Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 109

PD\pJ^/Bs

2 OKTOBER 1987

De Ruiter ontvreden over ontvangst rapport ondernemende universiteit

'Lethargie moet wijken voor kwaliteitstreven' Het rapport Naar een onderne­ mende universi tt ei , dat een m a a n d terug verscheen, vorm­ d e e e n d a n k b a r e kapstok voor menige rectorale rede die a a n het begin v a n het a c a d e m i s c h e j a a r is afgestoken. De e n e uni­ versitaire a m b t s d r a g e r z a g er niets a n d e r s in d a n e e n voorbij­ g a a n d e doch gevaarlijke mode­ gril, d e a n d e r e beoordeelde het pleidooi voor e e n entrepre­ neursgeest als e e n frisse wind door d e toch w a t muffe tempels v a n d e wetenschap. A a n belangstelling voor het rapport, d a t uitgebracht is door e e n commissie v a n het Neder­ lands Gespreks Centrum, heeft het dus niet ontbroken. Dat stemt mr. J. d e Ruiter, e e n v a n d e opstellers, tevreden. De Ruiter, n a e e n carrière v a n rechter, hoogleraar e n rector a a n d e VU, minister, thans weer werkzaam in d e rechtelijke macht als procureur­generaal v a n het Amsterdamse G e ­ rechtshof, vindt echter dat het rapport hier e n d a a r , m a a r vooral in d e pers, verkeerd g e ­ ïnterpreteerd is. "Af e n toe rezen mijn h a r e n m e te b e r g e v a n d e vlotheid e n op­ pervlakkigheid w a a r m e e ons rapport is afgedaan." De associaties bij d e termen 'on­ d e r n e m e n d e universiteit' wor­ d e n gemakkelijk gelegd. Snel wordt gedacht a a n e e n knieval voor het kapitaal e n weten­ s c h a p in dienst v a n het heb­ zuchtige e n kortzichtig opere­ rende bedrijfsleven. Kennis moet direct omgezet worden in klinkende munt. "Volkomen ten onrechte," zegt De Ruiter beslist.

Misverstand O n d e r n e m e n d zijn betekent in zijn vocabulaire: goed n a d e n ­ ken, creatief zijn, grenzen ver­ leggen, niet stil blijven s t a a n bij h e t g e e n voorhanden is. Om dit mogelijk te m a k e n dienen d e universiteiten over meer b e ­ v o e g d h e d e n te beschikkken ten a a n z i e n v a n d e financiën e n d e arbeidsvoorwaarden. De over­ heid zou zich afstandelijk moe­ ten opstellen. Het is volgens De Ruiter e e n misverstand d a t in het pleidooi voor e e n o n d e r n e m e n d e uni­ versiteit e e n loopje wordt geno­ men met d e a c a d e m i s c h e vrij­ heid. Zeker, die vrijheid moet niet verward worden met vrij­ blijvendheid. Wetenschappers die niets a n d e r s doen d a n hun Advertentie

Bert de Vries haalt uit Freek de Jonge De fractieleider \ a n het CDA, Bert de Vries, over zijn kruistocht tegen zedenverwildering, socialisten en f>emakzuchtige jongeren. *Laat de P\dA eerst maar eens volwassen worden'. Op de universiteit was De Vries een rechts buitenbeentje. Nu kondigt hij de mentale ombuiging aan die ons allen te wachten staat.'Ik zie m mijn Fractie en m het kabinet nogal burgerlijke types. Mensen die geen aanstoot geven'. Ruzie en pressie m de spreekkamer: hoe het gezag van de huisarts wordt ondermijnd. 'Mensen komen niet met een klacht maar met een eis' En* 'ik dacht, ik ben de arts, mij doet hij niets ' Freek de Jonge spuit zijn gal over de Vara. Utt de autobiografie van Ingmar Bergman: filmen mei Ingnd Bergman, ontmoeting met Garbo.

HET HOOFD VAN EMMA In Amsterdam verdween nu weer het hoofd van Konmgin Emma' tocht langs monumenten en standheelden. Peter Vlartens, fotograaf van de daklozen van New York.

Lees naast uw krant Vrij Nederland

"Gelukkig was er veel belangstelling voor. Maar af en toe rezen mijn ha­ ren te berge van de vlotheid en oppervlakkigheid waarmee ons rapport is beoordeeld." Mr. Job de Ruiter, ex­minister van Justici en ex­rector van de VU, is niet tevreden met de manier waarop het rapport 'Naar een onder­ nemende universiteit', waarvan hij een van de auteurs is, in sommige pu­ blicaties is ontvangen. Wim Crezee hobbyïstische stek verdedigen zonder d a a r ook m a a r elke ver­ antwoording over af te leggen, kunnen moeilijk als onderne­ mend getypeerd worden. "Maar voor het overige is," zegt De Rui­ ter, "academische vrijheid e e n groot goed­ ook voor studenten. Ook zij moeten in e e n g r a a d v a n geestelijke vrijheid e n sti­ mulansen kunnen participeren in onderwijs­ e n eventueel on­ derzoeksprocessen. " De Ruiter c.s. pleit er niet voor dat aUe universiteiten zich nu è n masse bekeren tot instellingen overeenkomstig d e ideeén v a n het rapport. "Wat ons juist voor ogen staat is dat instellingen niet alle d e zelfde kant o p g a a n . De b e z w a r e n v a n het huidige stelsel is juist dat u i t g e g a a n wordt v a n e e n veronderstelde gelijkheid v g n d e universiteiten. Dat leidt tot ongewenste situa­ ties. De nota's die het departe­ ment v a n O W uitbrengt, wor­ d e n geacht geldend te zijn voor alle universiteiten. Het gevolg is dat d e ideeën e n voorstellen die erin vervat zijn o p elke instelling afzonderlijk m a a r e e n beperkte a a n d a c h t kunnen krijgen. Ik k a n m e goed voorstellen d a t é é n of enkele universiteiten d e mogelijkheid krijgen zich inten­ sief bezig te houden met d e inte­ gratie met het hoger beroepson­ derwijs. Een a n d e r e universiteit k a n zich d a n weer toeleggen o p het idee v a n d e 'excellente in­ stelling'. O p die manier k a n er e e n rijk gescharkeerd patroon v a n geprofileerde instellingen ontstaan." De Ruiter hoopt o p e e n olievlek­ werking: w a n n e e r e e n universi­ teit e e n m a a i als goed te boek staat, is d a t voor a n d e r e instel­ lingen e e n m a a t w a a r zij zich o p kunnen richten. De stimulans die uitgaat v a n e e n lichtend voorbeeld vindt hij v a n grotere betekenis d a n a n d e r e middelen om d e kwaliteit v a n d e universi­ taire activiteiten te verhogen, zoals d e citatie­indexen. "Dat zijn in het a l g e m e e n toch vrij dubieuze meetmethoden." Wat De Ruiter persoonlijk het meest bezig houdt is d e kwaliteit v a n het universitaire onderwijs. • "Hoeveel duizenden studenten p a s s e r e n niet jaarlijks d e poor­ ten v a n d e universiteiten?! De multiplier van e e n kwaliteitsver­ b e t e r m g op dit front is dus kolos­ saal."

is d a n e e n beetje zoek." Het is duidelijk dat De Ruiter c.s. bij het ontwikkelen v a n d e denkbeelden met e e n schuin oog gekeken heeft n a a r d e Amerikaanse universitaire in­ stelhngen. Toch wil hij de w a a r ­ d e v a n het onderwijssysteem a l d a a r niet verabsoluteren. "We verkeren in d e gelukkige positie om d e minder geschikte ele­ menten e n valstrikken d a a r v a n te kunnen vermijden." De Ruiter refereert a a n enkele w a n t o e s t a n d e n die prof. Tanen­ baum (hoogleraar informatica a a n d e VU e n voorheen werk­ z a a m bij Amerikaanse onder­ zoeksinstituten) onlangs in de Volkskrant signaleerde. De toe­ n e m e n d e druk op wetenschap­ pers, fondsen te verwerven leidt in d e VS tot fraude; studenten zien zich genoodzaakt bedrog te plegep om zich a a n d e scherp selecterende topuniversiteiten s t a a n d e te houden, aldus deze hoogleraar. De Ruiter: "Die gruweltoestan­ den moeten w e dus zien te ver­ mijden."

Uittesten

De Ruiter: "Wat ons voor o g e n staat is juist d a t instellingen niet alle dezelfde kant o p g a a n "

"Er valt veel goeds te zeggen over d e kwaliteit v a n het onder­ wijs. Maar laatst ontmoette ik nog e e n studente die m e vertel­ d e zelden colleges in e e n b e ­ p a a l d v a k te volgen, want 'die m a n staat uitsluitend uit zijn ei­ g e n boek voor te lezen'." O n g e ­ twijfeld is h a a r ervaring niet re­ presentatief, zegt De Ruiter. Maar kennelijk is niet elke do­ cent doordrongen v a n het b e ­ l a n g v a n het overbrengen v a n e e n habit us, hetgeen meer is d a n het o v e r d r a g e n v a n e e n portie hapklare kennis. "Ik b e n b a n g dat studenten nog teveel als é é n groep, als e e n kudde worden gezien. En wie als groep b e h a n d e l d wordt, g a a t ook g r o e p s g e d r a g verto­ nen. Toch is het v a n b e l a n g dat een student zich realiseert d a t hijzelf individuele mogelijkhe­ d e n e n capaciteiten heeft. Hij moet m é é willen doen. Onder­ wijs is interactie, a n d e r s is het g e e n onderwijs. Ons rapport is ook e e n appèl a a n studenten

Foto Bram de Hollander

om zich o n d e r n e m e n d op te stel­ len." Het lijkt o n d e n k b a a r d a t De Rui­ ter in 1976 ­ tijdens zijn rectoraat a a n d e VU ­ met e e n vergelijk­ b a a r rapport voor d e d a g zou zijn gekomen. Wat is er in tien j a a r gebeurd? De Ruiter: "Toen w a s er g e e n direct v e r b a n d tussen d e a a n ­ stelling v a n e e n wetenschapper e n diens wetenschappelijke produktie. Natuurlijk slond er in taakomschrijvingen wel iets over wetenschappelijke presta­ ties die m e n geacht werd te le­ veren. Maar consequenties bij het niet voldoen a a n d e eisen w a r e n er nauwelijks. Het kon voorkomen dat m e n s e n tien, twintig j a a r onderzoek deden, zonder dat er zich tastbare re­ sultaten aandienden." "In e e n k w a a d moment h e b ik wel 'ns uitgerekend hoeveel e e n proefschrift kost als iemand d a a r e e n fors a a n t a l jaren te­ g e n e e n b e p a a l d salaris a a n heeft gewerkt. Nu, dat is e e n gigantisch b e d r a g . Het v e r b a n d

Mmister Deetman heeft (nog) g e e n officiële reactie g e g e v e n op d e denkbeelden die m het rapport v a n het Nederlands G e ­ sprek Centrum zijn gelanceerd. Wel heeft hij al laten doorsche­ meren er weinig voor te voelen een door d e rapporteurs g e ­ v r a a g d 'expirimenteerartikel' in d e huidige wetgeving op te n e ­ men, waardoor é é n universiteit ruim b a a n zou krijgen om zich daadwerkelijk tot e e n onderne­ m e n d e instelling te ontplooien en zodoende d e ideeën in d e praktijk k a n uittesten. Volgens d e minister zijn er bin­ nen het huidige wettelijke kader voldoende mogelijkheden om a a n d e slag te g a a n . "Des te beter", reageert De Ruiter laco­ niek. "Het doel v a n ons rapport is met d e realisering v a n e e n b e p a a l d wetsartikel. Het g a a t er ons om d a t er verandering e n beweging binnen d e universi­ teiten op g a n g komt." "De universiteiten h e b b e n zich lang gefixeerd op het probleem dat er iets v a n het budget af moest. Dat leidde tot e e n mi­ neurstemming e n tot lethargie." Volgens De" Ruiter is er q u a mentaliteit echter e e n kentering w a a r te nemen. G e g e v e n d e k r a p p e financiële middelen b e ­ zint m e n zich weer op d e v r a a g : wat kunnen wij met het beschik­ b a r e potentieel doen om kwali­ teit af te leveren e n prikkels te organiseren om d e organisatie levendig te houden. "De somberte e n het hoofd in d e schoot leggen, m a k e n gelukkig plaats voor d e opstelling 'We la­ ten ons niet kisten'."

Akkoord over instelling Helder Camaraleerstoel De VU krijgt e e n Dom Helder Camaraleerstoel. De nieuw te b e n o e m e n hoogleraar op die leerstoel zal zich bezighouden met onderzoek e n onderwijs in­ zake gerechtigheid e n bevrij­ ding. De leerstoel zal onderge­ bracht worden bij d e theologi­ sche faculteit. Het plan om tot zo'n leerstoel te komen stamt uit 1980. In d a t j a a r hield d e Braziliaanse a a r t s ­ bisschop Dom Helder Camara e e n rede a a n d e VU. Hij riep d a a r i n o p tot d e instelling v a n e e n speciale leerstoel oj^ het g e ­ ,

bied v a n gerechtigheid e n b e ­ vrijding. Dat w a s volgens d e aartsbisschop noodzakelijk g e ­ zien d e grote machtsongelijk' heid tussen het rijke Westen e n d e a r m e Derde Wereld; m a a r ook gezien d e grote machtson­ gelijkheid binnen d e Derde We­ reldlanden zelf. In 1982 is o p d e VU e e n commis­ sie opgericht die d e mogelijkhe­ d e n moest onderzoeken voor zo'n leerstoel. Bovendien orga­ niseerde d e commissie e e n jaarlijkse Camara­lezing. Tot dusverre is die lezing vijf m a a l gejiouden; sprekers w a r e n on­

der a n d e r e dr. C.F. Beyers Nau­ de e n prof. dr. Th. C. van Boven. Wat d e leerstoel betreft is d e belangrijkste v r a a g geweest bij welke faculteit d e leerstoel on­ dergebracht zou moeten wor­ den; dit v a n w e g e d e algemeen­ heid v a n het thema 'gerechtig­ heid e n bevrijding'. De theolo­ gie­faculteit w a s d e belangrijk­ ste kandidaat; deze faculteit stelde echter wel d a t uit d e te v e r s t r e k k e n . leeropdracht a a n d e te b e n o e m e n persoon moet blijken d a t het ook echt g a a t om theologie. Hierover zijn d e b e ­

trokken partijen het nu e e n s g e ­ worden. De Commissie Dom Helder C a ­ m a r a heeft al e e n k a n d i d a a t op het oog. De n a a m is n o g niet bekend g e m a a k t m a a r wel dat het om iemand uit Latijns­Ame­ rika gaat. Hij zal voor drie j a a r aangesteld worden voor e e n kwart v a n d e werktijd. Dat zal inhouden d a t d e k a n d i d a a t drie m a a n d e n in het j a a r in Neder­ land zal vertoeven; d e rest v a n het j a a r zal hij gewoon in La­ tijns­Amerika werkzaam blij­ ven.

(Koos Neuvel)

m

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen