Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 401

fD\p3^/p£

18 MAART 1988 Is het christendom mede­ver­ antwoordelijk voor d e heden­ d a a g s e milieu­vernietiging? Er zijn theologen geweest die ten gunste v a n deze stelling h e b b e n gepleit. Zij h e b b e n d e a a n d a c h t gevestigd op e e n intrigerend zinnetje in het bijbelboek Gene­ sis waarin d e mens dringend aanbevolen wordt zich d e a a r ­ de tot o n d e r d a a n te maken. Zo'n uitlating, zo h e b b e n kriti­ sche theologen beweerd, zou als een legitimatie opgevat kun­ nen worden voor e e n onbekom­ merde roofbouw op d e natuur. Gerhard Liedke is het met deze stelling totaal oneens. Voor d e Evangelische Kerk in Baden is hij speciaal belast met milieu­ vraagstukken. In zijn functie houdt hij zich vooral bezig met praktische a a n g e l e g e n h e d e n , bijvoorbeeld met d e v r a a g hoe de kerken zelf kunnen bijdragen a a n e e n meer ecologisch ver­ antwoorde levensstijl. Eén v a n d e aspecten v a n die levensstijl springen direct in het oog: Liedke laat consequent al zijn teksten afdrukken op recy­ cling­papier. Behalve met zulke a l l e d a a g s e zaken houdt Liedke zich be­ roepshalve eveneens bezig met het uitvlooien v a n d e bijbel op diens g r a a d v a n milieu­vrien­ delijkheid. Hij meent dat d e bij­ bel zonder meer vrijgepleit k a n worden v a n iedere schuld, die verwijten missen zijns inziens iedere grond. "Wat ik echt sterk overdreven vind, is dat d e christenen als enigen d e schuld wordt g e g e ­ ven v a n d e ecologische crisis. Dat lijkt mij e e n grove overdrij­ ving v a n d e betekenis v a n het christendom in d e moderne tijd. Merkwaardig g e n o e g h e b b e n enkele theologen deze stellin­ gen a a n g e h a n g e n omdat ze daarmee d e belancfrijkheid v a n de theologie wilden bewijzen."

N

'Christendom niet schuldig a a n ecologische crisis' De nieuwste tak aan de omvangrijke theologi­ sche boom is 'de ecologische scheppingstheo­ rie'. Een expert in deze milieu­vriendelijke bij­ belexegese is de Duitse theoloog, dr. Gerhard Liedke. Op uitnodiging van het Bezinningscen­ tnmi zette hij onlangs zijn opvattingen uiteen. Op welke wijze theologische overwegingen lei­ den tot een ondubbelzinnige afwijzing van kernenergie, was Liedke in een interview graag bereid verder uit te leggen. begrepen. W a a r we wel schul­ dig a a n zijn is dat w e deze inter­ pretatie niet h a r d g e n o e g be­ streden hebben." ­ Maar als dat letterlij k in de tekst te lezen valt, is dat toch heel j uist geïnterpreteerd? Liedke: "Je kunt het er alleen in lezen als je d e tekst uit zijn ver­ b a n d rukt. Er staat weliswaar dat d e mens heerschappij moet uitoefenen over d e dieren, m a a r even verderop staat ook dat d e mens g e e n dieren m a g slach­ ten. Wat is dat voor e e n heer­

­

een ecologische scheppingsthe­ orie? Is het wel mogelij k om vanuit de bij bel iets te zeggen over hedendaagse milieu­ vraagstukken? "Het is juist dat d e bijbel niet direct stelling neemt inzake mi­ lieuverontreiniging en kern­ energie. Maar onder die prakti­ sche vragen is er nog e e n a n d e ­ re laag: onze verhouding tot d e niet­menselijke schepping. Daarover zegt d e bijbel heel wat meer d a n wij in d e protes­ tantse theologie d e afgelopen eeuwen h e b b e n w a a r g e n o m e n .

Koos Neuvel goed is voor d e gezondheid v a n dieren, d e s t a n d a a r d e n veel scherper gesteld zouden moe­ ten worden." "Ik denk dat inherent a a n het begrip 'milieu' is, dat d e mens tot d e m a a t v a n alle dingen ge­ maakt wordt. Als ik over 'schep­ ping' spreek, is het heel duide­ lijk dat niet d e mens m a a r God in het middelpunt staat. De mens behoort d a n tot d e kring v a n schepselen rondom God. Dat is een minder antropocenti­ sche instelling. Mede met be­ hulp v a n d e scheppingstheolo­ gie kan duidelijk g e m a a k t wor­ d e n wat onze h e d e n d a a g s e verantwoordelijkheden zijn. De scheppingstheologie moet e e n heel belangrijk onderdeel v a n de theologie als geheel wor­ den." ­ Bestaat er toch geen gevaar dat de bij bel te gemakkeli jk

j

Onderdaan "Ik geloof niets v a n die zoge­ n a a m d e schuldigheid. Mono­ causale verklaringen zijn eigen­ lijk altijd fout, er bestaat niet é é n wortel v a n alle k w a a d . In het geseculariseerde christendom, de h e d e n d a a g s e technische wereld, leest men d e bijbel hele­ maal niet meer, men gelooft niet meer a a n God. Het blijft e e n beetje merkwaardig dat d e in­ vloed v a n het bijbelwoord zo dominant zou zijn gebleven. De zin 'maakt d e a a r d e tot onder­ daan' is g e e n legitimatie voor een onbeperkte uitbuiting v a n de a a r d e door d e mens. Dat valt in de tekst niet te lezen, m a a r dat is later wel zo geïnterpre­ teerd. Men heeft dat verkeerd Advertentie

:i

Duits theoloog verdedigt milieuvriendelijke bijbel­exegese

DE RELI-POLITIE Bert Dorenbos (ex­EO) vormde, voor de strijd tegen (kinder)pomo zijn eigen reli­recherche. Lubbers en de crisis: Nederiand heeft nu definitief drie soorten burgers. De Nederlandse undercover­agent en de rechtbank. * Nederland ontzuilt, maar Deetman herkerstent: de opnuu^ van de confessionelen in het hoger beroepsonderwijs. Robert Hughes: zijn ontdekking van Australië, zijn gevecht tegen de Amerikaanse corruptie. Willem WiUnmk (Theo Thijssenprijs): voorpublicatie uit bet Nederlandse lied. George Kessler, een heer op de voetbalvelden. Film: de drank. Piet Grijs tussen de lakens.

ANDY WARHOL in de kleurenbijlage: de nalatenschap van Andy Warhol. Verzameling pop­art­paus onder de hamer. En: Productieportret van Sesamstraat.

BOEKENWEEK-BIJLAGE Het Boekenweeknummer met de Nieuwe Boeken van het voorjaar. Hermans als Multatuli­polemist. De boekhandelaar in 1988.

Lees naast uw krant Vrij Nederland

Liedke: 'Vermindering v a n energieverbruik betekent vermindering v a n geweld.' Foto Peter Wolters, AVCAfU

schappij waarin d e mens het dier zelfs niet m a g opofferen voor het vlees, iets wat in onze samenleving zelfs heel normaal gevonden wordt? Er staat ook dat d e mens d e tuin moet be­ bouwen en in stand houden. De zin 'maakt d e a a r d e tot onder­ d a a n ' moet op die manier b e ­ grepen worden, als bebouwen en in stand houden. Dat is d e authentieke interpretatie." ­ Waarom zouden we aan moe­ ten nemen dat die lezing inder­ daad de authentieke interpreta­ tie is? "De mensen die d e bijbelse teks­ ten samengesteld hadden, h a d ­ den zo hun bedoelingen. Ze wü­ den d e overgeleverde teksten niet aantasten; die w a r e n voor hen heilig. Ze realiseerden zich echter wel dat het begrip 'on­ d e r d a a n ' een iets te sterke uit­ drukking w a s voor d e zaak w a a r het om ging. Een hoofd­ stuk verder h e b b e n ze d a a r o m d e goede invulling d a a r a a n ge­ geven."

Kernenergie ­ Waarom hecht u eigenlij k belang aan het bestaan

zo'n van

We h e b b e n in d e bijbel altijd alleen gelezen over d e verhou­ ding v a n God tot d e mens; niet over d e verhouding tussen God of d e mens versus d e niet­men­ selijke natuur. Het g a a t erom uit te vinden wat d a a r eigenlijk staat en welke handelingsaan­ wijzingen wij uit e e n schep­ pingstheologie kunnen halen." ­ Levert dat inzichten en aanwi j­ zingen op die we zonder schep­ pingstheologie niet zouden heb­ ben? "We zijn niet d e enige die zich ermee bezig houden, m a a r van­ uit e e n ecologische scheppings­ theologie kurmen we ons steen­ tje bijdragen om e e n begrip als 'milieu' te bekritiseren. Het be­ grip 'milieu' is e e n heel antropo­ centrisch begrip, het g a a t altijd om het milieu v a n d e mens. Dat heeft praktische consequenties. Zo wordt d e kwaliteit v a n het drinkwater gemeten a a n d e d e effecten die het heeft op d e ge­ zondheid v a n d e mens. Dat is onlogisch want wij leven niet in het water. Het is niet onze pri­ maire levensruimte, m a a r wel die v a n d e vissen. Deskundigen zeggen dat als wij onze stan­ d a a r d e n a a n p a s s e n a a n wat

naar de eigen behoeften geïn­ terpreteerd wordt? "Dat is een verwijt w a a r t e g e n wij theologen ons niet kunnen verweren. Men k a n hetzelfde verwijt ook als deugd opvatten. Het is immers verbazingwek­ kend is dat d e bijbel ons ook in deze vraagstukken niet in d e steek laat. Natuurlijk lezen w e d e bijbel altijd vanuit d e proble­ men die we nu hebben. Als ie­ m a n d in uiterste nood verkeert, leest hij d e Psalmen waarin v a n nood en v a n redding uit d e nood sprake is. Hij vindt d a n iets wat hij nodig heeft, m a a r dat is ze­ ker niet verboden." ­ Recentelijk zij n er ook stromin­ gen als bevrij dingstheologie en feministische theologie opgeko­ men. Ontstaat er geen wirwar van theologieën die ieder op hun eigen wij ze hun historische gelijk proberen te halen? "Het zijn g e e n verschUlende the­ ologieën, m a a r altijd dezelfde theologie. In een situatie w a a r i n vrouwen onderdrukt worden is het echter belangrijk om een theologie te ontwikkelen w a a r i n het vrouwelijke element in het Godsbegrip n a a r voren wordt gehaald. Ook is het belangrijk

om bij extreme onvrijheid te la­ ten zien dat God vanaf het be­ gin af a a n mensen bevrijd heeft. Evenzogoed is het d e taak v a n een scheppingstheologie om te laten zien dat God g e e n vernietiging v a n d e natuur beoogd heeft. Het blijft echter dezelfde theologie, alleen in verschillende situaties ontwik­ keld en geïnterpreteerd. Het zijn verschillende punten v a n op­ merkzaamheid." Enthousiast begint Liedke ver­ volgens te vertellen over d e po­ litieke activiteiten v a n d e Duitse kerken die met overweldigende meerderheid stelling heeft ge­ nomen tegen kernenergie, zeer tot irritatie v a n een regerings­ partij als het CDU. G e v r a a g d n a a r hoe die overweldigende meerderheid omgaat met d e minderheid die d e kernenergie wel ziet zitten, antwoordt Liedke dat a a n hen d e bewijsplicht is: de voorstanders moeten voor zichzelf e n binnen d e kerken verantwoorden w a a r o m zij af­ wijkend g e d r a g vertonen.

Kernenergie Liedke: "Ik discussieer veel met hen. Het blijkt v a a k dat voor­ standers g e e n theologische ar­ cfumenten h e b b e n voor hun af­ wijkend gedrag, m a a r dat ze technische g e v a r e n a n d e r s be­ oordelen. Des te belangrijker is het dat w e d e ecologische scheppingstheologie dusdanig concreet ontwikkelen dat het g e e n technische argumenten zijn die d e discussie beslissen. Die argumenten zijn weliswaar niet onbelangrijk m a a r e e n ethi­ sche beslissing moet vanuit theologische overwegingen ge­ nomen worden." ­ Maar j e kunt toch niet vanuit theologische overwegingen rechtstreeks zeggen of kern­ energie al dan niet een goede zaak isl Er zijn ook mensen die voorstander j zi n omdat ze er een schoner milieu van ver­ wachten. "Ik denk dat het wel mogelijk is om dat te zeggen. Ik h e b zelf zo'n poging ondernomen. Het uitgangspunt v a n mijn r e d e n e ­ ring is dat e e n bijbelse schep­ pingsethiek als doel heeft om een vermindering v a n het ge­ weld tegenover d e schepping te bewerkstelligen. De hoeveel­ heid energie­verbruik is een goede graadmeter v a n dat ge­ weld. Vermindering v a n het energie­verbruik betekent dus vermindering v a n het geweld. Mij is g e e n enercfie­systeem be­ kend waarbij kemergie ingezet is met besparing als doel. Daar­ om is dit voor mij e e n argument tegen kernenergie. We moeten proberen om d e scheppingse­ thiek zo concreet te m a k e n dat over dit soort problemen e e n oordeel geveld kan worden." ­ Als de kerken zich met allerlei politieke kwesties gaan bemoei­ en, bren0 dat dan niet een on­ nodige polarisering in de ge­ meenschap van gelovigen te­ weeg? "Met het innemen v a n e e n standpunt is d e discussie niet afgelopen. Belangrijk is dat in een christelijke g e m e e n s c h a p d e gesprekken verder g a a n , dat men openstaat voor nieuwe ar­ gumenten. Besluiten kunnen herzien worden. Een absolute ethiek is ondenkbaar. Misschien toont iemand mij a a n dat mijn argumenten niet steekhoudend zijn. Dan zullen we onze stand­ punten opnieuw moeten over­ wegen. W a a r het echter om g a a t is dat we een gemeen­ schap blijven ook d a a r w a a r er grote conflicten bestaan. Dat betekent voor beide zijden dat er 'fairness' moet heersen, dat er g e e n onwrikbare stellingen betrokken dienen te worden."

B*

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen