Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 262

PD\PJ]^FS

18 DECEMBER 1987

Is homoseksualiteit wel van alle tijden? Je zou het eenvoudige d a a d v a n rechtvaardigheid kunnen noemen dat d e VU gastheer is v a n het grootste homo-congres dat ooit gehouden is; dat het Bezinningscentrum mede-organisator is e n dat d e d e VU e e n flinke subsidie heeft verleend. Wat is er namelijk gebeurd? Nog m a a r net in het begin v a n d e twintigste eeuw b e w e e r d e d e arts-criminoloog Arnold Aletrino dat gelijkgeslachtelijke handelingen g e e n kwalijke perversies w a r e n die door veel bidden en boetedoening uit d e wereld geholpen konden worden; nee, d e voorkeur voor het eigen geslacht zou iets zijn wat men al vanaf d e geboorte heeft m e e g e kregen. En w a a r o m zou je proberen om iemand weer op het rechte heteropad te krijgen als die voorkeur nu e e n m a a l bij d e a a r d v a n het beestje behoort? Deze destijds zeer revolutionaire opvattingen ondervonden krachtige weerstand. Abraham Kuyper, ons allen welbekend, dacht e e n constructieve bijdrag e a a n d e discussie te leveren door te pogen zijn opponent d e mond h a r d h a n d i g te snoeren; Kuyper wilde dat Aletrino ontslagen werd uit zijn b a a n bij d e Gemeentelijke Universiteit in Amsterdam. De erfgenamen v a n A b r a h a m Kuyper bieden zo'n 85 j a a r later hun excuses a a n bij d e erfgenamen v a n Aletrino. Op deze wijze zou d e VU-ondersteuning a a n het homocongres geïnterpreteerd kunnen worden. Maar behalve dat dit wat vergezocht is loopt d e vergelijking ook in historisch opzicht mank. Het merendeel v a n d e onderzoekers op

het terrein v a n d e homo-studies baseert zich namelijk niet meer op het gedachtengoed v a n Aletrino of op gelijksoortige opvattingen. En ook d e VU is al l a n g niet meer wat hij geweest is. De tijden zijn veranderd, laten we het d a a r o p houden.

Utrecht Toch betekent dat niet dat het gedachtengoed v a n Aletrino zo dood als e e n pier is. Er zijn nog altijd heel wat mensen die homoseksualiteit als iemands onveranderlijke essentie beschouwen. In d e universitaire wereld vind je ze vooral in Utrecht,

w a a r e e n interfacultaire werkgroep homostudies bestaat. Het motto v a n hun b e n a d e r i n g zou je kunnen a a n d u i d e n als 'homoseksualiteit is v a n aUe tijden'. Het nut v a n d e bestudering v a n d e geschiedenis moet ook in dat kader worden gezien. De Utrechtse historica Judith Schuyf heeft het ooit als volgt geformuleerd: "De functie v a n lesbische geschiedschrijving voor d e emancipatie is op d e eerste plaats vrouwen het gevoel geven dat ze met hun lesbisch-zijn niet alleen staan." Zulk onderzoek staat in dienst v a n d e emancipatie: homoseksuelen dienen zich bewust te

Twee vrienden-congressanten bij d e entree v a n d e a u l a w a a r e e n kleine expositie v a n o.a. foto's werd ingericht. Foto Kees Keuch, AVC/VU

Vele honderden mensen uit de hele wereld discussiëren deze week -15 tot en met 18 december - op de VU over 'homosexuality, which homosexuality?'. Op deze pagina's een beschouwing over dit congres in drie delen. In de eerste plaats een artikel over de dilemma's en tegenstellingen binnen het terrein van de homo-studies. In de twee andere delen geven Thijs Maasen en Theo van der Meer, twee organisatoren van het congres, a a n de hand van hun eigen onderzoek a a n hoe die algemene problematiek vertaald kan worden in concreet historisch onderzoek. worden v a n d e onderdrukking v a n hun vroegere lotgenoten e n gesterkt door dat historisch besef te strijden tégen discriminatie e n vóór gelijke rechten. De e v e n e e n s in Utrecht werkzame Lex van Naersse drukte het in Ad Valvas ruim drie j a a r geled e n als volgt uit: "Homosexuelen worden gezien als e e n groep. Een groep die afwijkt v a n 'ons', d e meerderheid, of hoe ze dat zeggen. Hetzelfde geldt voor gastarbeiders en kleurlingen, via e e n etiket word e n mensen e e n groep e n zo'n groep wordt voor e e n a a n t a l dingen verantwoordelijk gesteld. Onze stragegie is er duidelijk op gericht om minimaal op gelijke wijze b e h a n d e l d te worden." Belangenbehartiging op grond v a n een duidelijk omlijnde homoseksuele identiteit, dat is d e strategie v a n d e Utrechtenaren. Dat belangenbehartiging e n bestrijding v a n discriminatie nuttig is, wordt door niemand bestreden. Wel plaatsen veel onderzoekers tegenwoordig kanttekeningen bij die homoseksuele identiteit. Dat komt al-

leen al tot uitdrukking in d e titel v a n het congres dat op d e VU gehouden wordt: 'Homosexuality, which homosexuality?' Vooral onder invloed v a n het werk v a n Michel Foucault zijn veel wetenschappers zich sterk g a a n interesseren voor d e v r a a g hoe het denken over gelijkgeslachtelijke o m g a n g historisch b e p a a l d is; en dat er niet alleen overeenkomsten met vroeger bestaan, m a a r dat d e verschillen wel eens v a n veel wezenlijker a a r d zouden kunnen zijn. Homoseksualiteit als iemands 'natuurlijke' identiteit, zo beweert bijvoorbeeld d e a a n d e UvA werkzame socioloog Gert Hekma in zijn onlangs verschenen proefschrift, is een bedenksel v a n negentiende eeuwse medici. In zekere zin is dat bedenksel d e homo's lange tijd uitstekend v a n p a s gekomen. Als homoseksueel zijn iets is 'wat je nu eenm a a l bent', is dat een onverbiddelijk argument voor homo's om alle opdringerige dominee's, welzijnswerkers e n medici v a n zich af te schudden.

'Men heeft het vrijwel alleen over seks' Thijs Maasen, als universitair docent verbonden a a n d e sectie Sociale Pedagogiek v a n d e subfaculteit der Psychologische e n Pedagogische Wetenschappen v a n d e VU: "Ik schrijf momenteel een proefschrift over d e pedagogische eros, a a n het begin v a n deze eeuw in Duitsland. Het is eigenlijk e e n zeldzaam onderwerp dat tegenwoordig n a u w e lijks meer besproken wordt." "In de Duitse jeugdbeweging stond d e pedagogische eros centraal. Men gaf gestalte a a n meer persoonlijke, intieme omgangsvormen tussen ouderen e n jongeren. Hans Blüher e n Gustav Wyneken schreven over deze erotische vriendschappen. Deze belangstelling voor d e pedagogische vriendschap stond in het teken v a n d e Klassieke Oudheid, het Symposium v a n Plato en d e Griekse knapenliefde."

"De jeugdbewegers en d e hervormingspedagogen k w a m e n over het algemeen voort uit het 'Bildungsbürgertum'. Deze elite, in het g e d r a n g geraakt tussen adel e n opkomend proletariaat, verzette zich sterk tegen d e industrialisering en het moderne stadsleven, tegen d e 'Zivüisation'. De idealen v a n d e jeugdbeweging zijn niet los te zien v a n deze 'Bildungsrevolte'. Men keerde de stad d e rug toe, trok d e natuur in, stichtte opvoedingsgemeenschappen op het platteland." "Wyneken richtte in 1906 nabij Weimar d e Freie Schulgemeind e Wickersdorf. Het ging om e e n relatief kleine school, w a a r e e n internationaal gezelschap van diplomaten, kunstenaars, intellectuelen hun kinderen heenstuurden. De school in Wickersdorf legde sterk d e nadruk op d e inwijding v a n leerlingen

Adverteren in Ad Valvas is adverteren voor een herkenbare groep en dus gericht adverteren Advertenties opgeven bij

Bureau Van Vliet B.V. Telefoon: 02507-14745

D

m filosofie, muziek, 'Dichtung'. De leerlingen s c h a a r d e n zich in e e n vriendenkring om hun uitverkoren leraar, of d e leraar bood zelf zijn vriendschap a a n a a n een leerling. Hier ontwikkelen zich d a n d e pedagogisch erotische vriendschappen tussen leraren en leerlingen: beid e n 'Duzten' elkaar, 'verplichtten' zich tot elkaar e n d e d e n vrijwel alles samen."

Dat leverde munitie op voor onderlingen conflicten." "In 1921 werd Wyneken voor d e rechtbank in Rudolstadt ged a a g d . Hij zou twee leerlingen in n a a k t e toestand h e b b e n omhelsd. In d e verhoren ging men tot in detail n a of er seksuele motieven a a n zijn pedagogische vriendschappen ten grondslag lagen. De omhelzin-

gen w e r d e n tot in detail in kaart gebracht. De rechtbarik bediend e zich daarbij expliciet v a n de medisch-psychiatrische terminologie. Met welke bedoeling l a g men tegen elkaar a a n ? Kon worden a a n g e t o o n d dat er sprake w a s v a n seksuele opwinding bij d e verdachte p e d a goog? Waren er seksuele handelingen verricht? De rechters

Estethisch "Deze pedagogische eros h a d een sterk esthetische inslag. Wyneken w a s vooral gecharmeerd door knapen. In zijn vriendschappen trachtte hij de lichamelijke schoonheid v a n d e jongen e n d e 'geestelijke' schoonheid v a n d e meester met elkaar te verenigen. De intimiteit v a n d e vriendschap uitte zich onder a n d e r e in kussen en omhelzingen. Men ging d e zinnelijkheid en sensualiteit niet uit d e weg." "Dit bracht problemen met zich mee. In d e jeugdbeweging werden jeugdleiders verdacht v a n 'homoseksualiteit' met jongens. Sommige opvoedingsgemeenschappen werden gesloten vanw e g e soortgelijke verdenkingen. Hoewel d e school in Wickersdorf zeer democratische pretenties had, kwamen in deze persoonlijke omgangsvormen toch machtsverschillen tot uiting. Er bestond competitie tussen de leraren en soms 'liepen de jongens over' v a n d e e n e n a a r d e a n d e r e vriendenkring.

Thijs M a a s s e n

Foto Bram d e Hollander

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen