e n dit p l a a t s vindt. D a a r n a a s t is er veel a a n d a c h t voor ontwikkelingen binnen d e g r o e p e n zelf. Een centrale rol spelen hierin d e ontwikkeling v a n het zelfbegrip, v a n het g e ­ voel v a n eigen identiteit door d e verschillende minderheidsgroe­ p e n . Deze z o g e n a a m d e etnise­ ringsprocessen zijn belangrijk bij het emancipatiestreven e n d e belangenstrijd v a n minder­ heidsgroepen. Opvallend is d a t hierbij in sommige gevallen wordt teruggegrepen op cultu­ rele aspecten die in eigen l a n d e e n veel minder belangrijke rol speelden. "Veel Creolen h e b b e n in d e hui­ dige situatie weer geweldige in­ teresse gekregen in d e 'Winü'­ religie. In Suriname w a r e n ze a l l e m a a l christenen e n speel­ d e n d e broedergemeentes d e belangrijkste rol. Met Winti hiel­ d e n d e meesten zich h e l e m a a l niet bezig. Maar onder invloed v a n d e komst v a n d e grote groep migranten in d e jaren 70, is d e v r a a g n a a r d e ciolturele achtergrond relevant gewor­ d e n . D a n zie je d a t d e broeder­ g e m e e n t e niet interessant wordt gevonden, omdat die niet speci­ fiek 'eigen' is e n wordt vervan­ g e n door interesse in d e Winti", legt Tennekes uit. Ook bij d e Islamitische migranten valt e e n dergelijke trend w a a r te nemen.

punt v a n prof.Mullard , hoogle­ r a a r etnische studies a a n d e UvA, die v a n mening is d a t al­ leen het verklaren v a n d e posi­ tie v a n minderheden niet toerei­ k e n d is, m a a r d a t onderzoek ook moet uitmonden in voorstel­ len h o e die positie te v e r a n d e ­ r e n is, lijkt d e a a n p a k v a n d e VU wel e r g vrijblijvend. Met die suggestie is Tennekes het a b s o ­ luut niet eens." Ook al is het VU­ onderzoek niet probleemge­ richt, d a t betekent nog niet d a t het niet maatschappelijk rele­ v a n t is," aldus Tennekes. "Het emancipatiestreven e n belan­ genarticulatie spelen e e n cen­ trale rol in onze onderzoeken. Bovendien worden d e onder­ zoeken door d e betrokken groe­ p e n zelf relevant gevonden. Het feit d a t buitenstaanders belang­ steUing e n respect h e b b e n voor iets w a t m e n zelf belangrijk vindt, werkt als e e n bevestiging. Het kiezen v a n e e n theoretisch uitgangspunt hoeft toch zeker niet te betekenen d a t e e n onder­ zoek niet ook concreet e n infor­ matief k a n ?ijn? Integendeel het betekent juist v a a k dat d e on­ derzoeksresultaten belangwek­ k e n d e r zijn."

Stereotype Duidelijk is d a t er nogal ver­ schillend over d e a a n p a k v a n etnische studies gedacht k a n worden. Deze verschülende uit­ g a n g s p u n t e n g e v e n soms a a n ­ leiding tot emotionele discus­

sies, waarbij m e n elkaar met veroordelingen e n met zeer 'w^aardegeladen' termen om d e oren slaat, aldus Tennekes. Een voorbeeld hiervan is het verwijt v a n d e kant v a n 'zwarten' dat 'witte' onderzoekers zich niet over h e n kunnen uitspreken. "Dat is juist", vindt Tennekes," ik h e b persoonlijk het idee dat d e m e e s t e onderzoekers, die zich bezig h e b b e n g e h o u d e n met d e gereformeerde gezindte e n die zeU niet gereformeerd waren, er ontzettend weinig v a n begre­ p e n hebben. Volgens mij is het h e e l begrijpelijk d a t m e n s e n uit minderheidsgroepen zich l a n g niet altijd herkennen in w a t over h e n gezegd wordt. Elke groep, als ze termmiste e e n beetje zelf­ respect heeft, heeft natuurlijk ook wel zelfkritiek, m a a r w a a r ­ deert zichzelf toch voornamelijk positief. Als over die groep d a n negatieve dingen worden g e ­ zegd, d a n zetten ze natuurlijk h u n stekels op." "Maar, a a n d e a n d e r e kant heeft e e n buiten­ s t a a n d e r meer afstand e n k a n d a a r d o o r dingen zien die d e b e ­ trokkenen v a n zichzelf niet over­ zien. Bovendien is het m a a r d e v r a a g of onderzoekers uit d e g r o e p zelf het zoveel makkelij­ ker hebben. De minderheden­ groepen zijn in facties verdeeld, die onderling sterk v a n mening kunnen verschillen. Deze on­ derzoekers kunnen het zich vyaarschijnlijk nauwelijks per­ miteren om afstand te nemen, o m d a t d a t als v e r r a a d k a n wor­ d e n gezien." Termekes benadrukt dot dit e e n a l g e m e e n probleem is v a n elk sociologisch onderzoek, w a t niet los gezien k a n worden v a n d e stereotyperende w e r k i n g ' v a n onderzoeksuitspraken. Er wordt d a n e e n beeld geschetst, V7at altijd e e n stereotype is, om­ d a t d e werkelijkheid nu een­ m a a l veel g e n u a n c e e r d e r e n complexer is d a n w a t er in het beeld staat. "Als je al die n u a n ­ ceringen toevoegt is er g e e n beeld meer, m a a r h e b je eigen­ lijk ook niets gezegd. Alleen al v a n w e g e dit g e g e v e n zit er al­ tijd e e n spanning tussen d e on­ derzoeksuitspraken e n d e on­ derzochte groep: m e n herkent zich er nooit h e l e m a a l in," con­ cludeert hij. Dit complexe pro­ bleem zal d a n ook niet worden opgelost warmeer meer onder­ zoekers uit d e minderhedens­ groepen zelf door d e universitei­ ten worden aangetrokken. Wat, volgens Termekes, niet w e g ­ neemt d a t het zeker v a n b e l a n g is deze m e n s e n a a n te stellen v a n w e g e h u n kennis over e n er­ v a r i n g met d e onderzoeksgroep e n d e identificatiefunctie voor studenten.

Visie

Het bestuderen v a n minder­ heidsgroepen door leden v a n d e meerderheid k a n niet op e e n vrijblijvende manier gebeuren viraarschuwt Tennekes. Er moe­ ten duidelijke keuzes g e m a a k t worden. "Wij h e b b e n er minder behoefte a a n om e e n b e p a a l d e visie, e e n b e p a a l d e b o o d s c h a p uit te dragen. Wij willen a a n ­ d a c h t v r a g e n voor zeer uiteen­ lopende opvattingen en v a n d e z e redeneringen n a g g a n of ze wel s a m e n h a n g e n d e n hel­ der zijn." Van afgestudeerden in d e vrije studierichting etnische studies e n minderheidsvraag­ stukken wordt d a n ook ver­ V7acht d a t zij onderzoeksresula­ ten op hun merites kunnen b e ­ oordelen e n in staat zijn creatief e n zelfstandig m e e te werken a a n beleidsvoorbereiding en ­ uitvoering. Het is m a a r d e v r a a g of deze vaardigheden, gezien d e slechte arbeidsmarkt voor sociale wetenschappers, ook toegepast kunnen worden.

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen