Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 571

Q

CULTUUR Viktor IV: Amsterdamser dan de Amsterdammers Er zijn er enkelen die v a n d e ene op d e a n d e r e d a g kunste­ naar worden. Zo iemand w a s de Amerikaan Walter Gluck, die zich in d e jaren zestig in Amster­ dam vestigde, n a als fotograaf de wereld rond te h e b b e n ge­ reisd. A a n g e g r e p e n door d e moord op president K ennedy, besloot hij beeldend kunstenaar te worden in Amsterdam. Hier­ mee koos hij voor een excentrie­ ke levensstijl die hij tot in uiter­ ste consequentie doorvoerde. De meeste Amsterdammers kenden hem wel, d e forse m a n met de witte b a a r d , die leefde als Robinson Crusoe op zijn be­ doeninkje v a n zelfgebouwde vlotten, a a n d e Amstel. Hij ver­ dronk twee j a a r geleden op dramatische wijze. Niet iedereen weet, dat Gluck ook een zeer oorspronkelijk beeldend kunstenaar w a s . Mu­ seum Fodor toont deze m a a n d een overzicht v a n zijn werk. Ad Petersen en zijn echtgenote Ina Munck verzorgden e e n prachtig boek over zijn werk e n zijn le­ ven, dat d a a r onlosmakelijk mee verbonden w a s . Om terug te keren n a a r 1963.

Iris Dik Giek noemde zich voortaan Vik­ tor IV. Na e e n serie schilderijen over d e moord op K ennedy be­ gon hij met het vervaardigen v a n zijn 'ikonen'. Drijfhout, dat hij opviste uit d e grachten, be­ schilderde, bekraste en bestem­ pelde hij met zijn persoonlijke symbolen e n g e d a c h t e n e n d a a r overheen ging e e n dikke l a a g vernis. Inhoudelijk heeft het werk niets met christelijke kunst te maken, m a a r alles met Viktors persoonlijke kijk op het leven. Hij w a s e e n hyper­indivi­ dualist, en niet zozeer politiek geëngageerd. Geïnspireerd door 'Walden' v a n Henry David Thoreau en diens boodschap v a n waarheid, eenvoud e n on­ afhankelijkheid vond hij in Am­ sterdam d e geschikte plek om op zijn manier bij te d r a g e n a a n een mooiere wereld. De tekst v a n een v a n d e ikonen one strong m an can block an alley, not a boulevard is hem op het lijf geschreven. Zijn kijk w a s posi­ tief. Terugkerende symbolen op d e ikonen zijn d e zon, dieren.

Opgewonden juffers en furies In het midden v a n d e vrij kleine ruimte a a n d e Singel domineert e e n metershoge, opgevouwen krant: e e n stel­ lage v a n grote houten bor­ den, in v­vorm gerangschikt. Aan d e borden h a n g e n au­ thentieke kranteknipsels e n foto's en tussen d e pagina's is voldoende ruimte om te le­ zen. Dat is ook d e bedoeling, want het g a a t om d e ten­ toonstelling Recepten en Rolpatronen, met als bijtitel vrouwenpagina in een m a n ­ nenkrant. In samenwerking met het Nederlands Persmu­ seum organiseert Stichting Amazone deze tentoonstel­ ling, welke d e ontwikkeling schetst v a n 'vrouwennieuws' in een mannenkrant. De expositie is g e b a s e e r d op het onlangs verschenen boek v a n Carli Schuit e n prof.dr. Joan Hemels, Recep­ ten en Rolpatronen. Neder­ landse kranten en hun vrou­ welijke lezers 1888­1988. In chronologische volgorde wordt getoond hoe het vrouwbeeld over e e n perio­ de van honderd j a a r ver­ schuift v a n huismoeder n a a r een veelzijdiger vrouw­ beeld, vooral onder d e druk van de vrouwenbeweging. Een krantebericht in Varia geeft meteen het controver­ siële karakter a a n v a n d e vrouwenemancipatie des­ tijds. Engelse suffragettes worden bespot e n uitge­ maakt voor "opgewonden juffers" e n "furies", als zij e e n parlementaire vergaderzaal binnendringen en d e suffen­ de grijsaards d e stuipen op het lijf j a g e n met rotte eie­ ren. Naast het knipseltje hangt e e n pamflet met eisen

v a n d e Vereniging voor Vrouwenkiesrecht ­ v a n o.a. Aletta Jacobs ­ die m e d e heeft gezorgd voor het kies­ recht voor vrouwen in Ne­ derland in 1919. Opvallend is d e ferme taal a a n het eind v a n d e vorige eeuw in De Huism oeder, e e n blad met een progressievere inhoud d a n d e n a a m doet vermoeden. Duidelijk is te zien dat er twee golven in d e vrouwenemancipatie tot nu toe zijn geweest: rond d e eeuwwisseling en in d e ja­ ren '60. In d e tussenliggende tijd wordt veel v a n het ver­ worvene weer terugge­ draaid. De Telegraaf presteerde het onder Duitse curatele op 29 juli 1941 de Nederlandse huismoeders op te roepen hun echtgenoten en zonen af te s t a a n voor het oostfront. A a n d e muur hangt e e n gro­ te reproduktie met een groep ferme, touwtrekkende mei­ den. A a n de mentaliteit v a n vooral m a n n e n zal inder­ d a a d nog veel getrokken moeten worden voordat emancipatie v a n d e vrouw overbodig is. Al in De Tijd van achttien j a a r geleden schrijft Anne Biegel: "Man­ nen, hoe dierbaar ze me ook zijn, zijn in deze dingen kort­ zichtig en betrekken aUes op zichzelf. Ze willen liever re­ cepten op d e vrouwenpagi­ na, veilig, vrouwelijk e n met het voordeel v a n mogelijk een lekkere hap."

(Francis

Lesm an)

Stichting Amazone, Singel 72, v a n 9 juni t/m 16 juli: tentoonstelling Re­ cepten en Rolpatronen; di t / m vr 10.00­16.00 uur en za 13.00­16.00 uur. Toegang gratis.

Amsterdam, e n het woord 'yes'. De bedekte m a a r w a r m e kleu­ ren onder d e laklaag zijn e e n lust voor het oog. Viktor IV w a s voor alles een le­ venskunstenaar e n zijn werk krijgt d a n ook steeds meer ver­ b a n d met zijn eigen leven. In 1968 begint hij 'logboeken' te maken: collages, getypte tekst, tekeningetjes vormen e e n weer­ slag v a n zijn g e d a c h t e n en er­ varingen. Dit resulteert in tien­ tallen boeken met duizenden vellen, w a a r v a n er enkelen in Fodor te zien zijn. Er zitten ju­ weeltjes tussen met prachtige tekeningen e n aquareUetjes, begeleid door spitsvondige overpeinzingen als the tim e is always NOW. Samen met zijn inmiddels opge­ d a n e levensgezellin en grote liefde, d e Deense Ina Munck richt hij in 1972 d e 'Second Qua­ lity Construction Company' op. Ze maken hun hele leefomge­ ving nu tot e e n kunstwerk. Het schip wordt e e n driedimensio­ n a a l bouwwerk v a n tweede­ h a n d s spullen, door Viktor op­ nieuw 'bezield'. Het lijkt wel of hij g e e n voorwerp kon a a n r a ­ ken, zonder er iets v a n zichzelf a a n toe te voegen. Vitrines in het museum s t a a n vol met be­ werkte fototoestelletjes, muize­ vaUen, allerhande huisraad en oude foto's. Zijn atelier (in Fodor op fabuleuze wijze nagebouwd) staat vol met zelfgetimmerde kistjes, met d a a r o p teksten ge­ stempeld als 'do not open'. A a n het plafond h a n g e n honderden touwtjes met brieven, foto's e n ondefinieerbare rommeltjes. Veel v a n zijn bezittingen gaf hij namen. Zo heette zijn bekende bakfiets 'Vladimir Nabokov'. Zijn goede vriend Stuart O w e n Fox schrijft in e e n prachtige posthume brief a a n Viktor, afge­ drukt in het boek, dat hij d e beli­ chaming w a s v a n d e 'Why not­ filosofie', v a n het zich voortdu­ rend afvragen w a a r o m is d e wereld zoals ze is, w a a r o m doen we het niet helemaal an­ ders? Begin jaren '80 bouwt Vik­ tor die zich inmiddels Bulgar Finn is g a a n noemen, zijn fasci­ natie voor d e tijd verder uit. Dat tijd g e e n vaststaand g e g e v e n hoeft te zijn ('the time is always

Juni 1986: d e uitvaart v a n Viktor IV NOW'...) bewijst hij met klokken e n horloges. Het begint met e e n café­klok die verwarring zaait, omdat Bulgar d e zes, aanduider voor 'etenstijd', weglaat. Uiteindelijk kan hij in Zwitser­ land vier horloges uitbrengen. De cijfers zijn op vernieuwende wijze over de plaat verdeeld e n d e wijzers d r a a i e n n a a r links. In veel o p e n b a r e gebouwen h a n ­ g e n nu 'Bulgar Time' klokken. In juni 1986 stierf Bulgar. Hij ging ten onder a a n zijn eigen kunstwerk. Tijdens d e reparatie a a n een v a n d e vlotten kreeg hij onder water e e n h a r t a a n v a l . Robert Jasper Grootveld, vriend sinds d e jaren zestig, ensce­ n e e r d e d e uitvaart. O p e e n boot vol bloemen en onder belang­ stelling v a n vele Amsterdam­

Grappen en tranen over de duisternis Liefde? Ach d e liefde... Het is spannend. Het is triest. En het doet e e n beetje pijn als je uit elkaar g a a t e n elkaar nooit meer ziet. Liefde doet denken a a n passie, a a n speelsheid, a a n frustatie, a a n disco's e n a a n het Leidseplein w a a r Nachtschade 'late entertainment' biedt. Na het succes v a n vorig j a a r is Nachtschade als onderdeel v a n het Off-HoUandfestival met een vernieuwd prog r a m m a in theater De Balie elke donderdag-, vrijdag- e n zaterdagavond te zien. 's Nachts om elf uur begint het muziektheaterspektakel. Een kerngroep v a n acht acteurs en actrices a a n g e v u l d met

een zevenkoppige muziekgroep voert ons binnen in d e wereld v a n klatergoud. Tussen platte grappen, krokedUletranen en a n d e r e ongein door, vertolkt e e n keur v a n artiesten losse brokstukken v a n scenes. Het doel is puur amusement. De spelers v a n Nachtschade worden hierin bijgestaan en afgelost door elke avond weer nieuwe gasten: goochelaars, travestieten, trapezewerkers, neusfluiters, pijporgels, betweters en acrobaten. De lucht is zwaar v a n d e dramatiek, m a a r niet heus want uiteindelijk is het variété. De sfeer op het podium is jolig, per slot v a n rekening

Foto Bram de Hollander

mers werd d e kist (met a a n d e zijkant in Viktors stempelletters: this side up) n a a r Zorgvlied ge­ varen, bedekt met een Ameri­ k a a n s e vlag. O p d e voorplecht wapperde een Nederlands vaandel, met d e tekst Thank you Am sterdam . Met d e ten­ toonstelling in Fodor bedankt Amsterdam nu Viktor, die meer d a n twintig j a a r de belichaming van 's stads vrije imago w a s . En terecht, want deze Amerikaan w a s Amsterdamser d a n Am­ sterdam.

'Viktor IV' m museum Fodor t / m 10/7, d a g ll­17u H e t b o e k v e r s c h e e n b i j M e u ­ lenhoff/Landshoff, 1988, ƒ49,50

komt iedereen om zich te vermaken. Het ziet er wat decadent uit, af e n toe wat bloot, m a a r niet teveel. Het leuke v a n Nachtschade is dat het overal en nergens over g a a t en toch a a n g e n a a m ingaat over d e geneugten en verschrikkingen v a n d e nacht en v a n d e duisternis, v a n d e liefde en van d e haat. Voor d e regie v a n Nachtschade tekent Dirk Pauwels v a n het Nieuwpoorttheater in Gent. De voorstellingen trekken veel publiek, dus reserveer tijdig.

(Geeja

Oldenbeuving)

Nachtschade is te zien ledere don­ derdag, vrijdag en zaterdagnacht om 23 00 uur t/m 2 juli in theater De Bahe, K leine Gartmanplantsoen 10. Tel. reserveren dinsdag t/m vrijdag v a n 14.00 tot 20.00 uur en zaterdag v a n 17.00 tot 20.00 uur op nummer 232904.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen