Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 415

25 MAART 1988 Het is nog niet zo lang geleden dat d e bestuursstructuur v a n universiteiten is herzien. Bij die gelegenheid kreeg het co^ege van bestuur meer te vertellen ten koste v a n d e (gekozen) universiteitsraad. Als wij d e signalen goed verstaan, staat er weer e e n a a n passing voor d e deur. Althans, steeds meer bestuurders klagen dat zij d e huidige structuur als een blok a a n hun b e e n zien. Vooral d e universiteitsraad is het mikpunt v a n kritiek. Vorig j a a r verklaarde CvBvoorzitter HJ. Brinkman d a t onder d e huidige wetgeving d e universiteit onbestuurbaar is. Er zijn, zo zei hij, in feite twee kapiteins op é é n schip: het college van bestuur e n d e universiteitsraad. Zijn collega v a n d e universiteit v a n Amsterdam, J.A. van Kemenade, opperde bij zijn afscheid v a n deze universiteit dat d e universiteitsraad terwUle van d e bestuurlijk continuïteit vervangen zou moeten worden door een r a a d v a n toezicht. Een hartekreet v a n iemand die in zijn parlementaire periode d e gedemocratiseerde structuur door dik en dun verdedigde. Vorige m a a n d schreef prof. P.J.D. Drenth, hoogleraar arbeids- e n organisatiepsychologie en oud-rector v a n d e VU, in zijn column in het Parool dat d e bestuursstructuur a a n universiteiten "te veel d e geest ademt van het politiek-structurele denken uit begin v a n d e jaren 7 0 (de tijd waarin d e huidige structuur vorm kreeg, red.)." De wet die het bestuur v a n universiteiten regelt, zou grondig op d e helling moeten - liefst op korte termijn. Vanwaar deze kritiek v a n b e stuurders die n a d e turbulente jaren v a n bezuinigingen e n reorganisaties d o o r g a a n s toch pleiten voor rust op het wetgevingsfront?

fD\pjy/ps Bestuurders kunnen steeds minder uit d e voeten met democratie

'De universiteitsraad moet op de helling' De veranderingen die minister Deetman met het universitaire onderwijs voor heeft zijn alleen mogelijk als de bestuursstructuur a a n universiteiten grondig verandert, zei een adviescommissie van de overheid kortgeleden. Ook universitaire bestuurders zelf neigen steeds meer tot dat standpunt. "Er gaapt een kloof tussen de oriëntatie van de universiteitsraad en de deskundigheid die in faculteiten zit. Dat is desastreus", zegt prof. Drenth, tot voor kort rector van de VU. Toen vond ik dat ook al, hoor! De universiteit is immers e e n deelorganisatie." Terug n a a r d e situatie v a n vóór d e WUB, d e situatie w a a r i n d e hoogleraar oppermachtig w a s , wü d e voormalige rector beslist niet. Hij herinnert zich nog m a a r al te scherp hoe hij, s a m e n met b e drijfssocioloog H.J. v a n Zuthem en politicoloog J. v a n Putten, a a n het einde v a n d e jaren zestig zich aangesloten h a d bij e e n comité dat juist d e democratisering v a n d e universiteit harts-

Wim Crezee v a n ter discussie wilden stellen. Elk j a a r e e n nieuwe generatie studenten. Dat betekende dus elk j a a r het wederom uitvinden v a n het wiel. Dat w a s a-functionele democratie."

Filippica

Terug n a a r d e universiteitsr a a d . Het is verre v a n hem, zegt hij met nadruk, e e n filippica af te steken tegen d e leden ervan. g e n s c h a p effectief e n efficiënt Hun inzet e n goede bedoelingeorganiseerd k a n worden?" gen s t a a n buiten kijf. Er is strucDat d e huidige bestuursstructureel iets mis. Een voorbeeld: in tuur a a n d e universiteiten spreid e belar^grijke conmiissie Onding v a n macht bewerkstelligt, derwijsden Onderzoek v a n d e d a a r v a n is Drenth niet ^ver^_jHii1^ersiteitsraad besteedt het tuigd. college noodgedwongen veel Integendeel: volgens h e m heeft tijd a a n het uit d e doeken doen sociaal-psychologisch onderv a n d e porté v a n allerhande zoek a a n het licht gebracht dat voorstellen. machtsverschillen juist vergroot worden indien d e partijen die A a n het afwegen v a n argumendeelnemen a a n d e besluitvor- ten, het ontwikkelen v a n e e n ming over e e n ongelijke des- beleid komt die commissie naukundigheid beschikken. welijks toe, is d e ervaring v a n Drenth: "Een belangrijke Drenth. "Zo ontstaat die rare p a -

Inspelen Universiteiten moeten v a n d a a g de d a g slagvaardiger e n flexibeler kunnen opereren d a n voorheen, licht Drenth toe. Het beleid moet meer d a n ooit inspelen op d e eisen v a n d e m a a t schappij. Terugkijkend op d e periode w a a r i n hij rector v a n d e VU w a s (1983-1987), constateert hij dat het college v a n bestuur daar echter te weinig ruimte voor heeft. "Men is erg veel tijd kwijt met het uitdenken v a n strategieèn om b e p a a l d e zaken door d e universiteitsraad te loodsen. O p zichzelf zou dat niet e r g zijn als zo'n r a a d ook d e expertise e n d e belangen v a n d e universiteit zou representeren. Nu, d a t is naar mijn mening niet het g e val. Het zou veel beter zijn als de universiteitsraad d e belangen en expertise v a n faculteiten bundelt." Er staan, zegt Drenth, veel problemen voor d e deur die om e e n doordacht beleid vragen: d e voorwaardelijke financiering en zwaartepunten v a n onderzoek, aio-netwerken, missiebudgetten - alle zaken waarbij facultaire inbreng e n e e n breed draagvlak bitter noodzakelijk zijn. De huidige universiteitsraad, samengesteld uit vertegenwoordigers v a n geledingen, is volgens Drenth geënt op e e n model v a n politieke besluitvorming en - h e l a a s - niet op e e n model dat in d e eerste plaats efficiënte bedrijfsvoering n a streeft. De opvatting dat in e e n universiteitsraad grosso modo op d e zelfde wijze politiek bedreven zou worden als in d e gemeenteraad, is duidelijk niet v a n Drenth. "Zo'n gedachte komt uit de jaren zestig. Dat is p a s s é .

Prof. Drenth: 'Raadsleden moeten eerst alles uitgelegd krijgen en d a n ook nog e e n beslissing nemen.' FotoAVCA^U

tochtelijk bepleitte. "Die oude structuur werkte volstrekt niet efficiënt. Het bestuur w a s absoluut niet representatief, ledere verandering w a s in die tijd welhaast e e n verbetering. In die tijd heeft d e universiteitsraad zeker zijn functie gehad."

Illusies Op zijn werkkamer, w a a r d e boeken over organisatiekunde e n arbeidspsychologie ruimschoots liggen opgetast, geeft d e hoogleraar e e n exposé over bedrijfsdemocratie e n het functioneren v a n ondernemingsraden - onderwerpen w a a r hij meer d a n eens onderzoek n a a r heeft g e d a a n . Hij koestert weinig illusies over structuren waarin iedereen over alles m a g meepraten. "Ik redeneer functioneel: je moet je steeds afvragen op welke wijze en ten aanzien v a n welke onderwerpen k a n d e medezeg-

machtsbasis is tegenwoordig immers expertpower - d e macht v a n d e expertise. Dat is nu eenm a a l zo in e e n ontwikkelde e n technocratische maatschappij als de onze." De conclusie ligt voor d e hand: beperk je in m e d e z e g g e n s c h a p sorganen tot zaken w a a r je echt verstand v a n hebt. Om d e lijn n a a r d e universiteit door te trekken: studenten zijn goed in staat hun oordeel te geven over d e kwaliteit e n opzet v a n het onderwijs. Anders ligt het, zegt Drenth, bij het beoordelen v a n onderzoeksprogramma's in facultaire commissies. Daarin moet d e inbreng v a n studenten zeer bescheiden zijn. Met e e n lichte huiver denkt Drenth terug a a n het begin v a n d e periode waarin hij voorzitter w a s v a n zo'n commissie. "Er w a r e n 'vOfen groepen studenten die om d e haverklap onderzoeksprogramma's wilden bijsteDen e n d e doelstellingen er-

radox: tijdens é é n vergadering moeten d e leden geïnformeerd worden over het mechaniek e n d e effecten v a n voorstellen e n moeten tegelijkertijd besluiten worden genomen óver die voorstellen. De kwaliteit v a n het uitleggen bepaalt d a n in feite of je als college zo'n commissie meekrijgt." Toch wU Drenth zich over het bestuur v a n d e VU, w a a r i n hijzelf nota b e n e tot voor kort e e n verantwoordelijke positie b e kleedde, niet onheus uiüaten. "Gegeven d e structuur doet d e VU het heel aardig. Wij h e b b e n hier gelukkig g e e n universiteitsr a a d die erop uit is zand in d e machine te gooien. Ook is er g e e n sprake v a n e e n polarisatie v a n d e r a a d tegenover het college v a n bestuur, waarbij aUe energie verloren g a a t in het b e vechten v a n eikaars standpunt en het a a n l e g g e n v a n loopgraven. D a a r v a n is bijvoorbeeld

wél sprake geweest in Delft - het universiteitsbestuur is d a a r al twee keer uit -de rails gelopen. Begrijp m e goed: d a a r is niets illegaals gebeurd. De partijen maakten enkel gebrviik v a n hun rechten. En toch liep d e zaak d a a r vast. Dat lijkt m e e e n duidelijk bewijs v a n het feit d a t d e wet niet deugt." Ook binnen d e universiteiten vam Amsterdam en Utrecht is het overleg niet altijd gericht op een constructieve bedrijfsvoering, vindt Drenth. Als gevolg d a a r v a n proberen d e faculteiten v a n de UvA zich het liefst zo weinig mogelijk a a n te trekken v a n wat er in het Maagdenhuis gebeurt, weet hij. "Dit genereert d e strategie: 'hoe kunnen wij tussen d e mazen v a n het net doorglippen'. D a n is er iets fundamenteel mis."

Papier Drenth erkent dat deze gevoelens bij tijd e n wijle ook a a n d e VU leven. In d e lagere bestuurlijke échelons wordt d e universiteitsraad veelal gezien als e e n bijkans nutteloos, papiervretend e n -producerend o r g a a n . "Dat is e e n desastreuze houding voor e e n doelorganisatie zoals een universiteit is." In grote lijnen lijken d e universitaire bestuurders in d e n l a n d e het met elkaar eens dat er iets moet veranderen. Als secretaris v a n d e Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschappen (KNAW) w a s Drenth enkele w e ken terug aanwezig bij het geregelde overleg tussen vertegenwoordigers v a n het hoger onderwijs en d e minister. De universiteiten vroegen zich d a a r nadrukkelijk af of al d e veranderingen die minister Deetman voor het onderwijs wenst (vochers, modulen) wel doorgevoerd kunnen worden zonder een a a n p a s s i n g v a n d e b e stuursstructuur. "Dat verraadt wel dat er e e n behoorlijke ontevredenheid met die structuur bestaat." Ook d e commissie voor toetsing v a n wetgevingsprojecten, onder leiding v a n regeringscommissaris prof.mr E.M.H. Hirsch BaUin, kwam tot dezelfde conclusie: e e n flexibel stelsel v a n hoger onderwijs k a n alleen g e realiseerd worden als het bestuurlijk vermogen v a n d e universiteiten wordt vergroot, in casu: d e universiteitsraden worden afgeschaft. In d e structuur die Drenth voor ogen staat zullen d e faculteiten een grotere inbreng h e b b e n in het uitstippelen v a n het universitaire beleid. Zullen d e facultaire deelbelangen d a n niet d e boventoon g a a n voeren? Drenth is d a a r niet zo b a n g voor. Natuurlijk zullen d e faculteiten hun eigen b e l a n g e n niet uit het oog verliezen. Maar ze zullen er zich tegelijkertijd v a n bewust zijn dat het welbevinden v a n d e universiteit als geheel ook voor h e n 'winst' IS. En bovendien: e e n corporate identity m a g zeker a a n d e VU als bijzondere universiteit a a n wezig geacht worden. "Het is ook e e n taak v a n het college v a n bestuur om gevoelens v a n gemeenschappelijkheid uit te bouwen." Is er in het Binnenhof politieke steun voor e e n verandering v a n d e bestuursstructuur? Drenth is hoopvol: "Tot voor kort w a s d e PvdA niet bereid d a a r o v e r te praten. Bij d e meest recente wetswijziging hing d e PvdA sterk a a n d e rem. Maar ik vermoed dat d e gewijzigde visie v a n de oud-minister v a n onderwijs Van Kemenade wel effect zal h e b b e n binnen het partij-cicuit."

Si

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen