Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 563

i^WAfPS

24 JUNI 1988

Voetbalwedstrijd opwindender d a n congres

Tweefasenstructuur krijgt van Van Kemenade de zegen "Als er nog geen tweefasenstructuur was vind ik dat die onmiddellijk ingevoerd zou moeten worden", zei prof.dr. J. van Kem enade, voorma­ lig minister van Onderwijs op het congres Vi­ taal Talent. Op het congres trachtten onderwij s­ baronnen de tweefasenstructuur van een waar­ deoordeel te voorzien. De 'captains of education' kwa­ men w o e n s d a g 15 juni niets te kort. Om d e zaal in het Rotter­ damse congresgebouw De Doe­ len tot het einde v a n d e m i d d a g gevuld te houden h a d d e orga­ nisatie televisietoestellen klaar­ gezet. Gevolg: tegen d e avond zaten tal v a n onderwijsbonzen gezamenlijk met e e n borrelt)e in de h a n d breeduit voor d e buis n a a r de voetbalwedstrijd Ne­ derland­Engeland te kijken. Het congres zelf verliep minder opwindend. Slechts e e n enke­ ling w a a g d e zich a a n e e n h a r d waardeoordeel over d e tweefa­ senstructuur. De meeste spre­ kers wisten hun oordeel even­ wel te verbergen achter e e n wolk v a n slagen om d e arm e n ingebouwde nuanceringen. Wel w a s er kritiek op d e manier waarop vorm werd g e g e v e n a a n d e tweede fase v a n d e op­ leidingen a a n d e verschillende universiteiten. Een afgevaar­ digde v a n DSM , dr. D.G. Eeckhout vooizag in d e toekomst een groot tekort a a n tweejarig op­ geleide academici in d e tweede fase. "Het financiële kader voor een a d e q u a t e invulling v a n d e tweejarige tweefasenopleidin­ gen is nog steeds niet goed ge­ regeld," m e e n d e hij. "Er zijn geen extra gelden voor extra formatieplaatsen beschikbaar gesteld."

Twijfel De meeste sprekers bleken d e tweedefasenstructuur echter het voordeel v a n d e twijfel te ge­ ven. De Eindhovense burge­ meester dr. J. van Ke m enade, oud­minister v a n Onderwijs en voormalig bestuursvoorzitter v a n de Universiteit v a n Amster­ dam, gaf het opleidingssysteem een voldoende. Hij somde drie oorspronkelijke doelstellingen v a n de tweefasenstructuur op: verbetering v a n het rendement (meer afgestudeerden) v a n het universitair onderwijs, kosten­ beheersing en kwalitatieve ver­ betering v a n het hoger onder­ wijs. A a n al deze doelen w a s volgens v a n Kemenade beant­ woord. Het a a n t a l afgestudeerden be­ draagt, zei hij, 70 % ten opzichte v a n het a a n t a l inschrijvingen. De kosten per student zijn 40 % teruggeschroefd met e e n totale bezuiniging v a n ongeveer e e n miljard gulden. De onderwijskwaliteit w a s ten opzichte v a n 16 j a a r geleden zeker toegenomen. Lerarenop­ leidingen en aio's noemde hij een verbetering, m a a r d e twee­ de fase w a s nog e e n rommeltje. "Komt door een falend markt­ mechanisme," wist hij. "Het zou worden gefinancierd door d e markt want die h a d er behoefte

Henk Vlaming a a n . M aar d e markt betaalt niet." De burgemeester vroeg zich te­ gelijkertijd af of aUe verbeterin­ gen op rekening v a n d e tweefa­ senstructuur moesten worden gezet. Veranderde werkgele­ genheid h a d wellicht tot e e n a n ­ der studieperspectief voor e n motivatie v a n d e student geleid e n beveiligingsoperaties h e b ­ ben ongetwijfeld hun uitwer­

Prof. J. v a n K e m e n a d e Foto Bram d e Hollander

king niet gemist, zo stelde Van Kemenade. De kostenbeper­ king, betoogde hij, komt met al­ leen door d e invoering v a n d e tweefasenstructuur, m a a r ook door de inkrimping v a n d e staf. "Wat is nu het v e r b a n d tussen oorzaak en gevolg?," vroeg hij

zich af en hij het het antwoord in het midden. Prof.dr. W.H.F.W. Wijnen, hoog­ leraar onderzoek en ontwikke­ ling v a n hoger onderwijs a a n d e rijksuniversiteit v a n M a a s ­ tricht stelde dat e e n werkelijk waardeoordeel moeilijk zo niet onmogelijk w a s . Hij somde con­ gresverslagen en berichtgeving over onderwijskwaliteit op w a a r i n het waardeoordeel als e e n jojo op e n n e e r schoot. "Dit kan men onderzoekers niet kwalijk nemen," zei hij, "omdat directe meting v a n d e kwaliteit v a n afgestudeerden a m p e r mo­ gelijk e n in ieder geval hoogst ongebruikelijk is. Door het ont­ breken v a n h a r d e g e g e v e n s moeten w e ons behelpen met

E

meningen en indrukken e n zelfs onbewezen stellingen. M en m a g eigenlijk niet verwachten dat een dergelijke basis toerei­ kend zal zijn om tot e e n verant­ woorde conclusie over d e inge­ voerde tweefasenstructuur te komen." Dr.ing. B. Okkerse, directeur­ g e n e r a a l hoger onderwijs e n wetenschappelijk onderzoek v a n het onderwij sministerie, zei dat d e eisen die a a n d e kwaliteit moeten worden gesteld wel zou­ den worden gedestilleerd uit een dialoog tussen d e overheid, werknemers, werkgevers e n wetenschapsorganen. "Dat wil zeggen," zo concludeerde hij, "niet alles kan."

Raad vreest Vervuiling' van universiteiten Er moet worden g e w a a k t voor "missievervuiling" a a n d e Ne­ derlandse universiteiten. Ze richten zich te veel op d e markt voor onderzoeksopdrachten e n veronachtzamen d a a r m e e hun eigenlijke missie: het creatief en fundamenteel wetenschappelijk onderzoek. Dat schrijft d e R a a d v a n Advies voor het Weten­ schapsbeleid in zijn d i n s d a g verschenen advies over het mis­ siepatroon v a n d e 140 door d e overheid gesubsidieerde onder­ zoeksinstituten in Nederland. Een dergelijke missievervuiling komt steeds vaker voor, consta­ teert d e RAWB, m e d e als gevolg v a n d e krimpende universitaire budgetten. Door een "predomi­ n a t e oriëntatie op d e markt" dreigen d e universiteiten niet meer toe te komen a a n onge­ bonden onderzoek, wat n a a s t het op hoog niveau opleiden v a n mensen e e n centrale t a a k is v a n d e universiteit. Zulk onder­ zoek bergt altijd risico in zich, en "de universiteiten zijn in onze d a g e n nog d e enige plaatsen w a a r dit g e d r a g e n k a n wor­

den", schrijft d e RAWB. De r a a d betreurt het dat TNO e n a n d e r e grote onderzoeksinstitu­ ten er steeds vcfker toe neigen ook fundamenteel onderzoek te g a a n doen met als motief "dat d e universiteiten dat links laten liggen". In plaats d a a r v a n zou­ d e n juist d e contacten tussen d e onderzoeksinstellingen e n d e universiteiten moeten worden versterkt. Volgens d e RAWB realiseert d e Nederlandse onderzoekwereld zich nog te weinig welke gevol­ gen d e eenwording v a n Europa voor d e instituten zal h e b b e n . Het ligt voor d e h a n d dat ook op Europees niveau steeds meer taakverdeling en concentratie plaatsvindt e n dat onderzoek, dat nu nog in alle l a n d e n moet worden verricht (bijvoorbeeld voor d e toelating v a n g e n e e s ­ middelen) straks voor d e hele EG tegelijk plaatsvindt. Dat be­ dreigt "zwakke" instituten, m a a r biedt d e "sterken" d e kans uit te groeien tot instellingen v a n Eu­ ropees niveau.

(Bert Bakker/UP)

Leeftijd heelal: schommelend als de dollarkoers Hoewel wetenschappers nog m a a r sinds enkele honder­ den jaren met telescopen d e hemel afturen, spreken zij over termijnen v a n miljarden jaren w a n n e e r zij over d e ouderdom v a n het heelal speculeren. Deze m a a n d meldden Franse e n S p a a n s e wetenschappers in het Britse wetenschapsblad Nature een leeftijd v a n vijftien mil­ jard j a a r als mogelijke ou­ derdom v a n het melkweg­ stelsel. Dat zou wel zes mil­ jard j a a r ouder zijn d a n men tot nu toe a a n n a m . "Ik zet d a a r vraagtekens bij," zegt dr. P.B. Bosm a v a n d e vakgroep Sterrenkunde a a n de VU. "Ik moet d a a r eerst meer bewijs voor zien." Het meten v a n de ouderdom v a n het heelal en ­ in dit geval ­ het melkwegstelsel, blijft vol­ gens hem speculatief. Na­ tuurwetenschappers doen waarnemingen, bouwen d a a r o p een these e n toetsen die met proeven op stoffen met machines en m e e t a p p a ­ ratuur. "Het probleem bij sterrenkundigen is dat we niet bij al die stoffen kunnen komen," zegt hij. "Het onder­ zoek vindt plaats op af­ stand." In de loop der tijden h e b b e n vele geleerden zich g e b o g e n over het vraagstuk v a n d e

Henk Vlaming

Sterrekundige: "We kijken niet op e e n miljard jaar" leeftijd v a n het heelal, e e n v r a a g die alleen uit weten­ schappelijk oogpunt interes­ sant is. Het antwoord levert namelijk niet meer d a n een brokje inzicht op. M aar ook d e gewone burger zit bij no­ viteiten uit d e sterrenkunde v a a k met gespitste oortjes. Er

is nog zo weinig over het heelal bekend dat het alle ruimte voor d e nodige fanta­ sie laat. Speculaties over d e ouder­ dom v a n het heelal n a m e n d e laatste decennia e e n wis­ pelturig karakter a a n , "Het w a s net als d e dollarkoers,"

zegt Bosma, "het ging op e n neer." In 1956 dachten on­ derzoekers nog a a n vijf mil­ jard jaar. In 1960 w a s dat al verdubbeld. In 1970 werd zelfs twintig miljard ge­ noemd. Nu is dat weer e e n stuk minder e n d e vermoe­ dens variëren v a n tien tot twintig miljard jaar. "M aar we kijken niet op e e n miljard als het om zo'n w a a r n e m i n g gaat," zegt Bosma glimla­ chend. Toch zijn die getallen niet volkomen willekeurig. De ou­ derdom v a n het heelal wordt afgeleid uit d e snelheid w a a r m e e het heelal uitdijt. De wetenschappers zijn het onderling echter niet e e n s hoe hoog die snelheid is. Dui­ delijk is wel dat melkweg­ stelsels, sterrenconcentraties v a n v a a k honderden sterren, niet groter worden. Hun on­ derlinge afstand wordt wij­ der, m a a r d e afstand v a n d e sterren binnen é é n stelsel bHjft gelijk. Melkwegstelsels zijn jonger d a n het heelal. Sommige boeken noemen e e n verschil v a n ruwweg een miljard jaar. Voor d e berekening v a n d e ouderdom v a n het melkwegstelsel keken d e S p a a n s e e n Franse geleer­

d e n n a a r d e witte dwergen, o p g e b r a n d e sterren, in het melkwegstelsel. Dat zouden d e oudste sterren uit e e n melkwegstelsel zijn. Volgens hen k a n d e leeftijd v a n het melkwegstelsel worden af­ geleid v a n d e ouderdom v a n d e oudste witte dwerg. De leeftijd v a n e e n ster k a n worden berekend op grond v a n d e hitte, d e m a s s a e n d e hoeveelheid waterstof v a n die ster. M en kent d e levens­ duur v a n e e n ster. Maar over witte d w e r g e n is minder zekerheid. Door d e warmte v a n d e gedoofde sterren te meten ­ d e koud­ sten zijn d e oudsten ­ meen­ den d e sterrenkundigen v a n het blad Nature d e leeftijd te kunen afleiden. "Daar zitten toch wat bedenkingen aan," zegt Bosma. "We weten im­ mers niet w a t d e begintem­ peratuur w a s . Ik zet vraagte­ kens bij d e conclusie dat het melkwegstelsel vijftien mü­ jard j a a r oud is. De w a a r n e ­ mingen zijn slechts e e n stuk­ je bewijs w a a r m e e w e mis­ schien, als er meer komt, meer kunnen doen. M et e e n klein hoopje bakstenen kun je g e e n huis bouwen. Daar­ voor heb je e e n heleboel v a n die hoopjes nodig. Evenmin kun je zomaar e e n bewering op grond v a n wat w a a r n e ­ mingen doen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen