Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 110

BOEKEN

Inktvlekkentest wijst uit: uitvinder depressief 'Alles over psychologische tests' is de dubieuze titel van een boekje dat drs. Jack J.R. v a n Minden twee jaar geleden publiceerde, bedoeld voor iedere e n die zich wil voorbereiden op deze tests. Testpsychologen uit alle windstreken r e a g e e r d e n boos. Zij houden g r a a g de pretentie hoog dat je je op hun tests niet kunt voorbereiden. Op één plaats in zijn boek heeft Van Minden het territorium v a n de testpsycholoog kennelijk willen respecteren. Bij de inktvlekkentest aangekomen, wisselt Van Minden plotseling zijn vlotte, 'onthullende' stijl in voor een geheimzinnige afsluiting. Over deze Rorschachtest, genoemd n a a r d e Zwitserse psychiater die hem in 1921 publiceerde, vertelt Van Minden wel van alles, m a a r hij eindigt abrupt: "Vanzelfsprekend kunnen we u met alles over deze test vertellen. De test zou d a n op stel en sprong volstrekt waardeloos worden." Of dat klopt, kunnen we nu nalezen in e e n 'kritische inleiding' in d e methode v a n Rorschach, geschreven door dr. J. d e Zeeuw, al is het - zoals je v a n een boek over testpsychologie kunt verwachten - duidelijk niet geschreven voor een breed publiek. Maar wie zich door d e talloze onvertaalde citaten h e e n worstelt, m a g in d e keuken der testpsychologen uitgebreid proeven v a n een v a n hun merkwaardigste recepten. Volgens d e inleiding moet d e testpsycholoog p a s n a het afnemen v a n d e Rorschachtest vertellen w a a r deze eigenlijk toe dient. De geteste persoon krijgt tien symmetrische inktvlekken voor zich, e n moet d a a r v a n zeggen wat ze 'zouden kunnen "Ik vind het heerlijk e e n kunsten a a r te zijn, m a a r ik vind het nog heerlijker, dat ik zoo verdorven ben en, dat ik het zoo zeker weet." Dit citaat komt uit het boek Decadentie en literatuur. De voorplaat v a n het boek toont ' een zijaanzicht v a n een naakte vrouw met lange rode haren en e e n rokende sigaret in 'n gelakte hand. Wat is eigenlijk decadentie? Decadentie is e e n woord dat d e zinnen prikkelt, d e fantasie op g a n g brengt, wellustige gedachten oproept eii anderszijds het mondje tot een zuinig trekje brengt. Decadentische schrijvers h e b b e n een morbide h a n g n a a r ziekte en dood, n a a r de depreciatie v a n d e natuur ten gunste v a n d e kunst, n a a r opium- en absinthgeuren en sadisme. Dat alles werd in d e 19de eeuw in een positief denkkader geplaatst. De personages die in d e c a d e n tische boeken ronddolen dienden een hoger doel, aldus Goedegebuure. Ze typeerden het verlangen n a a r het onmogelijke en belichaamden een nieuwe androgyne- mens. Decadentie is méér d a n een ondergangsstemming v a n kunsten a a r s en intellectuelen v a n la belle époque en het fin de siècle. Het is g e e n uitwas v a n het naturalisme, m a a r een stroming die wortelt in d e romantiek. Goedegebuure noemt het decadentisme "de confrontatie tussen het steriele- want geïsoleerd e leven in schoonheid, en het werkelijke leven in zijn volle kracht en lelijkheid. Eigenlijk, zo zegt Goedegebuure, w a s het

1.^ . 'TS%^-*

\l

^/

voorstellen'. De mondelinge Vlek 5 v a n d e Rorschachtest. Als je d e uitstekels buiten beschouantwoorden en ook a n d e r e r e - , wing laat, ziet u d a n ook d e vleermuis? Dan staat u wel erg 'kritisch acties als gezichtsuitdrukking, ten opzichte v a n d e vormkwaliteit v a n d e vlek'. Waarschijnlijk heeft bewegingen e n bedenktijd woru de gewoonte om u bij voorbaat veilig te stellen tegen kritiek. den door d e onderzoeker nauwFaalangst? keurig geregistreerd e n later geïnterpreteerd. De sollicitant met d e wetenschappelijkheid (of patiënt, of a n d e r e proefperv a n a n d e r e persoonlijkheidGerard van Schalk soon) denkt waarschijnlijk dat stests, zoals vragenlijsten, ook het hier om fantasie of creativi- d a n op d e vormen e n zijn dus niet veel beter is gesteld. teit gaat, m a a r in werkelijk pro- impulsief, en mensen die net Toch wil De Zeeuw d e inktvlekbeert men een compleet beeld een scheiding achter d e rug kentest nog niet n a a r d e prulv a n iemands persoonlijkheid te hebben, missen affectief contact lenbak verwijzen. Hij acht het krijgen. meer d a n gelukkig gehuwden, zelfs in strijd met d e b e l a n g e n want ze zien meer textuur in d e van d e onderzochte persoon als alleen gebruik wordt g e m a a k t Interessant a a n d e vlekkentest vlekken. is d e j a r e n l a n g e ervaring die De Zeeuw moet enigszins som- v a n objectieve tests. "Dit leidt tot ermee is o p g e d a a n . Talloze on- ber b e k e n n e n dat d e validering een uitsluitend op collectieve derzoekers, verspreid over d e v a n d e vlekkentest nooit d e bes- g e g e v e n s berustende tabellenhele wereld, h e b b e n - allemaal te kant w a s . "Men krijgt g e e n diagnostiek, w a a r i n d e indivilangs elkaar h e e n - geprobeerd hoge dunk v a n wat er a a n we- dualiteit slechts d e kwantitatieom via d e tien inktvlekken ver- tenschappelijke overeenstem- ve deviatie v a n e e n groepsb a n d e n a a n te tonen tussen d e ming in d e loop der jaren is be- norm k a n zijn", aldus De Zeeuw. antwoorden en karaktereigen- reikt." Op grond v a n d e researcschappen. Kunstschilders blij- hliteratuur moet het volgens Toegegeven moet worden dat ken creatiever d a n natuurwe- hem niet al te moeilijk zijn om je als argeloze lezer hier e n tenschappers, zeelieden blijken zowel d e gestelde bewering als d a a r g e g r e p e n wordt door d e tijdens een zware storm bang, het tegendeel d a a r v a n te bewij- opvallende resultaten v a n d e heroineprostituées geven rela- zen. Als 'troost' voegt d e schrij- Rorschachtest. Zou het d a n toch tief meer reactie op d e kleuren ver d a a r echter a a n toe dat het niet voor niets zijn dat Van Min-

Decadentie en literatuur

De voorplaat v a n Decantie en literatuur decadentisme niet andei'é'^ÖÖIÉ? een overdrijving van estheticistische dronkenschap. Rond 1876 proclameert een groep Franse schrijvers trots dat ze decadent zijn. Ze beleven als het w a r e plezier a a n het schrijven over exentriek^ zinnelijkeen geestelijke uitspattingen.

Niet omd at zij, zoals Jaap Goe­ degebuure schrijft, d oemd en­ kers zijn. Of, d oen als d e jon­ gens v a n nu v a n nog g e e n twin­ tig die met d e kreet 'no future' op hun leren jack zich alvast laten steriliseren omd at ze weinig toe­ komst zien voor e e n eventueel nageslacht. Nee, het d ecad ent zijn in d e 19d e eeuw w a s een

vorm v a n exclusiviteit d ie voort­ kwam uit afkeer v a n het over­ dreven esthecisme. De L' ar t pouri'arf­beweging, d e afgeklo­ ven p a d e n v a n het klassicisme, d e sprookjesparad ijzen v a n d e romantici m a a k t e n plaats voor subversiviteit. Het benad rukken v a n d e autonomie v a n d e kunst ten opzichte v a n god sd ienst, moraal, maatschappelijk nut e n dergelijke, d at w a s het hoofd ­ doel v a n d ecand entisch schrij­ ven. 'Werkelijke d e c a d e n t e n zijn te­ vens d e grootste moralisten e n wie gelooft in het k w a a d als le­ vensbeginsel erkent d a a r m e e tevens het b e s t a a n v a n het goe­ de,' schrijft Goed egebuure. Ver­ derop in het boek benad rukt hij dat nog eens: 'Hier is immers een d ialectiek werkzaam d ie d e , polen v a n goed e n k w a a d over­ let laat. Het kwaad , of om het traditioneler te stellen, d e zon­ de, blijft als begrip nood zake­ lijk; verviel het d a n zou ook het plezier v a n het bewust zond igen vervallen.' Schrijvers d ie Goed egebuure met d e term d ecad entisch a a n ­ duidt blijken motieven en the­ ma's te h e b b e n ontleend a a n d e buitensporige levenswan d el van d e Romeinse keizer Helio­ gabalus. Deze Romeinse le­ vensgenieter moet volgens d i­ verse historici een zeer exentrie­ ke, perverse zucht n a a r begeer­ ten en emotionele spanningen hebben g e h a d . Heliogabalus w a s e e n echte

den in zijn boek tips geeft als 'U doet er goed a a n minstens drie 'gewone' antwoorden te g e v e n in d e gehele test en d a a r n a a s t een a a n t a l fantasievolle', e n 'Noem niet teveel bizarre, uitgestorven dieren. Laat een p a a r dieren bewegen'. Dit alles om bij de testpsycholoog het felbeg e e r d e predicaat 'normaal' te behalen. Maar als je kijkt n a a r wat sommige testpsychologen h e b b e n bedacht bij dier-antwoorden, v r a a g je je af hoe het met d e normaliteit zit v a n henzelf. Lijkt dat op e e n beer? Problematiek met e e n vaderfiguur. Inktvis? Een te b e s c h e r m e n d e moeder g e h a d . Koe? Duidt op e e n vriendelijke, passieve e n gemakkelijk te leiden moeder. Vogel? Onrijpe persoonlijkheid, asocialiteit, m a n n e n die g e e n a d e k w a te heteroseksuele relatie tot stand h e b b e n kunnen brengen. En wat te d e n k e n v a n spiegelantwoorden? Die duiden op ijdelheid en puberale sociale onzekerheid. Rontgenbeelden b r e n g e n depressiviteit a a n het licht, e n buigende mensjes of beestjes s t a a n voor introversie. Zouden testpsychologen die dat verzinnen zelf weleens getest zijn? Jawel, Rorschach onderwierp zich ooit in eigen persoon a a n e e n vlekkentest. Hij h a d zijn methode toen al gepubliceerd, m a a r d e ontvangst w a s slecht. De test wees op e e n depressie bij Rorschach, wat later 'door zeer betrouwbare bronnen' bevestigd werd. Die vlekkenmethode w a s dus zo gek nog niet. Rorschach stierf e e n j a a r later, zijn inktvlekken werden n a zijn dood p a s populair.* Persoonlijkheidsdiagnostiek volgens de vlekkenmethode - een inleiding. Door dr I. d e Zeeuw. Uitgeverij Swets Zeitlinger BV, Lisse 1987. Prijs, ƒ75, = 380 blz

nachtbraker. Uitged orst als tra­ vestiet verleid d e hij a nd e r e m a n n e n e n als cabaretière zong hij in tingeltangels. Vol­ gens d e overleveringen wild e hij d oen geloven d at hij tiental­ len minnaars en minaressen h a d om zo d e meest lied erlijke vrouwen te imiteren. Zijn sad isme kend e g e e n gren­ zen. Zo zou hij zich verlustigen in het kijken n a a r terechtstellingen tijdens luxueuse d iners. Voorts omringde hij zich met kostbare voorwerpen. Hij d roomd e v a n e e n zelfgekozen d ood waarbij hij zou springen v a n e e n toren aan wiens voet e e n met goud en edelstenen gepleivad e vloer w a s gemaakt. AJleen v a n Helio­ g a b a l u s zou men d a n kunnen zeggen d at hij op d eze wijze gestorven w a s . Heliogabalus is de geschied enis i n g e g a a n als d e verpersoonlij­ king v a n het verval v a n het Ro­ meinse rijk en d e cultuur. Als r o m a n p e r s o n a g e d uikt He­ liogabalus op in d e d ecad entis­ tische 19d e e e u w s e romans v a n onder a n d e r e : Couperus ( De berg van het licht); Oscar Wild e ( The pictur e of Dor ian G r ay); Gautier {Les fleur s du mal) en Huysmans {A Rebours). Dit laat­ ste boek noemt G o e d e g e b u u r e 'de Bijbel v a n d e Decad entie' , e e n cult-book avant la lett r e. Helaas blijft voor d e oningewij­ den in d e West­europese litera­ tuur onduidelijk w a a r ó m juist d it boek d e bijbel v a n d e d e c a d e n ­ tie is.

(Geeja Oldenbeuving) Decadentie en liter atuur , J a a p G o e d e g e ­ buure, Uitgave De Arbeiderspers, Singel 262 Amsterd am

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen