Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 333

6 FEBRUARI 1987 Sinds vorig j a a r is e e n prachtige gelegenheid ontstaan om het ietwat negatieve imago dat d e VU heeft wat betreft zijn Zuid­ Afrikapolitiek in gunstige zin bij te stellen. De organisatie Edu­ cational Opportunities Council (EOC), geassocieerd met d e Zuidafrikaanse R a a d v a n Ker­ ken, vroeg a a n het ministerie v a n buitenlandse zaken om stu­ die of bijscholing voor zwarte studenten e n staf in Nederland mogelijk te maken. Vanwege zijn sterke betrokkenheid bij universiteiten in Zuidelijk Afri­ ka, zou d e VU die t a a k op zich moeten nemen. De financiering zou door d e Nederlandse over­ heid plaatsvinden. Lichtelijk k w a a d a a r d i g zou je kunnen zeggen: zonder dat het d e VU e e n cent kost k a n m e n zich pro­ fileren als e e n universiteit die e e n positieve bijdrage levert a a n d e opleiding v a n zwart ka­ der, d e opleiding v a n m e n s e n die n a d e val v a n het apart­ heidssysteem leidinggevende posities kunnen innemen. Niettemin kopte d e VU deze kans voor o p e n doel niet onmid­ dellijk in d e touwen. Men r e a ­ g e e r d e weliswaar niet afwij­ zend, m a a r stond ook niet b e ­ p a a l d te trappelen v a n enthou­ siasme. Het b u r e a u buitenland plaatste enkele kritische kantte­ keningen bij het plan. O p dit moment wordt nog n a d e r over­ leg gevoerd onder welke voor­ w a a r d e n het plan om zwarte Zuidafrikaanse studenten d e gelegenheid te bieden om e e n studie te volgen, toch ten uitvoer kan worden gebracht. De be­ slissing d a a r o v e r zal é é n dezer m a a n d e n g e n o m e n worden.

Zwarte Zuidafrikaanse student plaatst VU voor dilemma E

Het beleid v a n d e VU ten aanzien v a n Zuid­ Afrika is al sinds j a a r en d a g niet onomstreden. N a a r aanleiding v a n d e aandelenaffaire v a n d e Vereniging v a n d e VU bijvoorbeeld is hier e n d a a r d e indruk gewekt dat deze universiteit e e n wat halfslachtige politiek voert, dat men zich niet duidelijk g e n o e g distantieert v a n d e apartheid. Anderzijds ontplooit d e VU wel de­ gelijk activiteiten die d e positie v a n d e zwarte bevolking in Zuidelijk Afrika b e o g e n te verbete­ ren. Toch blijft m e n uiterst beducht om in ferme bewoordingen d e toestand in Zuid­Afrika te veroordelen. V a n w a a r die voorzichtigheid ?

Koos Neuvel ging om te zeggen: laat e e n a a n t a l mensen m a a r denken d a t d e VU h e l e m a a l niet zo anti­ a p a r t h e i d is, d e g e n e n w a a r het om g a a t weten wel beter." Het lijkt er op dat in d e universi­ teitsraad d e meeste fracties zich wel kunnen vinden in dit beleid v a n d e VU. N a a r aanleiding v a n d e aandelenaffaire v a n d e Vereniging v a n d e VU het d e DAK­fractie v a n wetenschap­ pelijk e n technisch­administra­ tief personeel, e e n verklaring

Ontworteling De bezwaren tegen het plan zijn voor e e n deel v a n formele a a r d . In 1976 is er namelijk e e n motie door d e VU a a n g e n o m e n w a a r ­ in besloten werd het toentertijd functionerende samenwer­ kingsverband met d e Zuidafri­ k a a n s e universiteit v a n P otchef­ stroom te verbreken. Een beslis­ sing die n a hevige politieke pro­ testen tot stand kwam. Sinds­ dien heeft m e n op grond v a n deze motie e e n boycotbeleid ge­ voerd ten opzichte v a n s a m e n ­ werking met Zuidafrikaanse on­ derwijsinstellingen. De enige erkende uitzondering die wel gemaakt werd, w a s dat studen­ ten via d e Belijdende Kring in Zuid­Afrika d e gelegenheid ge­ boden werd om a a n d e VU theo­ logie te studeren. Het zou echter kunnen dat d e VU met het EOC­ plan om ook voor a n d e r e studie­ richtingen studenten n a a r Ne­ derland te sturen zijn eigen boy­ cotbeleid ontkracht. Maar als ie­ dereen het er over eens is dat het plan d e positie v a n d e zwar­ te bevolking in Zuid­Afrika ver­ sterkt, k a n dit b e z w a a r g e e n on­ overkomelijke hinderpaal zijn. Maar het is d e v r a a g in hoever­ re die mensen n a voltooiing v a n hun studie in Zuid­Afrika werke­ lijk als leidinggevend k a d e r ge­ accepteerd zullen worden. De zwarte verzetsorganisatie ANC, die voorstander is v a n e e n vol­ ledige boycot v a n Zuid­Afrika, zou hen kunnen beschouwen als doorbrekers v a n het boycot­ beleid. En m e n s e n in Zuid­Afri­ ka die zich actief met het verzet bemoeid hebben, al d a n niet sympathiserend met het ANC, zouden op h e n kunnen neerkij­ ken als mensen die op cruciale ogenblikken g e e n vuile h a n d e n durfden te maken, m a a r veilig en ver w e g v a n d e dagelijkse strijd over hun boeken g e b o g e n zaten. D a a r n a a s t dreigt het ge­ v a a r v a n culturele ontworteling voor d e studenten zelf als ze e e n flink a a n t a l jaren in Nederland doorbrengen, zeker als m e n bij­ voorbeeld opgroeiende kinde­

Studenten in Botswana krijgen college. r e n heeft. De k a n s is niet hele­ maal'denkbeeldig dat m e n niet m e e r n a a r het eigen land wü terugkeren e n dat kan niet d e bedoeling zijn v a n het plan.

Het plan is voor d e VU zelf even­ min ontbloot v a n risico's. Het zou niet zo leuk zijn als er stu­ d e n t e n v a n verschülende poli­ tieke stromingen n a a r Neder­ l a n d kwamen, die met n a m e veel tijd besteden a a n het be­ strijden v a n elkaar. Bij het EOC zijn m e n s e n betrokken als Bey­ ers Naudé en Tutu, zodat op zichzelf d e garantie a a n w e z i g lijkt te zijn, dat d e uitverkoren studenten a a n d e 'goede' kant v a n d e z a a k staan; het blijft ech­ ter e e n delicate z a a k omdat ook onder d e anti­apartheidsgezin­ d e studenten niet iedereen op dezelfde politieke lijn zit. M a a r zelfs bij e e n scherpe selectie k a n het niet worden uitgesloten d a t er e e n student door d e m a ­ zen v a n het net glipt die niet zozeer uit is op zijn doctoraalbul, m a a r vooral zijn landgenoten wenst te bespioneren. Een uni­ versiteit bevindt zich d a n e e n lastig parket, want stel dat zo­ iets a l ontdekt wordt, d a n is het n o g vrijwel onmogelijk om zo i e m a n d v a n d e universiteit te verwijderen.

ziland te g a a n steunen. De frontlij nstaten zijn sterk afhan­ kelijk v a n Zuid­Afrika en VU­ medewerkers dienen in geval v a n nood ook v a n faciliteiten al­ d a a r gebruik te maken, bijvoor­ beeld w a n n e e r ze in e e n zieken­ huis opgenomen moeten wor­ d e n . Door het b u r e a u buiten­ l a n d v a n d e VU wordt rekening g e h o u d e n met d e mogelijkheid d a t d e Zuidafrikaanse regering ­wel e e n s represaillemaatrege­ len zou kunnen n e m e n als men hoort dat d e VU het EOC­voor­ stel accepteert; dat m e n niet zo gemakkelijk meer t o e g a n g zou h e b b e n tot die faciliteiten. Volgens dr s . R.C. E. Kapteyn, hoofd v a n het b u r e a u buiten­ land, is die zo b e h o e d z a a m o g e n d e Zuid­Afrikapolitiek pure noodzaak: "Ik h e b met mensen v a n d e Nederlandse anti­apart­ heidbeweging e e n a a n t a l keer contact gehad, e n d a a r wordt zo langzamerhand aanvaard dat m e n v a n d e VU niet k a n ver­ w a c h t e n dat wij ons sterk in d e publiciteit begeven, eenvoudig omdat het a n d e r e werk d a a r ­ door onmogelijk wordt. Dat wü niet zeggen dat je je overtuiging of je standpunt verandert, m a a r het m a a k t wel w a t uit of of je er m e e te koop loopt of niet. Wij d o e n d a t niet terwijl w e v a n d e Nederlandse universiteiten, d e n k ik, verreweg het meeste doen."

M a a r er is nog e e n a n d e r e re­ d e n voor d e wat aarzelende op­ stelling v a n d e VU. In 1976, toen d e samenwerking met P otchef­ stroom werd opgezegd, besloot m e n om daarvoor in d e plaats universiteiten in fronüij nstaten a l s Botswana, Lesotho e n Swa­

"Enerzijds b e n ik me er v a n be­ wust dat w e door middel v a n publiciteit het imago v a n d e VU e e n beetje kunnen doorbreken, anderzijds b e n ik b a n g dat d e prijs is, dat w e niets meer kun­ n e n doen. Als ik uit dit dilemma moet kiezen, d a n h e b ik d e nei­

Represaille

u i t g a a n over dat beleid. Het re­ sultaat v a n die affaire w a s vol­ g e n s het DAK: "P ubliciteit trek­ k e n d e onduidelijkheid, oplaai­ e n d e voor­ e n tegen­standpun­ ten, kortom het tegendeel v a n w a t nodig is voor e e n beleid dat in onverdachtheid zijn kracht, e n in voorzichtigheid zijn reali­ seringskoers moet zoeken." En vervolgens gaf men het college v a n bestuur e e n stevige pluim o p d e hoed. Bij d e grootste studentenfractie, d e P KV, k a n men d e t a n d e n wat steviger horen knarsen. Woord­ voerder Gerhen Jan Syt s ema heeft wel zijn twijfels over d e

voorzichtigheid e n het zijns in­ ziens a­politieke karakter v a n het beleid: "Hoewel het buiten kijf staat dat iedereen tegen apartheid is, zul je ze nooit kri­ tiek horen leveren." Hiermee wordt gedoeld op het feit dat d e samenwerking met buitenlandse universiteiten voor d e VU formeel nooit afhankelijk k a n zijn v a n e e n politieke situa­ tie in e e n land. Het doorslagge­ v e n d e criteriimi is d e situatie op d e universiteiten zeU; het g a a t om d e v r a a g in hoeverre zij nog autonoom zijn, in hoeverre d e instellingen vrij zijn in het be­ n o e m e n v a n stafleden e n het selecteren v a n studenten. ZeUs d e beslissing v a n 1976 om zich terug te trekken uit Zuid­ Afrika is officieel nooit gemoti­ veerd als voortkomende uit af­ keer v a n d e apartheid; d e situa­ tie bij P otchefstroom h a d for­ meel d e doorslag gegeven, die bleek namelijk zodanig te zijn d a t niet meer gesproken kon •worden v a n e e n onafhankelijke universiteit. Anders gezegd: d e apartheidspolitiek als zodanig w^ordt dus niet veroordeeld, m a a r d e effecten v a n die poli­ tiek voor d e universiteit. Volgens G e r b e n Jan Sytsema zijn die •twee aspecten echter onlosma­ kelijk met elkaar verbonden e n is elk beleid ten aanzien v a n Zuid­Afrika, e e n politiek beleid. De angst om zich met politiek te bemoeien is volgens d e P KV daarom overtrokken omdat m e n er altijd al midden in zit. Dat neemt niet w e g dat ook bij die fractie begrip bestaat voor d e düemma's v a n d e VU e n dat m e n d e projecten in d e fronüij n­ staten belangrijk vindt: "Maar d a t je begrip hebt wü n o g niet zeggen dat je het overal m e e e e n s bent," aldus Sytsema. M a a r in het geval v a n d e zwarte studenten die eventueel n a a r Nederland komen, heeft d e P KV n o g g e e n definitief standpunt geformuleerd. Het blijkt niet m e e te vallen om e e n koers uit te stippelen tussen enerzijds e e n schijnbaar a­politiek, in aUe stü­ te gevoerd beleid en anderzijds het radicale alternatief v a n e e n directe e n openlijke steun a a n het zwarte verzet in Zuid­Afrika. Ondertussen beweegt d e VU zich verder in dat mijnenveld in d e poging om d e apartheid e e n p a a r steken toe te brengen, zij het dat het e e n omzichtige be­ •weging is die plaatsvindt op kousevoeten.

PSP: privacy van gegevens beursstudent gewaarborgd? Het Tweede kamerlid A n d r e e van Es (P SP ) wü v a n minister drs. W.J. Deetman weten hoe l a n g zijn Centrale Directie Stu­ diefinanciering in Groningen al g e g e v e n s uitwisselt met a n d e r e overheidsdiensten. Voor e e n dergelijke uitwisseling met bij­ voorbeeld d e sociale diensten, d e belastingdienst of d e r a d e n v a n arbeid, bestaat p a s sinds oktober vorig j a a r e e n wettelijke basis m a a r controles h a d d e n ook daarvoor al plaats. Van Es is bezorgd dat door d e handel­ wijze v a n 'studiefinanciering' d e privacy v a n studenten wordt bedreigd. Zij v r a a g t minister Deetman w a a r o m informatie wordt inge­ wonnen zonder dat studenten d a a r o v e r worden ingelicht. Zij wü weten of die studenten soms

'a priori' al verdacht zijn. Ook verzoekt zij Deetman m e e te d e ­ len hoe hij denkt te voorkomen dat administratienunamers in h a n d e n komen v a n onbevoeg­ d e derden. Van Es wü voorts weten of ook particiüiere b a n ­ ken inzicht h e b b e n g e h a d in g e ­ gevens v a n Studiefinanciering. N a a r aanleiding v a n berichten in d e Universitaire P ers wilde e e n woordvoerder v a n d e CDS in Groningen dat eind vorig j a a r niet uitsluiten. Volgens deze z e g s m a n worden controles op door studenten verstrekte gege­ vens tot dusver slechts inciden­ teel verricht. Daartoe worden d a n m a g n e e t b a n d e n v a n stu­ diefinanciering vergeleken met die v a n a n d e r e instellingen. (Bert Bakker/UP)

E

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen