Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 579

Dr. A.J. van Winkelhoff w a s he­ vig teleurgesteld toen zijn plan om via d e VU e e n bv op te rich­ ten op d e valreep werd verhin­ derd. Hij h a d e e n antibiotica­ kuur ontwikkeld tegen een be­ paalde bacterie in d e mondhol­ te. Iedereen zou er beter v a n worden: d e universiteit zou wat krijgen, d e faculteit ook en ten­ slotte zou Van Winkelhoff e e n deel in eigen zak steken. Hij h a d immers veel v a n zijn vrije tijd in het project geïnvesteerd. "De huisarts stuurt het plasje en het poepie v a n d e patiënt n a a r het ziekenhuis en krijgt e e n diagno­ se plus e e n advies retour. Zoiets bestond niet in d e tandheelkun­ de." "Tandheelkunde bestaat uit tandartsen en onderzoekers. Tussen die twee groepen is van­ ouds heel weinig communicatie. Ik h e b m e er jaren voor inge­ spannen om contacten tussen hen te leggen, zodat wij, d e on­ derzoekers, wisten welke pro­ blemen zij tegenkwamen." Het Transferpunt (de a a n d e VU verbonden instantie die poogt te bemiddelen tussen d e VU en het bedrijfleven), het college v a n bestuur en d e faculteit tandheel­ kunde w a r e n enthousiast over Van Winkelhoffs plan. De bv zou over ruimte e n faciliteiten v a n de universiteit kunnen beschik­ ken tegen e e n l a a g tarief. Maar de afdelingsprofessor, dr. J. de Graaft v a n orale microbiologie was tegen. Daardoor vond d e oprichting v a n d e bv g e e n door­ gang. "Ik h e b iets voor mijzelf gevraagd," reageert Van Win­ kelhoff teleurgesteld. "Kennelijk was dat teveel g e v r a a g d . Dat vind ik spijtig." "We h e b b e n het er i n d e r d a a d over gehad," zegt prof. dr. J. de Graaff. Hij meent d a t d e kwali­ teit v a n onderzoek in d e knel komt door d e commerciële acti­ viteiten v a n e e n universitaire medewerker. "Als je e e n onder­ nemer bent m a a k je nu een­ maal a n d e r e keuzes d a n w a n ­ neer je enkel wetenschapper bent," meent d e microbioloog.

Faculteiten onwillig om profijt onderzoeksvindingen te delen

Eigen bv uitkomst voor d e onderzoeker die meer wil Een deel van de derde geldstroom verdwijnt in de zakken van de universitaire medewerkers. Zij verkopen hun kennis niet via de VU, maar via zelf opgerichte bv's en stichtingen. Niet al­ tijd is hier sprake van gehaaide zakkenvullers. De praktijk leert dat het een wetenschapper nauwelijks voordeel oplevert om zijn producten via de universiteit te slijten. "Je probeert je acti­ viteiten in een ruimer jasje te steken, maar er­ gens loopt de molen vast," verzucht een weten­ schapper. d e VU, kon evenmin e e n vinger achter d e informele derde geld­ stroom krijgen. Van d e dertig aangeschreven wetenschap­ pers op d e VU antwoordden er slechts twaalf. Vier v a n d e twaalf retourneerden e e n blan­ co vragenformulier. Uit het res­ tant leidden d e onderzoekers af dat persoonlijk gewin g e e n mo­ tief voor d e ondernemende we­ tenschappers is. Het opdoen v a n praktische ervaring is d e meest gehoorde onderbouwing voor e e n eigen bv. Dat motief scoorde m a a r liefst zes maal, m a a r die p a a r reacties zijn nau­ welijks representatief te noe­ men.

Henk Vlaming Daarvoor is d e schemerzone v a n d e universiteit te donker e n d e kans om e e n 'braindrain' te veroorzaken te groot. Acties te­ gen universitaire medewerkers zouden h e n kunnen b e w e g e n om d e universiteit d e rug toe te keren.

Niet alleen d e 'big shots' zijn volgens Coehoom d e boosdoe­ ners. Vaak durven d e professo­ ren zelfs g e e n bv op te richten, m a a r hun aio's en universitaire docenten wel. Zij weten zich d a n gedekt door d e professor. Coehoom vergelijkt h e n met kippen e n kuikens. "De kip zit achter het g a a s v a n d e ren e n is te groot om er door h e e n te krui­ pen," zegt hij. "De kuikens zijn d a a r echter klein g e n o e g voor en pikken buiten enkele vette g r a n e n op. Ze kunnen altijd weer terug om onder d e vleu­ gels v a n d e broedse kip te schuilen. Maar op d e n duur vre­

Sommige critici v a n d e informe­ le derde geldstroom, die v a a k als immoreel wordt gezien,' er­ kennen d a t er n a g e n o e g g e e n instrumenten zijn om d e univer­ sitaire medewerkers met e e n ei­ g e n bv a a n te pakken. "Je hebt g e e n effectieve metho­ den om n a te g a a n wat voor neveninkomsten d e universitai­ re medewerkers hebben," zegt mr. J.A. Winter, d e c a a n v a n d e rechtenfaculteit. Hij is zo'n criti­ cus. Hij gelooft er niet in d a t e e n universiteit h a a r medewerkers a a n regels ten aanzien v a n ken­ nisverkoop k a n onderwerpen. "Ik h e b het m e e g e m a a k t op d e rijksuniversiteit Groningen," zegt hij. "Ze hanteerden hele strenge regels. Maar het g a a t net als met d e limiet v a n hon* derd kilometer per uur. Veel

Een onlangs gehouden onder­ zoek n a a r eigen bv's v a n uni­ versitaire medewerkers, door twee economiestudenten a a n

Geen geld In d e scriptie v a n d e eerder g e ­ noemde economiestudenten voeren de auteurs e e n reactie van drs. J.W.B, van Overhagen op, lid v a n het coUege v a n b e ­ stuur v a n d e VU. Hij doet uit d e doeken dat d e VU eigenlijk wel wil participeren in d e eigen bv's, m a a r d a a r g e e n geld voor heeft. Alleen derde geldstroom­ middelen zouden hiervoor kun­ nen worden a a n g e w e n d . N e­ gentig procent d a a r v a n is ech­ ter voor d e faculteiten. Van Overhagen voorziet grote pro­ blemen w a n n e e r d a a r v e r a n d e ­ ring in komt. Wel k a n de VU volgens hem kennis beschik­ b a a r stellen in ruil voor e e n aandelenpakket.

Blanco formulier Toen d e m a g e r e jaren a a n b r a ­ ken zocht menig universiteitsbe­ stuur n a a r a n d e r e geldbronnen. Kennisverkoop a a n of contract­ onderzoek voor derden werd populair. De revenuen vormen de derde geldstroom. De in­ spanningen v a n d e universitei­ ten h a d d e n succes. De derde geldstroom zwol a a n tot 45 mü­ joen gulden (1987) voor d e VU alleen al. Veel wetenschappers w a r e n echter door d e commerciële mo­ gelijkheden v a n kennis verkoop op een idee gebracht. Een deel van de derde geldstroom vloeit niet in d e k a s v a n universiteiten en faculteiten, m a a r in d e zak van universitaire medewerkers. Zij verkopen hun producten niet via de universiteit m a a r via door henzelf opgerichte bv's of stichtingen. Het is slechts gissen hoeveel geld d a a r i n omgaat. De wetenschappers zelf zwij­ gen. Verschillende universitei­ ten probeerden d e stichtingen en bv's v a n hun medewerkers te tellen. De Universiteit v a n Am­ sterdam vond er zeventig. De Delftse universiteit telde er in 1983 1200. Dat betekende dat één op d e drie medewerkers aan een stichting of bv w a s ver­ bonden. D a a r leidde het ge­ snuffel tot w o e d e n d e reacties, waarna verder onderzoek haastig werd stopgezet. De VU kwam tot veertig stichtingen. Geen v a n d e onderzoeken kon echter e e n compleet overzicht geven.

september wijdt hij zich volledig a a n Rematch BV. Niet iedereen houdt facultaire en commerciële b e l a n g e n vol­ d o e n d e uit elkaar, meent hij. Het te gelde maken v a n kennis is volgens Klaassen beslist g e e n negatief verschijnsel. Teveel wetenschappers h e b b e n g e e n benul v a n d e maatschappelijke behoefte a a n sommige produc­ ten die ze ontwikkelen. Er g e ­ beurt niets m e e . Klaassen noemt het e e n verspilling v a n kennis. Volgens h e m zou e e n universi­ teit het ondernemerschap v a n h a a r medewerkers moeten sti­ muleren door a a n d e e l h o u d e r v a n d e bv's te worden. De rol van het Transferpunt, als cen­ trale organisatie die d e kenni­ stransfers voor d e universiteit regelt, vindt hij niet briljant. "Om het Transferpunt hangt e e n universitair aureool en d a t is in dit geval negatief. De universi­ teit heeft e e n te dikke vinger in d e p a p . Als d e b a n d tussen uni­ versiteit en medewerker losser zou worden zou d e universiteit succesvoller kunnen opereren." "De universiteit laat k a n s e n lig­ gen. N u b e n ik n o g e e n roepen­ d e in de woestijn, m a a r over vijf j a a r zal d a t anders zijn. Ik b e n er altijd voorstander v a n g e ­ weest om e e n b a n d met d e uni­ versiteit te b e w a r e n . Ik wilde voor é é n d a g in d e week a a n d e VU werken, m a a r d e vakgroep stemde er niet m e e in. Om b e ­ heerstechnische redenen, zo luidde het argument."

Tekening Monica d e Wit

D.J. Coehoom v a n het Transfer­ punt raakt snel geagiteerd als hij over d e 'bv­professoren' spreekt. "Eten uit twee ruiven," zo oordeelt hij. "Ze wUlen d e ze­ kerheid v a n e e n universitaire b a a n . Ze maken misbruik v a n d e n a a m v a n d e universiteit, want hun hoedanigheid als uni­ versitair medewerker gebruiken ze als visitekaartje. Tegelijker­ tijd kunnen ze meeprofiteren v a n d e d e op d e VU a a n w e z i g e kennisbronnen." Coehoom haalt het voorbeeld a a n v a n d e voormalige hooge­ leraar economie, Twijnstra ­ hij was voor e e n tiende a a n d e VU verbonden ­ a a n . In die tijd richtte hij het adviesbureau Twijnstra­Gudde in Deventer op. Twijnstra schreef e e n boek dat hij via d e VU­boekhandel op de markt bracht. "Alle promotie­ kosten werden door d e VU g e ­ maakt en Twijnstra streek d e inkomsten op."

ten ze zich zo vol dat ze niet meer door het g a a s p a s s e n . Dan moeten ze kiezen: ze laten zich slachten of ze worden ver­ kocht." Met a n d e r e woorden: e e n s breekt voor d e universitaire m e ­ dewerker d e tijd a a n dat hij moet kiezen voor wetenschap of het ondernemerschap. De ham­ v r a a g is hoe legaal dit soort a c ­ tiviteiten is. Formeel moet ie­ m a n d in fuU­time dienst zijn ne­ venactiviteiten melden bij het college v a n bestuur. Het bos biedt echter g e n o e g bomen om zich achter te verschuüen. De medewerker k a n e e n part­time b a a n nemen in plaats v a n e e n voUedig dienstverband a a n te g a a n . De nevenactiviteiten ont­ trekken zich d a a r m e e a a n het g e z a g v a n d e universiteit. N a g e n o e g g e e n universiteit w a a g t het om d e bv's e n d e stichtingen v a n universitaire medewerkers a a n te pakken.

mensen houden zich e r a a n . An­ deren niet en ze weten dat ze toch niet kunnen worden ge­ pakt." Winter meent d a t universitaire bestuurders g e e n a n d e r e instru­ menten h e b b e n d a n e e n beroep op d e ethische moraal v a n d e wetenschapper, e e n w a p e n w a a r v a n d e slagkracht beperkt

Verspilling "Ik b e n bedrijfseconoom en ik moet laten zien hoe je theorie n a a r d e praktijk kunt vertalen." zegt drs. A. Klaassen, universi­ tair docent a a n d e VU. Hij is tevens medewerker v a n Re­ match BV, e e n zaak die zich be­ zig houdt met managementtrai­ ning, consultantswerk e n finan­ ciële research. In september vo­ rig j a a r ging hij v a n e e n voUe b a a n n a a r e e n zes­tiende werk­ week. Dit is zijn laatste jaar. In

^,i'.X.

Van Overhagen zegt d e com­ merciële activiteiten binnen d e VU g r a a g op te sporen en onder begeleiding te stellen. Daarvoor is e e n netwerk v a n contacten nodig. Maar wel informeel, zo tekent Van Overhagen a a n , a n ­ ders mislukt zoiets, v a n w e g e d e bureaucratische besluitvor­ ming. Van Overhagen oppert tenslotte d e wetenschapper te laten de­ len in d e vruchten v a n diens vinding, vooropgesteld dat deze 'uitgebaat' wordt in samenwer­ king met de universiteit. Hij heeft echter weinig in d e melk te brokkelen. De goede voorne­ mens lijken te worden g e ­ smoord in onwU op d e facultei­ ten om wetenschappers te laten profiteren v a n hun eigen pro­ dukten. De al eerder a a n g e h a a l d e pro­ fessor De Graaff vindt het d a a r ­ om alleszins begrijpelijk dat w e ­ tenschappers het buiten d e uni­ versiteit zoeken. "Binnen d e fa­ culteit tandheelkunde worden voorstellen voorbereid om d e gelden voor congresbezoek nog verder te limiteren," klaagt hij. "Congresbezoeken worden ge­ zien als snoepreisjes." Zijn m e ­ dewerker. Van Winkelhoff, vat het gevecht tegen d e windmo­ lens nog krachtiger samen: "Je probeert activiteiten te ontwik­ kelen die in e e n ruimer jasje steken. Maar ergens loopt d e molen vast."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen