Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 263

PD\PJ]^F£

18 DECEMBER 1987 Samenstelling van deze middenpagina's: Koos Neuvel Het is echter dubieus of zo'n on­ dubbelzinnige homo­identiteiJ wel echt bestaat. Om enkele v r a g e n te stellen: hoe v a a k moet iemand het met e e n sekse­ genoot g e d a a n h e b b e n voor hij zich daadwerkelijk homosek­ sueel of lesbienne m a g noe­ men? Hoeveel mensen h e b b e n niet ooit fantasieën g e h a d of handelingen verricht die als 'ho­ moseksueel' betiteld zouden kunnen worden, m a a r zichzelf absoluut niet zo zouden willen noemen? En wat betreft m a n ­ nen en vrouwen die p a s op late­ re leeftijd een relatie a a n g a a n met iemand v a n het eigen ge­ slacht, w a r e n zij daarvoor ook al homoseksueel of lesbisch? En hoe moeten d e intense vriend­ s c h a p p e n tussen m a n n e n on­ derling of vrouwen onderling geplaatst worden, waarbij in het geheel g e e n sprake is v a n sexualiteit? Om toch een politiek te voeren op een vrij arbitraire conceptie van homoseksualiteit zal d e eti­ kettering m a a r versterken. Dat vrezen d e wetenschappers die 'homoseksualiteit' eerder als een constructie zien. Als d e kroon op d e emancipatiestrijd mogen homo's d a n bijvoorbeeld in het huwelijk g a a n treden, al­ leen moeten ze zich wel even­ tjes officieel als 'homoseksueel' zich laten registreren. Homo's en hetero's worden zo ingedeeld in twee zorgvuldig v a n elkaar gescheiden catego­ rieën; ieder zo zijn eigen speel­ terreintje met daartussen e e n

veroordeelden Wyneken uitein­ delijk." "Tegenstanders v a n d e vrije jeugdbeweging zagen in d e veroordeling het bewijs v a n hun gelijk: het gezin liep g e v a a r e n de jeugd werd op het verkeerde p a d geleid. Sympathisanten van Wyneken z a g e n d e verwor­ venheden v a n d e jeugdbewe­ ging door d e veroordeling be­ dreigd. Zij voelden zich ge­ dwongen in seksuele termen te denken. W a a r l a g d e grens tus­ sen erotiek, zinnelijkheid e n seksualiteit?" "Wyneken stelde dat homosek­ sualiteit e n pedagogische eros niets met elkaar v a n doen h a d ­ den, overigens zonder d a a r m e e homoseksualiteit te wUlen ver­ oordelen. Homoseksualiteit w a s in zijn o g e n e e n totaal a n d e r e categorie." "Afgezien v a n d e v r a a g of er seksuele motieven in spel wa­ ren ­ bij Wyneken e e n hoofdstuk apart ­ laat het terrein v a n d e pedagogische eros zien, dat er meer aspecten in het geding zijn d a n d e duale onderscheiding homo­heteroseksualiteit toe­ laat." "Naar mijn idee is het terrein van d e pedagogische eros, met n a m e in d e loop v a n d e eeuw, object v a n seksuologie gewor­ den. Er heeft e e n transformatie plaatsgevonden v a n pedagogi­ sche eros n a a r wat nu 'pedofiele identiteit' heet. Je ziet d e domi­ nantie v a n het seksuele aspect daarbinnen. Als er tegenwoor­ dig over erotische relaties wordt gesproken d a n denkt men, ze­ ker op het vlak v a n d e opvoe­ ding, meteen a a n seks. De laat­ ste vijftien j a a r spreekt men openlijker over 'pedofilie', m a a r

grote slagboom die alleen open­ g a a t voor grensverkeer w a n ­ neer d e papieren v a n d e p a s ­ sant, zijn identiteitsbewijzen, in orde zijn bevonden. De aloude strategie v a n homo­ emancipatie is om d a t eigen speelterreintje zo mooi en rijk te m a k e n als dat v a n d e hetero's. Alleen h e b b e n zij daarvoor wel d e medewerking e n toestem­ ming v a n d e bewaker, in het bijzonder d e overheid, nodig die toezicht houdt op d e beide ter­ reinen e n d e grenzen in d e g a ­ ten houdt. In zekere zin neemt d e afhankelijkheid e n controle d a a r d o o r dus toe. Anderen stel­ len d a a r o m voor om die slag­ boom m a a r door te zagen e n voor die b e w a k e r een vut­rege­ ling te versieren. Op die manier ontstaat er é é n groot terrein w a a r het a a n d e mensen zelf wordt overgelaten om uit te ma­ ken hoe en met wie zij willen spelen. Die laatste strategie is d e laat­ ste jaren steeds populairder ge­ worden binnen d e homo wereld. In homostudies komt deze trend tot uitdrukking door d e afwijzing v a n d e eenvoudige dichotomie tussen homoseksualiteit en he­ teroseksualiteit. Sommigen ge­ ven er d e voorkeur a a n om te spreken over 'homosociale ar­ rangementen'. Dat begrip heeft betrekking op alle vormen v a n o m g a n g tussen mensen v a n hetzelfde geslacht. Dus niet alleen d e geschiedenis v a n het C O C heeft d e a a n d a c h t v a n d e homowetenschappers, m a a r net zo goed twee gieche­ lende hartsvriendinnen van dertien j a a r of e e n jongensdis­ puut in het studentencorps. Leefstijlen, d a a r g a a t het om; en wie wel e e n s om zich h e e n kijkt zal wel eens opgemerkt h e b b e n dat er meer d a n twee leefstijlen, meer d a n twee identiteiten be­ staan. Met deze diversiteit trachten wetenschappers op het gebied v a n homostudies steeds meer rekening te houden.

heeft het vrijwel alleen over seks: wat m a g wel, wat niet meer. Mag het überhaupt wel? Etc. De 'seksuele revolutie' heeft d a a r nog e e n flinke schep bo­ venop g e d a a n . Hoewel m e n over d e eventuele seks d e groot­ ste drukte maakt ligt het pro­ bleem ergens anders." "Bij mannelijke homoseksuele relaties speelt seks e e n grote rol. Bijvoorbeeld bij het leggen v a n nieuwe contacten. Maar wat te d o e n nd d e seks, welke verdere relatie a a n te g a a n , in hoeverre s a m e n op te trekken in het leven, gestalte te g e v e n a a n een vriendschap, buiten d e voorgevormde codes, daar draait het om." "Dat geldt ook voor d e 'pedofie­ le kwestie'. De pedagogische erotische vriendschap had, met al d e problemen die zij met zich meebracht, vooral betrekking op een controversiële o m g a n g s ­ vorm. Afgezien v a n het zinnelij­ ke aspect in d e relatie, dat be­ slist g e e n onproblematische si­ tuatie schiep, ging het bij d e pe­ dagogische eros met n a m e om samenleven, om e e n tijdelijke intensieve vriendschap, om e e n intieme omgangsvorm tussen een oudere e n e e n jongere." "Hoewel deze zaken in d e actu­ ele discussie wel e e n s onterecht worden a a n g e v o e r d om d a a r ­ m e e seksuele verlangens te ver­ bloemen, zijn ze d a a r d o o r nog niet per definitie 'verdacht'. Ze raken het wezen v a n elke vriendschapsband. Het g a a t om de a a r d v a n d e relatie die men, al d a n niet wU a a n g a a n . Of er d a a r b i n n e n plaats is voor sek­ sualiteit is vers twee, dat is af­ hankelijk v a n d e kwaliteit v a n d e verhouding."

'Gróte vervolging van sodomieten? Onzin!' Theo van der Meer, als onder­ zoeksmedewerker verbonden a a n d e vakgroep crimininologie e n rechtssociologie v a n d e juri­ dische faculteit v a n d e VU, en auteur v a n het boek de wesentlijke sonde van sodomie en andere uv yligheeden (Amster­ dam, Tabula, 1984): "In d e acht­ tiende e e u w kende men het be­ grip 'homoseksualiteit' n o g niet, m e n sprak alleen over 'sodo­ mie'. Het is niet zo dat die twee begrippen dezelfde werkelijk­ heid dekken. Onder sodomie werd verstaan: masturbatie, a n a a l contact bij m a n n e n of vrouwen, bestialiteit, sex met jo­ d e n of turken. Maar het g a a t niet alleen om d e handelingen, ook d e beeldvor­ ming er om h e e n w a s veel a n ­ ders. Het begrip 'sodomie' h a d een sterk bijbelse connotatie: in het verhaal over Sodom en Gomorra spreekt men letterlijk over m a n n e n die dingen doen waardoor steden ten onder g a a n . Het begrip h a d e e n sterk religieuze lading."

het verhaal v a n e e n dominee die voor zijn sodomie prenatale oorzaken a a n w e e s . Hij vertelde dat zijn moeder tijdens d e z w a n g e r s c h a p zo verlangd h a d n a a r h a a r afwezige m a n dat ze dat verlangen a a n d e ongebo­ ren vrucht o v e r g e d r a g e n had." "Met hetzelfde vertoog begint men ook mensen te b e n a d e r e n v a n wie je kunt a a n n e m e n dat het bij hen i n d e r d a a d om e e n incidentele d a a d gaat. Het jongste kind dat ooit veroor­ deeld is w a s elf j a a r oud. Daar werd op g e r e a g e e r d alsof die jongen voor d e rest v a n zijn le­ ven a a n zijn d a d e n zou vastzit­ ten."

Verschil "De beeldvorming rond gelijk­ geslachtelijke handelingen in d e achttiende e e u w verschilt aanzienlijk met die v a n d e ne­ gentiende eeuw en v a n die v a n tegenwoordig. In d e negentien­ d e eeuw laat men d e religieuze betekenissen los en komt er e e n

Theo v a n der Meer

Foto Bram d e Hollander

"Sodomieten dat zouden ook sterk verwijfde types zijn, die niet voor voortplanting zorgden en d a a r m e e het voortbestaan v a n d e staat in g e v a a r brach­ ten. Een sodomiet zou iemand zijn die heel diep gevallen was, die in e e n overtreffende trap v a n zondigheid leefde. Dat k a n d a n beginnen met k a a r t e n en met dobbelen en w a n n e e r ie­ m a n d m a a r diep g e n o e g gezon­ k e n is kan hij op e e n g e g e v e n moment iemand tegenkomen die hem verleidt e n hem tot zon­ dige handelingen brengi." "In 1730 vindt de­eerste golf v a n vervolgingen plaats. Werd daarvoor sodomie nog be­ schouwd als e e n incidentele misstap die iedereen wel e e n s zou kunnen b e g a a n , d a a r n a werd dat a n d e r s . Het vertoog over d e sodomie luidde dat w a n n e e r je je é é n m a a l a a n dat soort zondes overgegeven had, je er voorgoed a a n vast zat; vanaf dat moment leefde je in een permanente staat v a n zon­ dig."

medisch­psychiatrisch vertoog voor in d e plaats. Het begint in d e richting v a n ziekte en patho­ logie te g a a n . Homoseksualiteit wordt e e n identiteit. Het g a a t niet alleen om d e handelingen die je verricht m a a r om e e n ge­ aardheid die je bezit: zo ben je. Los v a n alle a n d e r e dingen die je doet ben je in d e eerste plaats homoseksueel of heterosek­ sueel. In onze tijd wordt er over homoseksualiteit nog altijd veel gesproken als een a a n g e b o r e n neiging, aangevuld met beel­ d e n over discriminatie e n on­ derdrukking enerzijds e n e m a n ­ cipatie anderzijds." "Bij dat moderne beeld v a n d e homoseksualiteit hoort e e n zo zwart mogelijke afschildering v a n het verleden. Dat is bijvoor­ beeld wat Rob Tielman doet in zijn dissertatie. Hij schrijft d a a r ­ in dat in 1730 d e meest ver­ schrikkelijke vervolgingen uit­ braken waarbij d e mensen voor het minste of geringste opge­ pakt werden e n a a n vreselijke martelingen onderworpen wer­ den."

Identificatie

"Dit is totaal niet w a a r . Voor 1730 werd sodomie al bijna he­ lemaal niet vervolgd. De over­ heid interesseert zich er niet echt voor. Daarna, in d e loop v a n d e achttiende eeuw, zijn er zo'n 600 processen gevoerd. Op het geheel v a n d e criminaliteit kom je d a n uit op slechts enkele tiendes v a n procenten. Er is in het geheel g e e n sprake geweest

"Het opvallende is dat d e be­ trokkenen zich zelf ook g a a n identificeren met dat vertoog. Soms komen ze uit zichzelf met het verhaal wie hen tot dö sodo­ mie verleid heeft. Maar ook ver­ tellen ze wel eens zeer persoon­ lijke verhalen over d e oorzaak v a n hun sodomie. Heel bizar is

v a n een grootscheepse vervol­ ging." "Wat er wel gebeurt is dat voor het eerst in d e geschiedenis d e wereldlijke overheid zich op grote schaal g a a t bemoeien met wat mensen met hun lijf doen; m e n wil preventief optreden e n voorbeelden stellen d a a r w a a r er grenzen overschreden wor­ den. De wereldlijke overheid trekt veel macht n a a r zichzelf toe e n probeert e e n controle over al zijn o n d e r d a n e n uit te oefenen. D a a r h e b b e n die be­ perkte sodomietenvervolgingen veel m e e te maken." "Aan zulke opvattingen over e e n grootscheepse, willekeuri­ g e vervolging ligt ook e e n fou­ tief beeld ten grondslag over hoe het recht destijds functio­ neerde. Men werd niet zomaar voor elke verdachtmaking op­ gepakt. Het recht functioneerde wel degelijk volgens strenge re­ gels w a a r men zich a a n hield. Bovendien g a a t m e n er te ge­ makkelijk v a n uit dat gelijkge­ slachtelijke handelingen in alle

tijden eenzelfde betekenis heb­ ben. Dat is gewoon niet zo." "Mijn b e z w a a r tegen d e b e n a ­ dering v a n b e p a a l d e 'homolo­ gen' is dat ze heel gemakkelijk met termen als 'seksualiteit','ho­ moseksualiteit' e n 'homohaat' smijten. Zo m e n e n ze lijnen v a n het verleden n a a r het h e d e n te kunnen trekken. Zo'n b e n a d e ­ ring is volstrekt inadequaat, die heeft minder met d e geschiede­ nis d a n wel met h e d e n d a a g s e politieke doeleinden te maken." "Veel mensen geloven echter wel in die verhalen. Twee j a a r geleden heb ik tijdens e e n con­ ferentie in Toronto een verhaal gehouden over d e sodomieten­ vervolgingen. L ater las ik in een C a n a d e e s tijdschrift dat é é n v a n d e luisteraars zich tegen­ over d e journalist zich zeer ver­ b a a s d h a d getoond. Hij zei dat hij eigenlijk twee minuten stilte h a d willen organiseren voor d e slachtoffers v a n d e sodomieten­ vervolging in d e achttiende e e u w in Nederland." "Dat soort dingen wens ik met mijn onderzoek absoluut niet te bereiken. Er zit gemakzucht achter. De verhalen over d e uni­ versele onderdrukking v a n 'de' homoseksueel liggen goed in het gehoor, het is een uitstekend verkooppraatje n a a r d e over­ heid en d e politieke partijen toe. Je kunt er een homomonument m e e bouwen. Maar met werke­ lijke geschiedschrijving heeft het allemaal weinig te maken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen