Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 215

A^

y

BOEKEN Medische he ethiek voor beginners "In het Algemeen Co­assistent­ schap heb ik nu méér dan hon­ derdveertig maal aan groepen van tien medische studenten uit het vijfde studiejaar een casus voorgelegd, waarin een uroloog weigert een vasectomie uit te voeren bij een gehuwde man van dertig jaar." Heleen Du pu is, de Leidse hoogleraar medische ethiek, zit gezellig in haar praat­ stoel in haar dit jaar verschenen verhalenbundel 'Wat is goed voor een mens' over medische ethiek. Tevreden constateert Dupuis dat ethische beziiming tegen­ woordig 'in' is. "Zelfs als we niet zelf hoeven te handelen, willen we toch alle in's en out's van een morele keuze bevroe­ den." De ethica, van oorsprong theologe, is plezierig optimis­ tisch over de reikwijdte van haar vak. Haar opvatting over ethiek is fraai van eenvoud. "Alle morele twisten, discussies en problemen kunnen uiteinde­ lijk vertaald worden in discus­ sies over wat in een bepaalde situatie in iemands belang is", zegt ze. Gewapend met zo veel duide­ lijkheid gaat geen probleem haar meer te hoog. Ook het ge­ val van de uroloog die de sterili­ satie van een dertigjarige man niet aandurft omdat hij weleens een spijtoptant heeft meege­ maakt, brengt ze tot een bevre­ digend eind. Deze dokter is ge­ woon wat verward door emo­ ties, en voelt zich daardoor ten onrechte verantwoordelijk voor een keuze die bij die man hoort te liggen. En klaar is Kees, weer een (schijnbare) hersenbreker opgelost. Ondanks haar begrip voor de niet­ingewijde lezer ­ ze spreekt van 'de neonaat (een pasgebo­ rene)' en 'een totale anesthesie "De lezer wil nieuwsgierig ge­ houden worden. De lust vergaat mij als voorafgaand aan het verhaal de inhoud al in grote lijnen verteld wordt," klaagt een 17e eeuwse schrijver die zijn ei­ gen boek aanprijst als uitermate lezenswaardig. Daarin wordt een gouden dukaat sprekend opgevoerd. De wetenswaardig­ heden van zo'n rollend geldstuk zijn zijns inziens de beste ma­ nier om luchtig en waarheids­ getrouw verslag te doen van zijn verhaal. Een tijdgenoot van hem gooit er een spreekwoord tegenaan. Om de lezer tot lezen aan te zetten, haalt hij het spreek­ woord De boog kan niet altijd gespannen staan aan. "Ook de gedachten moeten eens met va­ kantie." Blijkbaar wilden mijn gedach­ ten met vakantie en kreeg het in boekvorm verschenen proef­ schrift Romanbeschou wing in voorredes 1600-1755 dat niet voor elkaar. Een rood streepje dat ik ergens plaatste is alles wat rest na lezing van dit boek. Dat rode streepje staat bij het volgende: "(...) De poètica die de roman van zich afduwt, de weerzin te­ gen fictionaliteit en de hybride romantraditie­ dreven de ro­ man op de overgang van de 17e naar de 18e eeuw naar de ver­ momming als getuigeverslag van waar­gebeurde feiten". Voorwaar, een compacte zin met overstelpend veel informa­ tie, maar de inhoud ervan ver­ dwijnt in een mistige nevel, de woorden vervluchtigen in een wolkendek dat steeds dikker en

*^ ^ A* /

(narcose)' ­ is het de vraag of Dupuis zich niet te veel met me­ dici vereenzelvigt. Soms lijkt het alsof ze zich, net als als de uro­ loog, ten onrechte voor haar zorgenkindjes verantwoordelijk voelt, en hen bij misdragingen alvast 'plaatsvervangend ver­ excuseert'. Zoals bij medische expirimenten met patiënten: "Zonder twijfel hangt het feit dat in veel gevallen patiënten in een 'trial' (expiriment) zaten zonder dat hun dat gevraagd was en zonder enige medede­ ling, samen met de onbekend­ heid van veel artsen met de rechten van zelfbeschikking van de patiënt. Men realiseerde zich eenvoudig het bestaan van een dergelijk recht niet." Wü ze ons laten geloven dat dokteren zo ingewikkeld is, dat je gewoon vergeet om je netjes te gedra­ gen? Spreken over euthanasie gaat

Gerard van Schalk haar stukken makkelijker af. Ze was jarenlang voorzitter van de Vereniging voor Vrijwillige Eu­ thanasie, en functioneert nog steeds als de 'Hans Wiegel' van die club, die in haar afwezig­ heid gekweld wordt door con­ flicten. De routine straalt van het desbetreffende hoofdstukje af. Voor een beschouwing over een verplichte Aids­test draait ze evenmin haar hand om. Na een soort proeve van be­ kwaamheid in het maken van een belangenafweging conclu­ deert ze dat er op dit moment onvoldoende redenen zijn om verplichte tests te rechtvaardi­ gen. Enkele maanden na het ver­ schenen van deze bundel, had ze in 'n artsenblad begrip voor

' ­<i

Gegadigden" voor een medicijnenstudie keuren elkaar alvast. Wat zou Dupuis ervan zeggen? Foto Bram de Hollcmder

chirurgen die via een test te we­ ten willen komen wanneer ze een Aids­lijder op hun snijtafel krijgen. In 'uitzonderlijke geval­ len' als deze achtte ze een ver­ plichte test toelaatbaar, des­ noods (als de patiënt daar niet aan mee wil werken) met be­ hulp van oud bloed, dat in een ziekenhuis routine­matig wordt afgenomen, en lang bewaard kan blijven. Desgevraagd doet Dupuis haar best om de indruk weg te nemen dat ze met één tong tegen leken spreekt en met een andere tegen artsen, maar het verschil tussen principe en uitzondering blijft opmerkelijk. Ze eindigt origineel, met een kort stukje over medische keu­ ringen. Ze heeft kritiek op de gezondheidsprognose die een medische keuring heet te zijn: "Wat zegt het als drie grootou­ ders a a n kanker zijn gestorven? Merkwaardig genoeg veron­

Een rood streepje bij een romanbeschouwing

zwarter wordt en wat er uitein­ delijk blijft kleven in de geest doet geen recht aan die interes­ sante titel waarmee het alle­ maal begon.

Geeja Oldenbeuving

trekken zich volgens een vast patroon en de hoofdpersoon is een held die a a n het eind alle Het denken over de roman in moeilijkheden overwint, vaak Nederland tussen 1600 en 1755 op een slimme manier. In Italië is de ondertitel van Pols proef­ komt in die tijd de Arcadia tot schrift. Het ene deel is een onder­ bloei, verhalen welke het land­ zoeksverslag, het andere deel is en herdersleven verheerlijken een verzameling teksten en boven het hof­ en stadsleven. tekstfragmenten van de roman­ Een dikke honderd jaar later, voorredes. heeft Don Quichot een tik gekre­ Wat dan het nut van het lezen is, gen van het lezen van teveel vult ieder op zijn eigen wijze in: arcadische romans. Dit is een de een geeft als reden op dat de waarschuwing a a n de lezer niet gedachten ook eens een uitje teveel geloof te hechten aan ga­ moeten hebben, de ander lante heroïsche romans. De kri­ heeft als excuus dat je door mid­ tiek in die tijd op de avonturen­ del van lezen leert hoe de we­ romans spitst zich toe op de on­ reld in elkaar steekt. geloofwaardigheid van de ge­ Allereerst was de roman be­ beurtenissen. De roman dient doeld tot verheffing van de waarschijnlijker en realistischer menselijke deugden, alle boe­ te zijn. De lezer moet zichzelf ken hadden een zedekundige erin kunnen herkennen. strekking <^m identificatie met de avonturenromans te vermijden. Realistisch getinte verhalen he­ Avonturenromans bevatten een ten in Engeland novels en ver­ bonte reeks van de meest won­ halen die onrealistisch zijn wor­ derbaarlijke belevenissen den romances genoemd. De Ne­ waaruit de held altijd onaange­ derlandse taal maakt dit onder­ daan tevoorschijn kwam. Het scheid niet. In die tijd werd er was een variant op de rond alleen onderscheid gemaakt 1510 m Spanje in proza omge­ poëzie en proza en poë­ zette ridderromans. Vanuit die tussen zie was kunst en de rest niet. Dat bron ontspringt zo'n vijftig jaar later de picareske of schelmen­ benadrukten de eerste roman­ roman. De gebeurtenissen vol­ schrijvers zelf ook: ze noemen zichzelf onervaren, gebrekkig

formulerend, hun onderwerp is alledaags of zeer bizar, de op­ bouw was een allegaartje en de stijl is simpel. Dat alles maakte dat de roman niet op het hogere plan van de kunst werd ge­ plaatst. Neem daar nog bij dat de schrijver zijn fantasie vrije­ lijk liet stromen, en het laat zich raden dat de criteria waarmee kunst tot kunst werd gebombar­ deerd, mijlenver van de roman afstond. Dat is in kort bestek de geschie­ denis die schuilgaat achter het rode streepje bij:"(...) De poëtica die de roman van zich afduwt, de weerzin tegen fictionaliteit en de hybride romantraditie­ dre­ ven de roman op de overgang van de 17e naar de 18e eeuw naar de vermomming als getui­ geverslag van waar­gebeurde feiten". Terug naar het onderzoeksver­ slag van Pol. In die 18e eeuw, honderd jaar verder en vele ro­ mans later, introduceert de va­ der van de moderne roman­ kunst Samuel Richardson in Pa­ mela of de beloonde deugd, een dienstmeisje dat haar gedach­ ten en gevoelens in een briefro­ man de vrije loop laat. De weg was vrij voor het getuigever­ slag, voor fictie die zich ver­ mengt met waarschijnlijkheid omdat brieven, documenten.

derstellen veel keuringsformu­ lieren een stand van zaken met betrekking tot de geneeskunde, die er nog niet is." Verder valt haar op dat de pun­ ten waarop gekeurd wordt nog­ al willekeurig gekozen lijken. Op keuringslij sten geniet het voortplantingsapparaat van vrouwen bijzondere aandacht. De menstruatie is een bron van vragen. Vragen over specifieke maimenproblemen ontbreken. "Toch is het niet ondenkbaar dat mannen evenzeer werktijd ver­ zuimen, laten we zeggen omdat ze halve dagen met een erectie rondlopen, hetgeen naar ik ver­ moed hun concentratie niet zal bevorderen." "Een merkwaardig midden", noemt ze keuringen. Ze komen doorgaans neer op onge­ vraagd, gedwongen contact met een medicus (anders krijg je geen baan, geen uitkering, geen verzekering), waarbij me­ dische gegevens van een mens worden verzameld buiten zijn eigen belang. Anderzijds zijn ze niet te vergelijken met de bij wet geregelde inbreuken op de li­ chamelijke en geestelijke inte­ griteit (zoals een vaccinatie­ plicht en een gedwongen opna­ me). Een onhandige gedachtenkron­ kel moet hier uitkomst bieden. "Juist omdat bij een keuring niet van vrijwillige toestemming sprake is, dient des te zorgvuldi­ ger omgesprongen te worden met de andere rechten van de gekeurde." Ze doelt dan op het recht op informatie over de keu­ ring en de keuringsuitslag. Ook hier een boeiende rekbaarheid van principes: rechten mogen naar believen worden beperkt, mits men 'des te zorgvuldiger' vasthoudt a a n de overige rech­ ten?

Wat is goed voor een mens, macht en omnacht van moraal. Door dr Heleen M. Dupuis. Uitg. Balans, 1987. 128 blz.

mémoires waarheidspretenties hebben en de gebeurtenissen écht hadden kunnen plaatsvin­ den. Toch was de roman nog steeds geen kimst. Nederland zou Ne­ derland niet zijn, als uiteindelijk niet een dominee het verlossen­ de woord spreekt. Dominee Stinstra verheft de roman tot een kunstprodukt. In zijn voorwoorden bij z'n ver­ taling van de uit acht delen be­ staande roman Clarissa Harlow zette Stinstra uiteen hoe een ro­ man behoorde te zijn. Hij verge­ leek de roman met de parabels uit de bijbel; er moest een les inzitten en het verhaal moet waarschijnlijkheid bevatten. Sinstra stelt vast dat Clarissa in beginsel voor iedereen geschik­ te lectuur is, jong en oud, arm en rijk, man en vrouw, geleerd en ongeletterd, voornaam of een­ voudig , wijs of minder wijs. Het is dan 1752. En op die drempel van de roman als het begin van een erkenning als volwaardige en zelfstandige literaire uiting­ svorm, past een treffend slot­ woord uit 1751: "Dit was 't geen ik nodig oordeelde, U, gunstige lezer, te berichten, en wensch U, wel te varen." Pol heeft geen vlot leesboek ge­ schreven, en het is ook nog maar de vraag of het de door hem beoogde inspiratie bij lette­ renstudenten opwekt tot verder onderzoek. Ook voor hen kon het wel eens te taai zijn.

L R Pol Romanbeschouwmg m voorre­ des 1600­1755. Een onderzoek naar het denken over de roman m Nederland tus­ sen 1600 en 1755 2 delen Hes­uitgevers, ƒ77,-

D

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen