Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 233

fiD\pI\/FiS

4 DECEMBER 1987

iwordt het niet zondheid van hun kinderen krijgen aangebo­ den, als ze gebruik maken van steeds meer in­ gewikkelde medische technologie, hoe ontwik­ kelt zich dan de maatschappij? Ddt is de vraag", stelt VU­biochemicus Jan Retel. Wie de mens kent, weet het antwoord. Ad Val­ vas probeerde via een debat alvast vier hoog­ leraren een een kritische doctoranda te leren kennen, die naar de volgens Kayzer sinistere toekomst vooruitblikken. Dat het werk van we­ tenschappers de wereld niet 'Beter dan God' kan maken, is zo ongeveer het enige waar ze alle vijf over eens zijn. X

1^

Prof. J a a p Schoemaker Foto Kees Keuch, AVC/VU

pakket opgenomen wordt. Bij sommige patiënten wordt al n a een j a a r d e indicatie voor ivf gesteld. Dan is er nu nog niet d e capaciteit om h e n d a n meteen te helpen, m a a r dat zal er bin­ nen e e n p a a r j a a r wèl zijn. D a n kun je n a e e n half j a a r of e e n j a a r al a a n ivf toe zijn, e n d a n ben je nog helemaal niet a a n het verwerken v a n e e n rouw­ proces toe. Dat rouwproces is er nu alleen omdat ivf net geïntro­ duceerd is, m a a r het is niet in­ herent a a n d e techniek." Kirejczyk. "Maar dat betekent een nog gevaarlijker ontwikke­ ling, dat je zó snel a a n e e n zó ingrijpende behandeling wordt onderworpen. Vroeger werd eerst twee j a a r of langer ge­ wacht voor een vruchtbaar­ heidsbehandeling werd begon­ nen." Schoemaker. "Punt é é n is het statistisch onzin om twee j a a r te wachten, want je weet n a e e n j a a r al dat d e k a n s e n op e e n zwangerschap heel l a a g zijn. Punt twee bestrijd ik dat ivf zo'n heel ingrijpende techniek is. Vergeet niet dat het e e n opera­ tie voorkomt: e e n eileideropera­ tie, die volgens mij minstens zo ingrijpend is als ivf. Terwijl ivf met d e d a g eenvoudiger wordt. En ik zou niet weten w a a r o m d e succespercentages in d e toe­ komst niet hoger kunnen wor­ den. Met n a m e d e terugplaat­ sing v a n het pre­embryo in d e b a a r m o e d e r is e e n fase w a a r nog veel a a n verbeterd k a n worden. Als je telt vanaf het mo­ ment v a n d e implanting tussen de 20 en 25 procent. Als je zou tellen per patiënt per b e h a n d e ­ ling kom je e e n aanzienlijk stuk lager uit." Kuitert "Ik denk dat Kirejczyk wel gelijk heeft met die impera­ tieve kant v a n d e techniek. Die is er zonder enige twijfel. Maar dat is niet altijd een nadeel. Het kan gewoon betekenen dat d e ene techniek wordt opgevolgd door d e a n d e r e . Ik denk in dit

geval dat ivf minder schadelijk voor het leven v a n een vrouw is." Kirejczyk. "Ik zou het tot op zeke­ re hoogte met u eens zijn, als we d e toepassing v a n ivf beperkt konden houden tot die gevallen w a a r d e eileideroperatie het al­ ternatief w a s . Maar d e indica­ tie­stelling voor ivf breidt zich steeds verder uit. Er wordt ge­ sproken over b e p a a l d e m a n n e ­ lijke steriliteit die met ivf verhol­ pen zou kunnen worden. Waar­ om moet e e n vrouw e e n ingreep o n d e r g a a n omwille v a n m a n ­ nelijke onvruchtbaarheid?" Kuitert "Ja ja, dat b e z w a a r kan ik heel goed begrijpen." Schoemaker. "Maar w a a r o m moet die vrouw d a n dat rouw­ proces door? Want dat is het alternatief." Kirejczyk. "Kunstmatige insemi­ natie met donorsperma is ook e e n alternatief." Schoemaker. "Voor veel men­ sen is dat g é é n alternatief. Voor die mensen bieden wij op dit moment ivf a a n als therapie." En daar bent u op

tegen?

Kirejczyk. "In principe wel. Maar e e n definitief standpunt zou ik p a s innemen als dit soort dingen breder uitgediscus­ sieerd zijn. En d a n komen ook a n d e r e dingen om d e hoek kij­ ken. Zoals d e positie v a n d e vrouw in onze maatschappij, d e v r a a g w a a r o m eigen kinderen nog steeds zo belangrijk gevon­ den worden. Hebben we te wei­ nig kinderen? W a a r o m in het Westen dit soort technieken ver­ der ontwikkelen, terwijl m e n in Derde Wereld­landen via inter­ nationale organisatie bezig is om het a a n t a l kinderen te be­ perken? Wat is er tegen a d o p ­ tie?" Schoemaker "Het is e e n heel verschil of het g a a t om je eigen eigenschappen, je eigen 'roots'. Ik denk dat onderschat wordt dat veel mensen zich weten als schakel in d e keten. En als je kinderen adopteert, e n in zekere zin geldt dat ook voor donorin­ seminatie, d a n mankeert er iets a a n die schakel." Met eigen kinderen ben je pas echt onsterfe l ijk? Kuitert "Nou, dat zou mij te bio­ logisch zijn. Ik k a n mij wel met Kirejczyk verenigen dat ik pres­ sie op vrouwen heel vervelend zou vinden. Zoals bij sterilisatie, d a n wordt het vanzelfsprekend geacht dat d e vrouw dat laat doen. Ik zou het heel erg vinden als die last louter op d e vrouw werd gewenteld e n niet op d e man. Als d e onvruchtbaarheid bij d e m a n zit, d a n vind ik dat d e vrouw nooit g e d w o n g e n moet worden om bijvoorbeeld via ivf een z w a n g e r s c h a p te bereiken. Maar dat zal iedereen vinden, dat zodra er sprake is v a n dwang..." Retèh "Maar die d w a n g k a n n a ­ tuurlijk heel subtiel zijn." (Vier sprekers tegelijk vallen hierop enthousiast in, h e l a a s

d a a r d o o r onverstaanbaar.) Kuitert "Het g a a t mij te ver om een soort dwangvoorstelling v a n d e hele samenleving te schetsen. Dat wil ik niet doen." Kirejczyk. "In interviews zeggen vrouwen: ik b e n alleen m a a r dat ivf­programma ingestapt omdat ik het mijzelf a n d e r s mijn hele leven zou verwijten. Dat kind staat d a n eigenlijk niet meer centraal. Centraal staat om alle mogelijkheden gebruikt te hebben." Kuitert. "Vind u dat erg, dat een vrouw zo denkt? Mag ze dat niet denken? Dat ze nog niet alles geprobeerd heeft is voor h a a r toch een heel reëel probleem. Ik vind: dat moet je h a a r laten. En of dat nu door iemand of e e n b e p a a l d e cultuur wordt bijge­ bracht, ach... Altijd wordt iets wel door iets of iemand bijge­ bracht. Ook uw redenering. Ik zou d e schijn v a n pressie willen vermijden, a a n beide kanten." Kirejczyk. "In e e n recent Austra­ lisch onderzoek w e r d e n vrou­ wen o n d e r v r a a g d w a a r v a n er veel benadrukten dat ze die ivf ondergingen omdat ze een soort angst beleefden dat d e relatie met h a a r partner achteruit zou g a a n , als het niet zou lukken om v a n hem e e n kind te hebben." Schoemaker. "Dat is niet uniek voor ivf, d a a r leven w e al jaren mee." Kirejczyk. "Maar dat e e n vrouw zich zó verantwoordelijk voelt voor d e kwaliteit v a n d e rela­ tie.." Retel: "Over het hoofd v a n een kind." Kirejczyk. "Ja. Over het hoofd v a n zichzélf eigenlijk. De n a ­ druk op d e rol v a n moeder is een belemmering voor d e emancipatie v a n d e vrouw." Schoemaker (getergd): "Oóww... Maar móet zij d a n zo­ nodig e­man­ci­peren? Want dat is het natuurlijk: d e maat­ schappij legt die emancipatie zo l a n g z a m e r h a n d a a n d e vrouw op. Is d a a r i n nét zo onverdraag­ z a a m als in het feit dat d e vrouw niet geëmancipeerd wds." Kirejczyk. "Dat betwijfel ik."

Prof. Jan Retèl Foto Kees Keuch, AVC/VU

De Stel l en met een ­ vol gens de regels van uw kl iniek ­ 'stabiel e heteroseksuele l re atie' lk oppen bij u aan voor een ivf­behande­ ling. Is uw indruk dat de vrou­ wen dat zel f wil l en, of worden ze door hun mannen gestuurd? Schoemaker "Oh nee! Vrouwen willen het zelf. Verreweg in het grootste deel willen d e vrouwen d e kinderen. Voor d e m a n is dat veel minder belangrijk." Dus zo er pressie is, komt die van de vrouw ze l f? "Nou, het is natuurlijk wel zo dat vriendinnen elkaar gek m a k e n hè? L aten we het even op die manier op tafel leggen. Er zijn vrouwen die er tot op zekere hoogte vrede m e e h e b b e n ge­ kregen, e n w a a r v a n d e buur­ vrouw zegt: m a a r luister, je kan het nu toch krijgen? G a het d a n halen! Dat is e e n vorm v a n pres­ sie w a a r je heel (erg voor moet waken." Op 20 november promoveerde

V.l.n.r. d e hoogleraren Schoemaker, Retèl e n Kuitert Foto Kees Keuch, AVCAOJ

e e n leerling v a n Kuitert op e e n proefschrift over onze verant­ woordelijkheid voor toekomsti­ g e generaties. Met het oog op d e zeer verre toekomst schetst deze dr. Medard Hilhorst een veel positiever beeld v a n d e mogelijkheden v a n genetische manipulatie d a n Wim Kayzer doet. Hilhorst stelt dat ons ge­ n e n b e s t a n d heel l a n g z a a m a a n het 'verkrotten' is. Steeds meer erfelijke kwalen verspreiden zich steeds meer, omdat men­ sen met genetische afwijkingen zich, sinds ze door d e g e n e e s ­ kunde in leven worden gehou­ den, net zo goed kunnen voort­ planten als 'gezonde' mensen. Met het oog op toekomstige ge­ neraties is zoiets als genthera­ pie d a a r o m eerder e e n plicht, d a n iets om angstvisioenen bij te hebben.

vroeger werd je imbeciel en ging je binnen d e kortste keren dood." Eriksson: "Ik vind dat genthera­ pie in d e toekomst e e n toepas­ sing zou moeten krijgen, als het makkelijk k a n e n veilig kan. Vaccinatie w a s 200 j a a r gele­ den ook e e n l a n g e discussie. Maar voorlopig zie ik geneti­ sche manipulatie nog slechts als een leuke discussie, m a a r soms wat overtrokken, niet erg realis­ tisch." Is het uitgangspunt van Hi l­ horst de gestage verkrotting van onze genen, gefundeerd? "Misschien door radio­activi­ teit... En door d e geneeskunde? Dat kan w a a r zijn, en grote con­ sequenties h e b b e n voor be­ p a a l d e zeldzame ziektes die do­ minant overerven."

Kuitert "In d e ethiek g a a t het zo, d a t je d a n weer e e n s e e n p a a r j a a r d a a r o v e r nadenkt, e n d a a r n a k a n je altijd nog a n d e r s . Wij spreken nooit laatste woor­ den. Dat Hilhorst zegt 'het goede moet', niet eens dat het mag, nee, het móet zelfs, dat vind ik e e n heel leuke, uiterst simpele en nieuwe entree in d e hele dis­ cussie over hentechniek, e n ook heel overtuigend. En d a n is het a a n ons om te zeggen: wat vin­ d e n wij goed? En d a a r kun je lang over praten, en dat moet ook vooral, m a a r sommige din­ gen zijn toch zonder meer goed? Als je door gentechniek kon ma­ ken dat er minder depressieve mensen waren, dat zou je d a n toch doen?" Eriksson: "Ja, op het eerste ge­ zicht, natuurlijk. Dat h a n g t af v a n wat d e maatschappij denkt. Als er in d e toekomst e e n gen­ therapie voor depressie komt, d a n is dat e e n heel fijne zaak. We moeten d a a r positief over zijn. Als het kan, en het heeft g e e n a n d e r e consequenties, w a a r o m d a n negatief, w a a r o m d a n zeuren?" Schoemaker. "Is het niet b e ­ langrijk ten koste v a n wat dat bereikt wordt?" Retèl: "Je moet'je eerst afvragen of depressiviteit een negatieve emotie is. Het blijkt v a a k e e n bron v a n creativiteit, kijk m a a r n a a r veel kunstenaars. Ik zou er beslist tegen zijn als je zegt: we g a a n depressiviteit op die ma­ nier uitroeien." Kuitert "Als het niet goed is, moet je het niet doen. Alleen het goede moet. Depressiviteit noemde ik m a a r als voorbeeld. Maar denk a a n d e veelvoorko­ mende, niet al te ernstige, e n toch het leven e e n beetje zuur m a k e n d e genetische defecten. Daar h e b je op d e n duur het meeste last van. Ik vind dat heel plausibel. Denk m a a r a a n PKU, dat toch met e e n zekere versnel­ ling door d e generaties heen­ gaat. PKU­mensen kunnen ge­ woon reproduceren, net als ie­ dereen. Je kunt gewoon minis­ ter­president worden met PKU,

Onbewezen Retèh "Ik denk dat die stelling eigenlijk niet klopt. Het lijkt erg op wat er vlak n a Darwin ge­ zegd werd en d e eugenetica v a n rond 1850. De stelling dat ons geslacht a a n het d e g e n e r e ­ ren is, is nooit bewezen. Maar op grond ervan is men wel aller­ lei programma's g a a n ontwik­ kelen: mensen met 'goed' ge­ nenmateriaal sneller laten voortplanten, e n mensen die wij g e d e g e n e r e e r d vinden sterilise­ ren. Zelfs gedwongen. Dat is in Amerika gebeurd, e n in Duits­ land helemaal." Maar al s die stel l ing hard te ma­ ken val t dan krijgt genetische' manipulatie een positieve bete­ kenis? Eriksson: "Hmm, ik ben niet zo overtuigd. Het is het omgekeer­ d e v a n wat Hitler heeft g e d a a n , niet? Nu voor d e geboorte. Dat is niet zo makkelijk, d e samenstel­ ling v a n erfelijke eigenschap­ pen zo m a a r veranderen. De meest belangrijke ziektes zijn niet zo makkelijk te manipule­ ren. En het resultaat is niet te voorspellen. Misschien is het re­ sultaat erger d a n bij niet­ingrij­ pen. Maar als het goed zou kun­ nen, d a n is het onze plicht om d a a r in d e toekomst n a a r te kij­ ken. Ik bedoel d a n dat als men­ sen ons erom komen vragen, d a n is het onze plicht om h e n te helpen. Dus niet e e n plicht did Hiüer." Kirejczyk "Het is voor mij e e n schrikbeeld dat we in d e toe­ komst ooit zouden toegroeien n a a r een situatie dat iedereen die mogelijk een ziekte heeft, zich niet normaal m a g voort­ planten, m a a r alleen onder me­ dische controle: via ivf e n e e n genetische controle vooraf. Dat ivf normaal wordt, een stan­ daard­behandeling waar ande­ ren z e g g e n s c h a p over hebben. Ik hoop dat er in d e toekomst voldoende maatschappelijke krachten zijn om te voorkomen dat d e combinatie sterilisatie en ivf d e s t a n d a a r d m e t h o d e v a n geboorteplanning wordt."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen