Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 405

il

/U)\pL\ps

18 MAART 1988 "Een verhaal v a n e e n wachten­ de prinses in e e n toren die ver­ langt n a a r het moment dat er een prins verschijnt die h a a r met een muziekinstrument d e liefde zal bespelen, is d e meest populaire sprookjesvorm. Ro­ mantische verhalen w a r e n im­ mers het meest p a s s e n d voor d e opvoeding v a n nette meisjes", vertelt d e uit Noorwegen afkom­ stige EUen Johns. Ze is mede­ werkster vrouwenstudies en al­ gemene literatuurwetenschap a a n d e universiteit v a n Nijme­ gen. "De passieve rol v a n d e vrou­ welijke hoofdpersoon is over­ heersend en opvallend in der­ gelijke sprookjes. Ze geven ook de werkelijkheid weer. Het zegt iets over het vrouwelijk verlan­ gen. Ze zijn onmisbaar in d e fantasie v a n d e vrouw. Ook te­ genwoordig zijn ze nog actueel. Of je dat nu leuk vindt of niet. De hele fantasie rond het verlan­ gen n a a r d e prins op het witte paard leeft ontzettend sterk in onze maatschappij." "Er worden niet meer zoveel sprookjes gelezen, m a a r wel damesromans w a a r v a n je er in de supermarkt drie voor een tientje kan kopen met precies dezelfde structuur." Al zes j a a r doet Ellen Johns sprookjesonderzoek, e e n studie­ onderwerp dat volgens h a a r een steeds grotere populariteit geniet. "Dat geldt zelfs voor Ne­ derland, e e n land zonder sprookjestraditie. Er is hier in d e jaren zestig e n zeventig tijdens de gevechten over wie afwast en stofzuigt, een grote interesse gekomen n a a r d e mythologi­ sche achtergrond v a n het den­ ken over vrouwelijkheid e n mannelijkheid."

schoenen. Zonder taal maakt ze h a a r wensen heel duidelijk. Ze wil d e prins hebben." Een ander interessant voor­ beeld is volgens d e Nijmeegse 'sprookjesdeskundige' het ver­ h a a l v a n Het meisje zondet handen. Doordat d e h a n d e n v a n het meisje zijn afgesneden, is ze verminkt e n is h a a r moge­ lijkheid tot handelen nihil. "Toch is dit meisje zo slim dat ze zelfs zónder h a n d e n zichzelf en h a a r kind kan redden, terugkeert n a a r d e maatschappij e n h a a r h a n d e n terugkrijgt. Haar slim­ heid en doorzettingsvermogen is zo groot dat ze h a a r passivi­ teit overwint." Over d e v r a a g of kinderen die actieve, slimme rol v a n d e vrou­ wen in sommige sprookjes wel begrijpen, twijfelt EUen Johns g e e n seconde. "Het is het raadselachtige in sprookjes wat kinderen a a n ­ spreekt. Bij het voorval v a n d e ring v a n Assepoester zal e e n kind zich meteen afvragen: 'Een halve ring? W a a r is d e a n d e r e helft dan?' Het wacht op d e op­ lossing. Onbewust herkent het de onuitgesproken signalen die d e schrijver aangeeft." Met d e bewering dat d e af­ wachtende houding van sprookjesfiguren als Sneeuw­ witje zo'n slechte invloed op meisjes hebben, zelfs zodanig dat je ze m a a r beter niet k a n verteUen, is EUen Johns het on­ eens. "Dat meisjes n a het lezen v a n Assepoester g a a n fantase­ ren en denken 'zolang ik een mooie jurk a a n k a n trekken, n a a r het bal kan g a a n en oplet dat ik voor twaalven thuis ben, d a n zal het voor mij wel lukken in het leven', d a a r geloof ik niet in. Zo letterlijk n e m e n ze sprook­ jes niet."

Dr Ellen Johns o v e r v r o u w e n in sprookjes:

'Verlangen n a a r prins op witte p a a r d nog steeds actueel' De onderdanige Assepoester, de naïeve Rood­ kapje, de beeldschone Sneeuwwitje. Op het eerste gezicht is voor vrouwen in sprookjes een passieve rol weggelegd. Volgens dr EUen Johns, de 'sprookjesvrouw' van de Nijmeegse universiteit, is de vrouwelijke hoofdpersoon echter niet altijd afwachtend en dom. Een ge­ sprek met haar als voorproefje op de lezing 'Vrouwen in sprookjes' die zij donderdag aan­ staande houdt a a n de VU. zonder kennis v a n ballades, sprookjes e n mythen."

Gouden ring Uit onderzoek blijkt dat er ook minder populaire sprookjes be­ staan d a n d e romantische met d e passieve vrouwen. Sprook­ jes met a n d e r e verlangens e n ander g e d r a g v a n vrouwen. "Waarschijnlijk zijn ze d e bood­ schap v a n 'undergroundcultu­ ren' uit d e middeleeuwen. Ik denk a a n humoristische volks­ verhalen over d e verwisseling v a n d e rolpatronen; verhalen

over d e m a n die een d a g thuis blijft, waardoor alles in het hon­ derd loopt. Het eten is een totale mislukking e n hij gebruikt azijn in plaats v a n zeep om het huis schoon te maken. In deze ver­ halen wordt op e e n ironische manier duidelijk g e m a a k t hoe hulpeloos, stom en klunzig d e m a n in het huishouden is. Met de bedoeling om h e m belache­ lijk te maken." "In a n d e r e sprookjes is d e vrouw een actieve heldin, een avonturierster", g a a t ze verder. "Neem nou het verhaal v a n Jungfrau Ragebol. Het sprookje

Diana Doornenbal g a a t over twee tweelingzusjes, d e e n e is beeldschoon, d e a n d e r oerlelijk. De lelijke zus heeft een heldenrol. Ze vecht met heksen en trollen, ze is zo sterk als e e n m a n en bevrijdt d e m a a t s c h a p ­ pij v a n d e k w a d e machten." Volgens EUen Johns h e b b e n ook d e vrouwen uit de bekendere sprookjes soms een heldenrol. "Als je m a a r g e n o e g tussen d e regels door leest, ontdek je e e n verborgen taal. Assepoester is niet zo passief als we weleens denken. In eerste instantie lijkt ze bijna stom. Ze heeft d e aller­ laagste b a a n op het kasteel, ze zegt bijna niets, ze doet bijna niets. Maar om te bewijzen dat zij de prinses is e n d e prins wil hebben, is ze zo slim om d e helft v a n h a a r gouden ring in d e p a p vdn d e prins te gooien, w a a r o p de prins zich afvraagt: 'Deze mooie ring k a n alleen m a a r v a n een prinses zijn, w a a r is d e an­ dere helft?'. Het verhaal is e e n variant op het verhaal met d e

"De indentificatie met rolpatro­ nen is niet zo sterk. Wat dat b e ­ treft is het voor e e n meisje veel belangrijker hoe h a a r moeder zich g e d r a a g t in het leven d a n wat ze leest in een sprookje." "Kinderen identificeren zich niet met d e rol m a a r met d e gevoe­ lens v a n d e hoofdpersoon. De angstgevoelens om in d e steek gelaten, g e p l a a g d of niet be­ mind te worden of om te ver­ dwalen, want d a a r g a a n d e meeste sprookjes over. Bijna aUe helden raken verdwaald. Dagen, weken, zelfs m a a n d e n dwalen ze door donkere bossen, heel gevaarlijk. Die gevoelens herkennen ze v a n zichzelf, d a a r o m zijn sprookjes ook zo geliefd."

"Historisch, cultureel e n filoso­ fisch onderzoek n a a r d e geves­ tigde rolpatronen werd e e n feit en d a a r horen ook sprookjes e n mythen bij. D a a r n a a s t k w a m er een 'anti­ratio stroming'. Het wantrouwen tegen d e rationel wereld n a m toe. Alternatieve medicijnen zijn 'in' en d e men­ sen schudden d e tarotkaarten weer. Sprookjes horen ook bij het irrationele alternatief." "In Scandinavië is sprookjeson­ derzoek al vanaf 1840 e e n se­ rieuze wetenschap. Sprookjes zijn d a a r een belangrijk onder­ deel van d e volkscultuur. O p d e Noorse middelbare scholen le­ zen kinderen sprookjes voor d e literatuurlijst, want je k a n d e middeleeuwen niet bestuderen

Stel: er komt e e n bonmielding binnen, ergens a a n d e VU. Het eerste dat iedereen wU weten, is natuurlijk w a a r d e bom ligt e n wanneer die afgaat. Wie dat niet vanzelfsprekend vindt, moet de 'Procedures voor d e ge­ bouwen op d e campus VU' le­ zen, want d a a r staat het in, op bladzij 10: "De beantwoording van de v r a a g ' w a a r e n hoe laat springt d e bom' verdient grote prioriteit." Er staat nog veel meer in deze 29 bladzijden tellende brochure. Telefonisten weten als zij d e 'Procedures' gelezen h e b b e n precies wat zij moeten v r a g e n aan d e g e n e die e e n bommel­ ding doet. "Wat is de reden?", moeten zij de melder vragen, e n "Waar­ v a n d a a n belt u?" e n ­ ook niet onbelangrijk ­ "Wie bent u?". Op een formulier dat speciaal voor dit soort gelegenheden klaar ligt, moeten zij zoveel mogelijk letterlijk noteren wat d e melder zegt. Bovendien moeten zij in­ vullen of d e melder man, vrouw of kind is, welke taal hij of zij spreekt en of er misschien e e n

Ellen Johns: "Zonder kennis v a n sprookjes, mythen e n s a g e n kun je d e middeleeuwen niet begrijpen."

'Vrouwen in sprookjes', een lezing door mevr. dr. E.Johns op donderdag 24 maart 15.30 uur, hoofdgebouw VU.

Foto Brom de Hollander

Handleiding bij bommeldingen: 'Vraag altijd: Wie bent u?' dialect te bespeuren valt. "Direct het Meld­ e n Bedienings­ centnmi en uw directe chef waarschuwen," houdt d e bro­ chure d e telefonisten ten slotte voor, en verder niemand, want "om een panieksituatie (geruch­ tenstroom) te voorkomen dient in eerste instantie g e e n rucht­ baarheid a a n d e melding gege­ ven te worden." Dit soort adviezen geeft d e Ge­ bouwendienst v a n d e VU, die verantwoordelijk is voor d e uit­ g a v e v a n d e 'Procedures', niet aUeen voor het geval er e e n bommelding birmenkomt, m a a r ook als het g a a t om brand, d e ­ contaminatie, ontruiming en eerste hulp bij ongelukken. Als er bij voorbeeld eerste hulp ver­ leend moet worden, blijkt er al­ lereerst onderscheid g e m a a k t te moeten worden tussen "a. niet ernstige gevaUen e n b. ernstige

gevaUen", alvorens er d e nodi­ g e procedures in g a n g gezet kunnen worden gezet.

Touwtjes Niet aUe informatie die d e 'Pro­ cedures' bevat, is gelukkig zo triviaal. De heer A.P. Schuur­ man, hoofd Gebouwenbeheer v a n het Wis­ e n Natuurkunde­ gebouw, toont zelfs iets v a n ge­ paste trots op wat vooral zijn geesteskind is. "Er w a s natuurlijk wel het e e n en a n d e r voor handen, voordat deze procedures opgesteld wer­ den," vertelt Schuurman. "Maar wat er was, w a s zeker niet eens­ luidend. De afzonderlijke de­ centrale e e n h e d e n hadden aanvankelijk een grote zelfstan­ digheid. Later werd het Meld­ en Bedieningscentrum opge­ richt; daar komen nu

AUe bewoners v a n d e VU zou­ den d e hoofdlijnen v a n d e 'Pro­ cedures' eigenlijk moeten ken­ nen, vindt Schuurman. Er zijn er d a n ook zo'n vierhonderd exem­ plaren v a n verspreid. AUeen d e zeven ploegen v a n vier mensen die het Meld­ e n Bedieningscen­ trum continu bezetten, h e b b e n in hun dagelijks werk met d e procedures te maken. Maar het aantal mensen dat n a a s t zijn gewone werkzaamheden a a n de VU deel uitmaakt v a n e e n brandploeg of e e n ontruimings­ ploeg schat Schuurman op meer d a n honderd.

Hanne Obbink aUe touwtjes samen. Toen ook de modernisering v a n d e bran­ dinstaUatie gereaUseerd was, w a r e n d e omstandigheden gun­ stig om d e verschUlende proce­ dures op e e n gelijkluidende ma­ nier te formuleren. Dat is nu ge­ lukt."

SCHEMA BRAND (binnen bedr ijfstijd, 08.30­16.30u) BEYELYOfifdf^a gebouwbevelvoerder

^

I loi komst van algemeen

bevelvoerder

^

ADVIES

lokale coördinator

1 tot komst van

1 gcmeentebrandweer

\

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen