Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 107

PDVpJJ^fS

2 OKTOBER 1987 "Milieuproblemen worden v a a k tijdig door specialisten opge­ merkt, m a a r het duurt l a n g voordat politici zenuwachtig worden. Het heeft bijvoorbeeld lang geduurd voordat d e be­ dreiging v a n de ozonlaag werd onderkend als e e n probleem voor d e mens," zegt prof. dr. W.H.O. Ernst v a n d e vakgroep Oecologie en Oecotoxicologie (faculteit Biologie) v a n d e VU. Ecotoxicologie is d e weten­ schap die d e invloed bestudeert v a n stoffen die door menselijk h a n d e l e n in het milieu terecht komen. De overheid is nog te onwillig om te luisteren n a a r d e bevindingen v a n wetenschap­ pers, zo r e a g e r e n VU weten­ schappers op d e verhouding tussen ecotoxicologen en be­ leidsmakers v a n d e overheid. In 1977 verrichtten VU­studenten ­ een bodemonderzoek in Bra­ bant en troffen­daar e e n te hoog Cadmiumgehalte a a n . D a a r werd p a s wat m e e g e d a a n toen een v a n die studenten later e e n betrekking kreeg bij d e Bra­ bantse M ilieufederatie e n d e onderzoeksresultaten via zijn nieuwe werkgever bekend­ maakte. 'Advies Inzake Ecotoxicologie' heet het rapport dat d e R a a d v a n Advies voor het Weten­ schapsbeleid (RAWB) eind deze zomer publiceerde. Begin dit j a a r gaf het ministerie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en M ilieu (VROM) a a n d e RAWB d e opdracht e e n workshop te organiseren om in­ zicht te krijgen in d e ontwikke­ lingen die in het ecotoxicolo­ gisch onderzoek nodig zijn. Dit m o n d d e uit m e e n conferentie w a a r a a n specialisten v a n di­ verse instellingen, onder a n d e ­ re Rijkswaterstaat, Shell Neder­ land, DSM , het ministerie v a n VROM e n drie Nederlandse uni­ versiteiten, deelnamen. Naast d e universiteiten uit Wa­ geningen e n Utrecht w a s d e VU

Ministerie legt oor te luister bij milieuwetenschappers Ecotoxicologen hebben moeite om hun bevindingen bij de overheid te slij­ ten. Een rapport over een conferentie gehouden op verzoek van het minis­ terie voor milieuzaken lijkt de kloof tussen wetenschappers en beleidsma­ kers te versmallen.

Het duurt l a n g voordat politici d e bedreigingen v a n het milieu zien met twee vertegenwoordigers, prof. dr. W.H.O. Ernst en dr. N.M. v a n Straalen v a n d e vak­ groep Oecologie e n Oecotoxi­ logie (Biologiefaculteit), a a n w e ­ zig. De VU heeft op het gebied v a n lucht­ e n bodemonderzoek e e n leidende rol. A a n het eind v a n d e zomer k w a m het rapport over d e conferentie uit. "Bij d e conferentie speelde e e n conflict tussen d e beleidsma­ kers v a n d e overheid en d e we­ tenschappers e e n rol," zegt dr. Verlaar. "Er is e e n spannings­ veld tussen wat het beleid wil en

Henk Vlaming wat d e wetenschappers kunnen geven. Wetenschappers willen met simplificeren terwijl het be­ leid eenvoudige en duidelijke aanbevelingen wil. M aar meestal liggen d e zaken niet zo eenvoudig." "Het liefst zien beleidsmakers dat w e e e n madeliefje uitzetten dat n a tien d a g e n al onderzocht wordt," zegt prof. dr. W.H.O. Ernst enigszins spottend. "Als d e blaadjes d a n slap h a n g e n heeft

foto AVC/vu het bloempje teveel amoniak g e h a d . Ze willen korte onder­ zoeken met duidelijke resulta­ ten. Uit d e hoek v a n Rijkswater­ staat is al d e suggestie geop­ perd om e e n 'testplant' te ont­ wikkelen. Resultaten v a n expe­ rimenten met zo'n plant zouden t o e p a s b a a r moeten zijn op alle a n d e r e vegetatie. M aar zo sim­ pel kun je d e zaken niet voor­ stellen; het is ingewikkelder." Willen d e onderzoekers weten wat d e uitwerking v a n b e p a a l ­ d e stoffen op het milieu is d a n moeten ze d e uitwerking v a n d e

stoffen bij tien verschillende planten onderzoeken. Dergelij­ ke tests zijn tijdrovend en d e a a n b e v e l i n g e n die er uit voor­ komen zijn vooral op d e l a n g e termijn gericht. De politiek, zo staat in het rapport, wil vooral korte termijn oplossingen w a a r ­ m e e ze direkt resultaten k a n be­ halen. 'De gezondheid v a n n a ­ tuurlijke organismen staat voor­ al in d e belangstelling w a n n e e r deze economische b e l a n g e n vertegenwoordigd of e e n goed publiciteitsimago heeft (zoals zeehond, zalm of zinkviooltje).' staat m het rapport. Als ecotoxicologen m a a t s t a v e n op het gebied v a n milieube­ scherming a a n g a a n leggen en met d e aanbeveling komen dat er g e e n cadmium of a n d e r e schadelijke stoffen meer in het milieu m o g e n komen zou dat drastische maatregelen voor in­ dustrie of landbouw betekenen. De hele maatschappelijke struc­ tuur zou omgegooid moeten worden, iets w a a r g e e n politicus zich a a n w a a g t . "De instemming met miheube­ schermende m a a t r e g e l e n is v a a k yerbaal," meent professor Ernst. "Zo zeggen Gedeputeer­ de Staten v a n Noord Holland dat een b e p a a l d slibverwer­ kend bedrijf goed in d e g a t e n moet worden gehouden. M aar d a n zouden ze er al hun ambte­ n a r e n er a a n moeten laten wer­ ken e n d a t d o e n ze niet. Ze be­ perken zich tot d e excessen." Hoewel d e conferentie voor d e wetenschappers niets nieuws bracht zegt Verlaar blij te zijn met het initiatief. Als d e univer­ siteit iets signaleert heeft dat lang niet zo'n groot d r a a g v l a k d a n w a n n e e r e e n overheidsor­ g a a n als d e RAWB datzelfde zegt. Als er m a a r v a n dit rap­ porten verschijnen wordt eco­ topxicologie misschien e e n wat g a n g b a a r d e r begrip e n d e be­ vindingen worden d a n wellicht serieuzer genomen.

:kt voormalig rector in hhol van de leeuw Vervaet pakt 'Theorievorming begint met e e n inductieve fase. Vanuit w a a r g e ­ nomen feiten en relaties wordt e e n a l g e m e e n geldende sa­ m e n h a n g geformuleerd. Deze procedure heeft d e psychologie g e m e e n met a n d e r e inductieve w e t e n s c h a p p e n zoals d e fysica. Ook d a a r begint m e n met obser­ vatie e n vanuit d e w a a r g e n o ­ m e n feiten probeert m e n tot e e n a l g e m e e n g e l d e n d e theorie te komen.' Met dit citaat v a n professor dr. P.J.D. Drenth, d e voormalige rector v a n d e VU, formuleerde dr. Ewald Vervaet m a a n d a g tij­ dens e e n lezing a a n d e Vrije Universiteit d e in zijn o g e n d e ­ sastreuze positivistische ofwel inductieve b e n a d e r i n g v a n d e sociale wetenschappen. Drenth heeft e e n grote n a a m als test­ psycholoog e n juist deze vorm v a n psychologie, die het ­be­ staansrecht ontleent a a n onbe­ vooroordeeldheid, is Vervaet e e n gruwel. Vervaet studeerde zowel n a ­ tuurkunde als psychologie a a n d e VU. Testpsychologie, op grond w a a r v a n mensen bij­ voorbeeld wel of niet geschikt voor een b a a n of e e n opleiding worden bevonden, zal over on­ geveer tien j a a r e e n onbedui­ d e n d verschijnsel zijn gewor­ d e n denkt hij, vergelijkbaar met astrologie of handleeskunde. "Testpsychologie staat dicht bij d e o c u l t e wetenschappen," zegt Vervaet. "De bevindingen zijn h a r d m a a r ze berusten op v a g e criteria. Wat dat betreft komt een oordeel dat door middel v a n testpsychologie is geveld overeen met d e rechtspraak bij een godsoordeel. Veel testpsy­ chologen, het zijn er zo'n 1500 in

Newton had zo zijn ideeën toen hij met zijn zwaartekrachttheorie begon, positivisten heb­ ben het mis, testpsychologie is schijnweten­ schap en als er bij de voormalige rector wordt ingebroken loopt hij eerst naar de politie. Dr, Ewald Vervaet probeerde in een lezing a a n de VU de positivisten te ontmaskeren. Nederland, sderland, zijn b a n g hun b a a n te verliezen. M a a r ze kunnen nog jg altijd iets met informatica g alan a n doen; d a a r h e b b e n ze meer eer verstand v a n d a n v a n psychologie." lychologie." De3 positivistische of inductieve werkwijze Drkwijze in d e w e t e n s c h a p voldoet ildoet niet, meent Vervaet. Al­ leen d e zogeheten abductieve werkwijze heeft succes. Inductie (vanuit het bijzondere d e alge­ m e n e s a m e n h a n g ontdekken) en deductie (van het a l g e m e n e het bijzondere afleiden)zijn be­ kende onderzoeksvormen. A a n het front v a n d e w e t e n s c h a p is volgens Vervaet abductie d e re­ gel. Een abductionist wordt eerst getroffen door e e n onver­ wacht verschijnsel. Als hij dat in e e n s a m e n h a n g heeft geplaatst zoekt hij bewijsmateriaal om zijn stelling te'verankeren. Een zinvol wetenschapper werkt nooit theoriélöosr meeni Ver^ vaet. Als hij iets onderzoekt handelt hij altijd vanuit e e n voorondersteld theoretisch ka­­ der.

.,.jj.;i'.,i

OS^'^OJ.

"In werkelijkheid'4eiikt'­^Brèi9Öt ook abductief," rfteeiit Vervaet.­­ "Ik wil h e m h o g w e t e e n s Zieli" als hij thuis'komt e n merkt d a t ' d e voordeur, die hij 's morgens­ netjes h a d afgesloten, open^­ staat. Dan zoekt hij e e n verkla­ ring. Hij denkt dat er is ingebro­

Henk Vlaming ken of e e n huisgenoot is eerder thuisgekomen. Als hij echt in­ ductief dacht zou hij die deur v a n alle kanten g a a n bestude­ ren e n d a n p a s conclusies trek­ ken. M aar ik denk dat hij hii oo op grond v a n zijn verklaringspo­ ging a n d e r e dingen zal g a a n doen." De wortel v a n deze broedertwist in d e w e t e n s c h a p ligt in e e n ver e n schimmig verleden. Volgens d e overleveringen z a g Newton e e u w e n geleden e e n a p p e l v a n e e n boom vallen. Dat inspireer­ d e hem om d e wet v a n d e zwaartekracht te ontwikkelen. Een bijverschijnsel v a n New­ tons aktiviteiten w a s dat tal v a n wetenschappers, d e inductio­ nisten, n a a r h e m verwezen om h u n werkwijze te rechtvaardi­ gen. M et Newton w a s er e e n ommekeer in het wetenschap­ p^ijk d e n k e n gekomen dat d e w e t e n s c h a p n a a r e e n hoger plan tilde. Newton werd verhe­ ven tot Vader v a n d e positivis­ ten. "Maar dat laatste is ten onrech­ te;'' ­verklaart Vervaet. Newton w e r d niet'door e e n vallende a p ­ pel geïnspireerd, m a a r door d e hemellichamen. Hij probeerde

Dr. Vervaet: Testpsychologen h e b b e n meer verstand v a n informati­ ca Foto Peter Wolters, AVCA'U e e n verklaring voor d e b e w e ­ gingen v a n d e sterren te vinden en k w a m uit bij vallende voor­ werpen op a a r d e , in d e legende dus d e vallende appel. Newton heeft verschillende theorieën gekoesterd voor hij uiteindelijk zijn zwaartekrachtwet publi­ ceerde. Theorievorming d a a r ­ over is b e g o n n e n bij Plato en, h e t ' w a s e e n geleidelijk proces dat e e n voorlopig hoogtepunt vond bij Newton. Vervaet keert zich fel tegen d e inductionisten die zich n a a r zijn idee uitsluitend op statistieken b a s e r e n . "Een statistische tabel" op zich verklaart niets," zegtliij. "Toch n e m e n inductionisten e e n wetenschappelijk onderzoek niet serieus alq er g e e n statistis­ tische g e g e v e n s in staan. De in­ ductionistische werkwijze, leitif nooit tot verklaringen.^' '' ' '"" Ihductie werkt niet. M a a r toch' h e b b e n in d e sociale weten­ s c h a p p e n w e t e n s c h a p d e in­

ductionisten het voor het zeg­ gen, want ze zijn in d e meerder­ heid. Vervaet neemt het voor­ touw bij d e kritiek op d e induc­ tionisten in de sociale wetenschappen. Abductie e n inductie sluiten elkaar uit, meent hij e n laat g e e n gelegenheid voorbij g a a n om dat duidelijk te maken. Want zo g a a t dat in e e n strijd in d e wetenschappelijke a r e n a . O v e r m a n d door twijfel a a n het eigen gelijk zal d e op­ positie door innerlijke verdeeld­ heid uiteen vallen. De succes­ formule: telkens m a a r weer wij­ zen op d e abductionistische w e g en hoperi dat a n d e r e n je serieus nemen. "Drenth verklaarde dat hij het onplezierig vond ddt ik h e m aanviel," zegt'Vervaet. "M aar ik bedoel het niet' persoonlijk. Ik ben het alleeft 'in wetenschap­ pelijk opzicht niet met h e m eens. Voor d e m a n zelf h e b ik g r ^ t respect." ^J^

D

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen