Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 460

povpis/fis "Ik ben twaalf uur per d a g met boeken bezig. O v e r d a g bevre­ dig ik mijn behoefte om m a n a ­ gementtaken uit te voeren in d e bibliotheek, 's avonds ben ik ze­ ker drie uur inhoudelijk bezig. Als je in een bibliotheek werkt g a a n er ontzettend veel boeken door je h a n d e n en vroeger con­ sumeerde ik aUes. Dat liep bij mij nogal uit d e hand, ik las vaak te lang in willekeurige boeken. Tegenwoordig lees ik nog wel de flappen en inhoud­ sopgaven van boeken m a a r ben d a a r n a soms écht blij ze a a n d e bibliotheek te kunnen doorgeven. De boekenproductie is ook zo omvangrijk dat het steeds moeilijker wordt om het goede boek v a n het slechte boek te onderscheiden. Zelf heb ik a a n d e VU p e d a g o ­ giek en filosofie gestudeerd en b e n in 1978 ook e e n j a a r in Frankfurt geweest bij Jürgen Habermas, met wie ik vanaf die tijd een uitstekende relatie heb opgebouwd. Een week of vier geleden w a s hij in Amsterdam en toen heeft hij mij en mijn vrouw uitgenodigd om uit eten te g a a n e n d a a r n a d e kroeg in, in dit geval Américain. Dat streelt toch wel mijn ijdelheid om zo'n persoonlijke, intieme avond door te brengen met ie­ m a n d die ik beschouw als één v a n de grootste levende filoso­ fen. Ik ben bovendien d e bibliograaf van Habermas en verzamel al­ les wat er over en v a n hem ver­ schijnt. Dat is wel nodig ook want momenteel is het e e n grote rijstebrij: per j a a r verschijnen er meer d a n 150 publicaties over hem en er zijn in totaal zeker 100 boeken over hem geschreven. Dat betekent niet dat ik ook e e n mateloze vereerder ben v a n al­ les wat hij schrijft. Ik b e n sterker gevormd door d e oudere men­ sen v a n d e Frankfurter Schule: bij Marcuse sprak mij vooral diens radicaliteit a a n en bij Adomo zijn negativiteit. Haber­ m a s is d a a r e n t e g e n vrij optimis­ tisch gestemd over d e ontwikke­ ling v a n d e samenleving, hij ziet een groter wordend democra­ tisch potentieel, een betere rechtsspraak en dergelijke. Ik deel dat optimisme niet. In de geschriften v a n Adorno zit ook nog iets esthetisch. Bij Ha­ bermas is het allemaal veel dro­ ger, abstracter e n analytischer, het g a a t hem om d e grote theo­ rievorming. Dat is iets wat ik niet meer volg. Ik heb dat nog tegen

22 APRIL 1988

'Ik ben stinkend jaloers op wetenschappers' Wie vertelt wat hij leest, vertelt wie hij is. Studenten en medewerkers v a n d e VU over hun ideale auteurs, over d e boeken die een onuitwisbare indruk op hen hebben gemaakt, kortom over him boekenkast. In deze aflevering: René Görtzen, hoofd gamma­bibliotheek VU.

Foto Bram de Hollander

hem gezegd op dte avond laatst en toen keek hij mij zo a a n v a n achter dat brilletje met die ree­ bruine ogen e n hij zei mij: 'ja, d a a r moeten we in Frankfurt nog m a a r eens over praten'. Ik h e b dus veel meer inhoudelij­ ke distantie ten opzichte v a n Habermas gekregen m a a r ik blijf zijn bibliograaf. Ik doe dat g r a a g want hij blijft e e n belang­ rijk politiek seismograaf, dat zie je ook a a n zijn bijdrage a a n d e Historikerstreit. En ik m a g die m a n gewoon, het is e e n schitte­ rende kerel. Habermas heeft ook een enorm overzicht, een heel sterke a n a ­ lytische a a n p a k . Dat merkte ik toen ik in 1978 bij hem studeer­ de. Dan werd er een buitenge­ woon ingewikkelde v r a a g g e ­ steld, die ik zelf m a a r net be­ greep. 'K ijk', zei hij dan, 'ik zal het antwoord op deze v r a a g in

Van Uilenstede oostwaarts ben je met vijf minuten fietsen of e e n kwartier w a n d e l e n a a n d e oever v a n die brede, bochtige, prachtige Amstel, in het groene hart v a n Holland. Bij de molen knielt een bronzen Rem­ brandt, veelal in een krans v a n Japanezen met klikken­ d e fototoestellen. Voortgaand richting Ouderkerk, langs de linkeroever v a n d e rivier, zie je oudere e n nieuwere huizen, veel geboomte, e n een zandstenen naald. Tenslotte sta je voor het prachtige 18e eeuwse inrijhek v a n het buiten Wester­Amstel: e e n schilderach­ tig huis w a a r a a n eeuwenlang is gebouwd e n w a a r o m heen een prachtig oud bossig park ligt. Het is d a a r verboden toegang; m a a r tot eind vorige m a a n d werd het huis bewoond door d e VU­hoofddocent Dr. Derk Jongsma en familie. Zo kwam ik d a a r binnen. Jongsma trad in 1980 in dienst v a n onze universiteit, e n was d a a r een g e w a a r d e e r d e kracht. Hoe komt iemand er d a n toe e e n honorabele positie, e e n vaste b a a n te laten varen w a a r n a a r a n d e r e n verbeten streven, zelfs over procederen? Ten eerste denkt Derk als ervaren en bekend marien geoloog zonder problemen weer a a n d e b a k te komen. Ten tweede waren d e Jongsma's niet v a n plan om meer d a n twee jaar te blijven. Dat het zoveel j a a r meer werden, ligt a a n het feit dat d e Snellius II expeditie p a s in 1985 plaatsvond. Toen ze hier aariveerden w a r e n Derk zowel als Robin Australiërs; zij groeiden op in Sydney, Londen, Libië, Duitsland en hij vertrok als vijftienjarige uit westelijk Groningen om in Australië e n in Cambridge zijn leerja­ ren door te brengen. Samen vertoefden ze in Thailand alvorens n a a r Amsterdam te komen.

i

Koos Neuvel zes punten uiteen laten vallen'. Hij begon vervolgens met het eerste punt nog eens in twee a n d e r e punten onder te verde­ len. Tegen die tijd w a s ik d e d r a a d al kwijt geraakt. Veertig minuten later h a d hij zijn volle­ dige antwoord gegeven. Maar als je het zou opnemen kon je het hele verhaal direct over­ schrijven en onmiddellijk uitge­ ven. Adorno h a d dat ook. Alleen be­ steedde hij veel meer a a n d a c h t a a n het esthetische aspect v a n de taal. Habermas heeft mij ver­ teld dat Adorno eens bij hem kwam en zei: 'Ik h e b vanoch­ tend een halve p a g i n a geschre­ ven m a a r ik moet het vanmid­ d a g nog eens nalezen want ik s n a p het niet.' Hij b e g r e e p d a n nog wel het onderwerp w a a r o ­

ver hij schreef m a a r d e estheti­ sche vorm waarin hij zijn ver­ h a a l gegoten had, die snapte hij zelf niet meer! Maar v a n hem is ook bekend dat hij g e e n enkele concessie d e e d a a n d e lezer. Hij schreef niet voor d e lezer, het w a s hem te doen om e e n Ob­ jektbezogene Sprache, zoals hij dat noemde. Je kunt dus wel zeggen dat d e Frankfurter Schule mij intellec­ tueel gevormd heeft. Dat is niet iets wat er v a n jongs af a a n al ingezeten heeft. Na mijn mid­ delbare school h e b ik twee j a a r op d e Ko ninklijke Militaire Aca­ demie gezeten e n tijdens het eerste j a a r v a n mijn studie h e b ik nog d e stelling verdedigd dat elk jaar vrede in West­Europa moest worden bijgeschreven op het conto v a n d e Navo. Daar w a s ik snel overheen. In die zin h e b b e n boeken mij gevormd, door boeken werd mijn bUk op de werkelijkheid anders. Bij mij is het zelfs zo dat ik in e e n museum liever d e Aesthetische Theorie v a n Adorno lees d a n voor een schilderij g a s t a a n e n d a a r een half uur n a a r kijk. Ik geef toe dat zoiets ontzettend re­ ductionistisch klinkt. Dat bete­ kent niet dat ik d e emotie v a n het kijken n a a r e e n schilderij niet ken m a a r het blijft een an­ der soort ontmoeting d a n welke ik heb met e e n theoretisch boek over eventueel datzelfde schil­ derij. Ik houd in d e eerste plaats v a n letters en als die letters zo zijn samengesteld dat ze e e n goed boek vormen, is dat mee­ genomen en d a a r geniet ik van. Mondiaal gezien h e b ik w a a r ­ schijnlijk het grootste archief met betrekking tot d e Frankfur­

Oost van Uilenstede Bert Boekschoten

!! P" ^H ^

^^BIH r*— fflB^BMIIp^Sr •*­??P"'!'B HHHF" "~^ '*'' ^^^^^Hl^j"""^

»'**fe* ^ ^ E!i

^^H^^y^^%4^ ^ ^ ^^tt^tÉÊÊÊ^^^ÊM

fl

^^H

n^ HH

II

Derk Jongsma in d e tuinkamer v a n Wester­Amstel. Foto Bram de Hollander

ter Schule. Hetzelfde bibliografi­ sche werk dat ik verricht voor Habermas, doe ik ook bij Mar­ cuse, Adorno e n Horkheimer. Het g a a t zelfs zo ver dat ik te­ genwoordig boeken koop in ta­ len die ik niet beheers. Ik word me er namelijk v a n bewust dat ik zo langzamerhand een schit­ terend archief h e b opgebouwd. Je overschrijdt d a n op een ge­ geven moment d e drempel van wat voor jezelf nog l e e s b a a r is en wat niet. Ik publiceer relatief veel m a a r dat gebeurt allemaal in mijn vrije tijd. Eigenlijk h a d ik best ergens een goede plek op een faculteit willen hebben. Maar als ik d e faculteit indraai, zou ik dat niet willen als jongste mede­ werker, m a a r als hoofddocent zodat ik zelf het onderzoek mede kan vormgeven. Toch ben ik in d e bibliotheek blijven han­ gen, w a a r ik, vooral sinds ik hoofd v a n d e Gamma­biblio­ theek ben, uitstekend a a n mijn trekken kom. De afgelopen ja­ ren is d e bibliotheek veel dyna­ mischer geworden e n het is mo­ menteel e e n bedrijf w a a r hard wordt gewerkt. Toch b e n ik niet vervreemd v a n het boek. Ik ge­ niet er ook wel v a n om 's­ avonds bezig te zijn met het boek m a a r het heeft er even­ eens voor gezorgd dat ik cultu­ reel en sociaal e e n wat geredu­ ceerd leven leid. Het luxueuze leven waarin je rustig wetenschap kunt bedrij­ ven, d a a r ben ik stinkend ja­ loers op. Als ik n a a r Duitsland g a of tijd nodig h e b om e e n arti­ kel af te ronden, ben ik gedwon­ gen om vrije d a g e n op te ne­ men. In wetenschappelijk op­ zicht werk ik vrij geïsoleerd, m a a r dat komt ook omdat ik een Einzelganger ben. Ik h e b nooit aansluiting gezocht bij filosofi­ sche praatgroepen e n dergeli)­ ke. Trouwens d e meeste contac­ ten e n correspondentie onder­ houd ik met Duitse wetenschap­ pers. Wat ik wel heerlijk h e b gevon­ den, dat w a s het geven v a n le­ zingen op het terrein v a n de anti­pedagogiek, een anders specialisme v a n mij. Helaas heb ik d a a r nu g e e n tijd meer voor. Dat w a r e n gelegenheden waarin ik mijn verhaal kwijt kon. Dat ging mij goed af mede omdat ik iets gedrevens heb. Maar ook d a a r moest ik altijd vrije d a g e n voor opnemen ter­ wijl ik toch als iemand v a n de VU aangekondigd werd." ^

En op d e VU bleek het best te werken. In het kader van Snellius II e n het O c e a n Drilling Project moest Derk veel reizen, en dat kon ook. Amsterdam is e e n prachti­ g e locatie, iedere internationale autoriteit is g a a r n e bereid d a a r e e n stopover te maken. Voor universitaire staf, opgekweekt a a n d e v a a k toch wat provinciale Nederlandse universiteiten, is dit e e n gunstig gegeven. Wel signaleert Derk inkrimping v a n d e improvisatie­ ruimte. "K un je niet doen, want a n d e r s willen d e ande­ ren ook" is een domper die op nieuwe initiatieven wordl gezet. De onderwijslast w a s z w a a r in d e afgelopen jaren, ook voor d e studenten, v a n w e g e het g e h a n n e s v a n studieduur en curriculae. Voor Robin bleef Neder­ land het land w a a r ze niet kon werken v a n w e g e de gebrekkige kinderopvang. In het verleden w a s ze co­ pywriter, secretaresse, studenten­decaan, dat werk wü ze weer opvatten w a n n e e r ze in Australië of d e USA een nieuw b e s t a a n opbouwen. Beider onvervaardheid is groot. Het is merkwaardig hoe ze, n a vredig Wester­ Amstel w a a r d e tijd zozeer lijkt stil te staan, weer streven n a a r e e n heel a n d e r e levenswijze, n a a r het uitdagend b e s t a a n in nieuwe w a r m e e n onmetelijke landen. Maar hun jaren in Ouderkerk, het leven als huurder in dat nog geheel door houtkachels verwarm­ de huis met zijn stokoude meubels e n schilderijen; met de eiken deuren, de marmeren schouwen e n aartsva­ derlijke keuken; het werk op d e VU die d e e d wat er kon, het w a s een goede tijd. En ieder j a a r zullen ze K onin­ ginnedag gedenken, w a a r o p ze met hun bootje d e stad Amsterdam invoeren en d a a r v a n d a a n volgeladen met van cdles terugkwamen; d e mooiste feestdag die bei­ den in hun bewogen leven tot nog toe leerden kennen.»

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen