Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 363

CULTUUR Henk van Es en zijn gouden trucendoos Breedgeschouderd staat hij op het podium, d e met spijkers be­ slagvq leren b a n d om zijn nek, e e n glanzend kale schedel op d e romp en een enorme m a s s a ij­ zer in zijn knuisten: jazzsaxofo­ nist Henk v a n Es. Dan begint hij te spelen op zijn bariton e n d e ogenschijnlijk vervaarlijke Heli's Angel blijkt e e n bezielde jongeling. Dat schijn bedriegt geldt ook voor de kunst v a n het improvi­ seren. Henk v a n Es heeft het n a 35 jaar muziek zijn driedelige leermethode jazz Improvisaties geschreven. In zijn kleine wo­ ning, die naast d e talloze foto's en muziekapparatuur gesierd wordt door enkele v a n zijn schil­ derijen, vertelt hij w a a r o m zijn methode verschilt v a n die hon­ derden a n d e r e leerboeken om te leren improviseren. "De meeste boeken zijn veel te ingewikkeld. Mijn methode wordt gekenmerkt door een­ voud. Het komt er op neer, dat je niet meer in kruisen e n mollen hoeft te denken, m a a r in e e n do­ re­mi ladder. Die ladder is voor alle twaalf majeurladders gelijk

Francis Lesman en dat is al e e n geweldige ver­ reenvoudiging. De akkoorden zijn in feite wegwijzers binnen d e toonsoorten. Je vertrekt er­ gens en je g a a t ergens n a a r toe. Dat doe je door steeds v r a a g e n antwoord te spelen. Je maakt een zelfbedachte strofe die niet af is e n die laat je oplossen. Zoiets als muzikale zinnen met een verhaal." Dat lijkt simpel, m a a r hoe werkt iemand nu met v r a g e n e n ant­ woorden zonder e e n flinke dosis muziekkennis? "Het eenvoudigst is het een p a a r oefeningen uit het boekje te spelen. Dan hoor je v a n zelf hoe het in elkaar steekt. Zelfs mensen die p a s een p a a r m a a n d e n spelen en slechts e e n enkele toonsoort be­ heersen kunnen al a a n d e slag. Achteraf s t a a n ze versteld hoe simpel het eigenlijk is. Het idee h e b ik gekregen v a n Willem Ge­ hrels v a n d e muziekschool. Hij w a s al bezig met die do­ladder en met v r a a g en antwoord. Dus Truc 1 heeft hij min of meer be­ dacht. Ik h e b d a a r zelf nog d e

Tiid en Ruimte: weinig ve rband w

M

In het Exposorium v a n d e VU is m a a n d a g d e ten­ toonstelling "De stand v a n zaken. Recente rijksaanko­ pen voorgelegd a a n Jan van Adrichem en Rob Scholte" geopend. Het on­ derwerp v a n d e tentoon­ stelling is Tijd­Ruimte ­ e e n thema dat moeilijk is terug te vinden in d e nogal a b ­ stracte werken. Helaas verschaft ook d e catalogus weinig toelich­ ting. Afgedrukt is een ge­ sprek tussen beeldend kunstenaar Rob Scholte en kunsthistoricus Jan v a n Adrichem. Hen werd d e v r a a g voorgelegd of het feit dat veel v a n d e a a n g e ­ kochte werken over tijd e n ruimte g a a n , berust op toe­ val, óf dat er een tendens is om de z o g e n a a m d e vier­ de dimensie ook in d e kunst af te beelden. Het gesprek in d e catalo­ gus begint met e e n uit­ spraak v a n Oek d e Jong: "Het schijnt dat elke over­ gangstijd in d e geschiede­ nis begeleid wordt door een verandering in d e er­ varing v a n tijd e n ruimte". Scholte meent dat dit e e n waarheid als e e n koe is. Elk kunstwerk g a a t immers over tijd en ruimte, alleen al om het feit dat het zich bevindt in e e n ruimte e n dat er op een b e p a a l d e tijd n a a r wordt gekeken. Ook in het vervolg v a n het ge­ sprek blijkt dat zowel Scholte als Van Adrichem weinig met het thema op hebben. Ze h e b b e n zich d a n ook v a n d e inrichting gedistantieerd. De combi­

"%

^

» ^s^A^ËjgéK

\

^ÊÊ^^^SgB^SÊt ^ ^ * ''^

AMS^BHÜH^ *

flB^j^B^^BB^^MJijif-''' Iwi *^^^^^^^^HBK'

jSSH

fji*

^nL

^^^^JS^'MBBBJ

^ ^^^^HB^H

^bir^' 'H^H I^HÉÊ^ ^^^HH

^I^H^m J^^^^HB

^^K'^Hl

^^l^^lt I^^^HB i^^^^^^v SHI^HB HI^^I^B ^I^^HH ^ ^ H H H B jH^H^HH ^^^HHM «i^Bi^B! V ^ S^K .* ^ ^ « « H H I H B

^iÉ|B ty ^PV Rob Scholte Foto Michel Claus, AVC/VU

natie v a n kunstwerken e n catalogus resulteert zo in een tentoonstelling die zichzelf tegenspreekt. Wanneer ik d e kapstok w a a r a a n het geheel is op­ g e h a n g e n even vergeet. zie ik een willekeurige greep uit d e rijksaankopen v a n e e n b e p a a l d jaar, met voor elk wat wils. De onge­ veer twaalf werken v a n verschillende kunstenaars h e b b e n nauwelijks ver­ band. Wat wel opvalt is dat veel werk nogal formeel is. Hier haakt het gesprek in d e ca­ talogus op in, en dat vormt

la­ladder bij g e m a a k t voor d e mineurtoonsoorten. Door veel te analyseren en te improviseren heb ik d e meest voorkomende moeilijkheden opgelost. Zo b e n ik tot mijn Twaalf Basisprincipes gekomen."

Trucs Henk v a n Es noemt zijn metho­ d e ook wel zijn Gouden Trucen­ doos. In deeltje é é n s t a a n d e eerste vijf Trucs, in het tweede zes tot en met twaalf en in het laatste deeltje komen d e toe­ passingsmogelijkheden aan bod. In heldere taal wordt stap voor stap uitgelegd w a a r e e n beginnende muzikant m e e be­ zig moet g a a n om te leren im­ proviseren. Maar ook gevorder­ den kunnen nog wat opsteken v a n zijn methode. "In Duitsland lopen er jongens rond met e e n techniek w a a r je koud v a n wordt. Zij kunnen e e n hele diarree v a n noten spelen, m a a r er zit g e e n verhaal in. Bij beroepsmusici zie je v a a k dat, n a a r m a t e ze meer techniek hebben, ze minder interessante muziek maken. Toen ze jong w a r e n speelden ze minder no­

e e n interessante aanvul­ ling op d e tentoonstelling. In een door Carel Blot­ kamp geleid gesprek, voor­ a f g a a n d e a a n d e opening op d e VU gingen d e twee heren hier, twee j a a r later, op door. De heren zijn nog­ al verdeeld over d e w a a r ­ d e v a n puur formele kunst. zo bleek. Volgens Van Adrichem k a n zowel formele kunst als meer inhoudelijke kunst kwaliteit hebben. Scholte wil vorm en inhoud niet zo scheiden: "De vorm is d e boodschap", zo stelt hij, en maakt hiermee duidelijk dat kunst volgens hem ook maatschappelijke w a a r d e moet hebben. Van Adri­ chem ziet d e betekenis v a n abstracte kunst voor d e ge­ schiedenis, en spreekt er om die reden w a a r d e r i n g voor uit. Bezoek met beider opvattingen in het achter­ hoofd d e tentoonstelling. Liefhebbers v a n kunst om d e kunst zal het werk v a n Peter Struycken wellicht boeien. Mensen die willen filosoferen spreekt w a a r ­ schijnlijk Scholtes 'Rad v a n Avontuur' a a n : e e n pijnlijk exact geschilderde meta­ foor over het m a k e n v a n keuzes. Voor mij wint het werk v a n Reinier Lucassen. Het is een goed evenwicht tussen vorm en inhoud: het is es­ thetisch, m a a r heeft ook wat te zeggen. Om terug te komen op het thema: Blotkamp verwees treffend n a a r het spreek­ woordelijk 'geklets in d e ruimte'. Gelukkig werd dit gecompenseerd door twee levendige discussies.

{ïns Dik) De Stand v a n zaken. Van 22­2 tot 26­3 in het Exposonum v a n d e VU.

Henk v a n Es; "Jazz blijft voor mij het einde." ten, m a a r meer ziel. Ze zijn een beetje blasé geworden e n den­ ken het allemaal wel te weten. 'In die Beschrankung zeigt sich der Meister': met weinig noten kun je veel beter d e kern raken. Miles Davis kon dat in zijn goeie tijd. En Sonny Rollins. Die liet soms maten lang stiltes vallen en d a n w a s d e spanning om te snijden."

Hart en ziel Hoewel hijzelf slechts met vla­ gen studeert, vindt hij toch dat niemand er a a n ontkomt. "Je hebt niet verschrikkelijk veel techniek op je instrument nodig, m a a r wel e e n minimum om je hele hart en ziel in d e muziek te kunnen uitdrukken. Als je be­ hoefte voelt a a n meer techniek, g a je vanzelf meer studeren." Tussen studeren en les geven zit echter een groot verschil. Hoe weet Henk v a n Es dat hij in staat is iets goed over te bren­ gen? Onmiddellijk beginnen zijn kleine oogjes te glinsteren. "Met al mijn leerlingen h e b ik een persoonlijke b a n d . Door d e manier w a a r o p iemand kijkt, vragen stelt of lacht, wordt zijn of h a a r karakter duidelijk. Bo­ vendien b e n ik iemand die heel snel contact maakt. Ik vind dat je mens én muzikant bent. Het is e e n som, alles grijpt in elkaar, muzikant, leraar e n mens zijn." V a n d a a r ook dat Henk v a n Es liever met leergierige, onerva­ ren muzikanten speelt d a n met vervelende profs, die niets meer denken te hoeven leren. "In het algemeen is d e onbe­ vangenheid en d i e p g a n g v a n de jazz uit d e jaren vijftig e n zestig voor e e n groot deel weg­ gevallen. Een hoop jazzmusici v a n nu spelen e n leven veel op­ pervlakkiger d a n in d e tijd v a n Parker en Monk. Uitzonderin­ gen d a a r g e l a t e n h e b b e n d e musici niet die uitstraling e n overtuiging, die er toen w a s .

Foto Bram de Hollander

Dat geldt ook voor leraren. Het komt voor dot een leerling op les zijn schoenen moet uit­ trekken en zijn sigaretje dient te doven. Vervolgens worden er een p a a r waanzinnig mooie ak­ koorden voorgespeeld, m a a r d a n dermate snel dat d e pupil het niet k a n volgen. Die g a a t d a n e e n half uurtje ploeteren, w a a r n a d e docent zijn duiten opstrijkt. Dat zijn mensen die niet willen dat iemand m e e deelt in hun kunnen. Dat vind ik triest. Als een leerling v a n mij n a a r huis g a a t en het gevoel heeft dat 'ie iets heeft geleerd, d a n is mijn d a g weer goed. Daar kick ik op. Dat is mijn eten en drinken."

Ajox Vervolgens vertelt hij met inge­ houden emotie het verhaal v a n een blinde jongen die g r a a g wilde spelen, m a a r omdat hij g e e n noten kon lezen g e e n le­ r a a r kon vinden. Henk n a m hem een j a a r overal mee n a a r toe e n gaf hem les. N u speelt hij d e blues in alle toonsoorten. Over zijn eigen muzikale loop­ b a a n vertelt hij weinig. Via zijn eerste 76­toeren plaatje v a n het Waterlooplein met Parker e n GiUezpie, zijn oom op Terschel­ ling, die d a a r d e speelman was, optredens v a n Londen tot Tehe­ ran en zijn grote droom om ooit workshops te g a a n leiden, komt hij bij het cruciale punt in zijn leven. "Toen ik 19 w a s stond ik voor d e verschrikkelijke keuze om d e muziek in te g a a n of te spelen in het eerste v a n Ajax. Ik heb toen voor d e muziek geko­ zen. Later h e b ik d a a r wel eens spijt v a n gehad, m a a r jazz blijft voor mij toch het einde."

Jazzimprovisaties, Henk v a n Es, verknjg­ b a a r voor ƒ18,50 bij Muller Muziek in d e Raadhuisstraat en m elke g o e d e muziekboekhandel. Presentatie v a n het boekje eind maart in het Bimhuis.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen