Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 483

6 MEI 1988 "Ik heb kennisgenomen v a n toe­ komstverwachtingen e n ­moge­ lijkheden in Japan," zegt profes­ sor Van Oorschot. "Computers die niet groter zijn d a n een A4, twee centimeter dik; teleconfe­ rentiesystemen; robots die zich­ zelf kunnen repareren; nieuwe soorten computers die nog snel­ ler functioneren; nieuwe dienst­ verlening in bijvoorbeeld d e ge­ zondheidszorg... De apparatuur wordt steeds gebruiksvriendelij­ ker. Daardoor zal d e techniek makkelijker doordringen in d e maatschappij. De veranderin­ gen die dat in d e samenleving teweeg zal brengen zullen moeilijker o p g e v a n g e n kunnen worden. "Het probleem is dat w e g e e n keuze hebben. In 1992 g a a n d e Europese grenzen open e n w e moeten wel mee. Nederland is van huis uit een handelsnatie e n we moeten e e n moderne infra­ structuur voor d e h a n d e l heb­ ben. Daar is d e technologie noodzakelijk voor." Van Oorschot neemt n a zestien jaar hoogleraar a a n d e VU te zijn geweest op 10 mei formeel afscheid v a n d e universiteit. Hij zette a a n d e economische facul­ teit de studierichting bestuurlij­ ke informatiekunde (BIK) op. Be­ stuurlijke informatiekundigen ontwikkelen informatiesyste­ men waarin mensen, middelen en procedures op elkaar wor­ den afgestemd.

FD\p3^^ S c h e i d e n d h o o g l e r a a r V a n O o r s c h o t (bestuurlijke (bestuurli informatiekunde) vreest a n a l f a b e t i s m e in t e c h n o l o g i s c h tijdpe] tijdperk

'Heb ik wel een ggoede zaak gediend?' /^l^^rv^i-i-i^+j'^ïv^N H i ^ ^ r ^ c + T T z - v f l / ^ r - i i i - ^ r T In de toekomst zal elementaire dienstverlening alleen nog via de homecomputer te verkrijgen zijn. Als gevolg daarvan dreigt een nieuwe, ernstige vorm van analfabetisme waardoor een groot deel van de bevolking hiervan verstoken zal blijven, waarschuwt professor dr . J.M. van Oorschot, hoogleraar bestuurlijke informatie­ kunde, aan de vooravond van zijn afscheid van I de VU. "Ik ben niet angstig, maar wel zorgelijk." Ti-i r^^\ +i-N^ilr/^-i-»^dt r^/^l

Schaduwzijde

!

Van Oorschot: "Hoe bereiden we d e gebruiker voor op het electro­ nisch lezen, schrijven en rekenen?" Foto AVC/vu procent v a n d e populatie ­ is uitgesloten v a n het gebruik v a n telefoonnummers. In de toekomst zal het gebruik van dit soort systemen vaker voorkomen. Elementaire dienst­ verlening die iemand nodig heeft om te overleven, zoals in­ formatie over AOW, ziektekos­ ten, zaken w a a r d e overheid

Open universiteit niet bijzonder in trek Samenwerking met d e Open Universiteit is best, als dat m a a r met ontaardt in g e d w o n g e n winkelnering. En voor het zover IS dat universiteiten en OU meer gaan samenwerken moeten er nog een p a a r hobbels worden geslecht. Voor docenten v a n re­ guliere universiteiten (of hoge­ scholen) die d a a r n a a s t cursus­ sen voor d e OU maken, moet het probleem v a n het auteurs­ recht worden opgelost. En echt welkom zijn cursussen v a n d e Open Universiteit pas, w a n n e e r die speciaal voor een reguliere universiteit gemaakt zijn, zodat de OU financieel d e mogelijk­ heid moet h e b b e n om voorin­ vesteringen te doen, in een cur­

bruiker voor op d e nieuwe mo­ gelijkheden v a n electrorusch le­ zen, schrijven en rekenen? De snelheid v a n d e introductie v a n de nieuwe filosofie en techniek zal bepalend zijn voor d e snel­ heid v a n invoering."

Omweg In 1952 a a n s c h o u w d e Van Oor­ schot de eerste computer in Amerika. Hij werd gebiologeerd door de manier w a a r o p admini­ stratieve problemen konden worden opgelost. "De computer betekende een uitdaging v a n de eerste orde," memoreert Van Oorschot. "Ik w a s in die tijd heel geconcentreerd bezig om het f e ­ nomeen a a n d e praat te krijgen en te houden. L ater b e n ik geïn­ teresseerd geraakt in d e mens achter de computer. Een g o e d e toepassing v a n de computer vanuit grote centra is niet moge­ lijk. Daarvoor is het te complex. Je moet je resultaten via e e n omweg behalen. Ik v r a a g me nu af of ik met een goede zaak bezig ben geweest. Onze cul­ tuur, het meest waardevolle dat we hebben, zal veranderen." "Het leven is er door de techno­ logische ontwikkeling met rijker op geworden. De televisie dreef d e gezelligheid uit d e huiska­ mers. Zijn we d a a r gelukkiger v a n geworden?

Van Oorschot ontwikkelde zich in zijn loopbaan tot één v a n Ne­ derlands meest v o o r a a n s t a a n ­ de deskundigen op het gebied van de informatica. In 1958 schreef hij één v a n d e eerste Nederlandse boeken over com­ puters, 'Grondslagen v a n d e administratieve organisatie'. Hij werkte ondermeer voor d e Ver­ enigde Naties, de Rijkskantoor­ machine Centrale en d e PTT waar hij directeur v a n het Di­ rectoraat Automatisering w a s . Hij spande zich intensief in om de computer in bedrijven en or­ ganisaties binnen het bereik van zoveel mogelijk mensen te brengen.

Achteraf uit hij echter twijfels over het heil v a n deze ontwikke­ ling. "Als je ouder wordt r a a k je minder emotioneel en kun je ob­ jectiever denken," merkt hij op, wanneer hij ingaat op d e scha­ duwzijde v a n d e voortschrijden­ de technologie. "In Frankrijk is iedereen op e e n centraal net aangesloten. Informatie over bijvoorbeeld telefoonnummers krijgt men op een aangesloten monitor. Men g a a t er v a n uit dat iedereen met dat electronische communicatiesysteem k a n wer­ ken. Maar het is moeilijker d a n een telefoonboek. Iemand die er geen gebruik v a n weet te ma­ ken ­ dat is ongeveer twintig

Henk Vlaming

sus die niet a priori voor OU­ studenten bedoeld is. Dat geluid lieten afgelopen m a a n d a g , 2 mei, de HBO­raad en de gezamenlijke universitei­ ten a a n d e minister horen. Die wil dat de instellingen meer ge­ bruik maken v a n d e Heerlense universiteit, en moedigt ze a a n onder het motto: ' d a a r valt geld mee te verdienen.' Maar met n a m e de universiteiten h e b b e n geen trek in centrale leerplan­ ontwikkeling, en willen d e markt z'n eigen werk laten doen. De Open universiteit zelf overigens, hóezeer die zich erop beroemt met verschillende uni­ versiteiten, hogescholen e n be­ drijven (waaronder Douwe Eg­

We moeten zorgen dat we menswaardig blijven. Iemand die de nieuwe techniek achter d e werktafel gebruikt is een ei­ gen b a a s geworden. Maar dat is iets voor d e yup, d e intellec­ tueel. Mijn zorg geldt d e under­ dog. Waar we op a a n moeten sturen is dat niet alleen mensen uit d e sociale discipline d e maatschappij begeleiden met de invoering v a n d e techniek in d e maatschappij. Mensen uit de discipline v a n d e informatica zouden hierbij ook een rol moe­ ten spelen. A a n dit onderdeel wordt onvoldoende a a n d a c h t besteed.

voor verantwoordelijk is, krijg je niet meer bij het loket, m a a r via d e kabel. Zo schakel je moge­ lijkheden voor kennisname v a n basisinformatie uit. Er ontstaat e e m soort analfabetisme dat er­ ger is d a n het normale analfa­ betisme. Alles overziende is er é é n pro­ bleem: hoe bereiden w e d e ge­

"Op d e lagere school krijgen kinderen onderricht over com­ puters. Maar het accent ligt op de theoretische vakken. Verge­ lijk het met autorijles. Iemand leert alles over het kraken v a n olie en het principe v a n d e ver­ brandingsmotor. Tot slot m a g hij nog twee d a g e n in een auto rijden, w a a r n a hij zijn rijbewijs

berts) in gesprek te zijn over d e levering v a n cursussen, wil toch vooral g r a a g dat die cursussen passen in d e eigen diplomalij­ nen. Cursussen maken zonder g e g a r a n d e e r d e afname, en zonder dat ze p a s s e n in een OU­

diplomalijn, lijkt de instelling weinig zinvol. Het departement g a a t nu onderzoeken of er, zo­ als de instellingen beweren, in­ d e r d a a d een auteursrecht­pro­ bleem is.

(Esther Hageman/UP)

krijgt. Maar kan zo iemand au­ torijden? Zo doen we met infor­ matica. Voor een informaticarij­ bewijs zeggen w e dat w e infor­ matica­onderwijs v a n dertig lessen geven. Maar w a n n e e r dat op het niveau v a n oliekra­ ken en carburatoren is, maakt iemand brokken w a n n e e r hij achter d e terminal zit.

Zonder i n s p r a a k "Ik weet niet of ik angstig ben; ik ben wel zorgelijk. Ik denk dat we alle politieke e n democrati­ sche krachten nodig zullen heb­ ben om d e technische innovatie binnen acceptabele kaders te houden. De opvoering v a n deze ontwikkeling is over d e gebrui­ kers h e e n gekomen. Het electro­ tiisch betalen a a n d e pomp bij­ voorbeeld, is zonder inspraak a a n g e b o d e n . Ik zou willen plei­ ten voor consumentenbond­ achtige gebruikersfora die kun­ nen meepraten. Er zijn juridi­ sche aspecten. Hoe duur m a g het worden? Iedereen moet het kunnen betalen. "Er zijn gevaren voor d e priva­ cy. Mijn vrouw krijgt v a a k e e n bericht in d e bus dat ze kans maakt op een fantastischje hoofdprijs. Dan moet ze wel even vijf gulden overmaken. Ze is d a n zo goed om dat te doen. Het blijkt dat ze d a n tiende is geworden en een pen of zo iets heeft gewonnen. Maar hoe ko­ men die organisaties a a n mijn adres? Is dat niet griezelig? Ie­ dereen moet weten welke g e g e ­ vens v a n hem in omloop zijn e n hoe die worden gebruikt. "Het is riskant om alles a a n d e technologie toe te vertrouwen. Als er een calamiteit komt, bij­ voorbeeld door computervirus­ sen, waarbij de electronica even vervuild k a n worden als water, of sabotage, d a n treft ons dat veel harder d a n e e n oliecri­ sis. Men zal het systeem zo moeten ontwikkelen dat het een grote mate van betrouwbaarheid moet hebben. "Ook moeten er terugvalmoge­ lijkheden en alternatieve moge­ lijkheden blijven bestaan. Men heeft zo ver ik weet nooit onder­ zocht wat d e capaciteiten v a n de mens zijn om met d e techno­ logie te werken. Misschien zijn er situaties waarin je beter met oude d a n met nieuwe media kunt werken." Van Oorschot verwacht dat d e technologie voorlopig het hoog­ tepunt nog niet heeft bereikt. Wanneer dat moment zal ko­ men hangt volgens hem af v a n de creativiteit v a n mensen. "Het hangt er van af hoe vindingrijk ze zijn in het bedenken wat ze er m e e kunnen doen," meent hij. "Ik denk dat d e mens heel intel­ ligent is en wat dat betreft k a n d e technologische ontwikkeling nog heel lang doorgaan."

Advertentie

BINNENKORT

Gebruik mensa zaak universiteit Minister Deetman is niet v a n plan om zich in detail met het gebruik v a n de universitaire mensa's door niet­studenten e n ­medewerkers te bemoeien. Dat schrijft de bewindsman in antwoord op vragen v a n de Ka­ merleden A. v a n Erp en J. Franssen (beiden W D ) . Vol­ gens de minister is dat gebruik een zaak v a n d e afzonderlijke instellingen. Ter geruststelling van d e beide parlementariërs

voegt de bewindsman d a a r a a n toe dat d e universiteiten tegen­ woordig zoveel moeten bezuini­ g e n dat zij zoiets als misbruik van hun mensa's uit zichzelf wel tegen g a a n . De Kamerleden stelden hun vragen n a a r a a n ­ leiding van berichten uit Nijme­ gen en Amsterdam dat meer d a n eenderde v a n de bezoekers v a n de mensa's d a a r g e e n en­ kele binding zouden h e b b e n met d e universiteit.

(Remco Pols/UP)

Adverteer in dit blad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen