Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 197

/U)\pE\^

20 NOVEMBER 1987 De overheid besteedt te wemig a a n fundamenteel wetenschap­ pelijk onderzoek en d e a p p a r a ­ tuur die daarbij nodig is. Door een te grote nadruk op toepas­ sing dreigen d e universiteiten te verworden tot kennisbedrijven. Die waarschuwihgen gaf d e R a a d v a n Advies voor het We­ tenschapsbeleid onlangs n a a r aanleiding v a n het Weten­ schapsbudget e n het Beleidso­ verzicht Technologiebeleid 1988. Twee stukken, die afgelo­ pen m a a n d a g in d e Tweede Kamer besproken werden. Het geld is d e laatste jaren e e n vast thema in d e discussie over het wetenschaps­ en technolo­ giebeleid. De Nederlandse overheid geeft er jaarlijks, met 4,2 miljard gulden, relatief zo'n 500 müjoen minder a a n uit d a n d e gemiddelde westerse indus­ trielanden. De OECD w e e s d a a r in mei '86 op, d e RAWB d e e d hetzelfde. Van Bueren: "Voor het hele scala v a n funda­ menteel tot zeer toegepast on­ derzoek is e e n half miljard meer nodig; a n d e r s kunnen wij het buitenland niet bijhouden."

RAWB­voorzitter Van Bueren: 'Universiteiten missen klimaat voor topkwaliteit'

'Speerpunten onderzoek moeten worden bij gevijld' "Willen we op een beperkt aantal terreinen diep graven, op een breder front minder diepgaand bezig zijn, of willen we een mengelmoesje van die twee? In het Wetenschapsbudget geeft de regering daar geen ant­ woord op." Aan de vooravond van de parlementaire behandeling van dit begrotings­ stuk spraken wij met de voorzitter van de Raad van Advies voor het We­ tenschapsbeleid (RAWB), prol. drH.G. van Bueren over geldgebrek, een universitair klimaat dat toppers ontmoedigt en over het bijvijlen van speerpunten.

In het fundamentele onderzoek is vooral d e achterstand bij d e aanschaf v a n a p p a r a t u u r zeer nijpend. De RAWB berekende dat in '84 d e apparatuuruitga­ ven per universitaire onderzoe­ ker driemaal zo l a a g w a r e n als in '73. Vorig j a a r stelde hij d a a r ­ om voor jaarlijks 100 miljoen ex­ tra voor apparatuur uit te trek­ ken. D a a r is, zeker voor d e uni­ versiteiten, nog niks v a n geko­ men. H et kleine beetje extra dat ­ n a a r aanleiding v a n d e com­ missie Dekker ­ d e komende ja­ ren voor universitaire a p p a r a ­ tuur gereserveerd zou worden, is uit d e begroting voor 1988 ver­ dwenen.

Versufte universiteit?

Provinciaal Van Bueren: "Die investerings­ achterstand is zeer ernstig. We h e b b e n in ons land d e provinci­ ale neiging om ons alleen m a a r af te meten a a n onze directe buren. Maar je moet natuurlijk ook kijken n a a r het buitenland. Zonder dat je het elke d a g merkt, is d a a r e e n felle concur­ rentie a a n d e g a n g . Als jouw instituut door apparatuurgebrek minder goed wordt...ja, d a n kan je in Nederland misschien nog best e e n leuke rol spelen. Maar je zou r a a r opkijken, als op­ drachtgevers n a a r Duitsland uitweken omdat ze d a a r drie­ m a a l zo snel klaar zijn en het nog beter doen ookl" Zover is het volgens Van Bueren nog niet. Maar intussen is juist in d e technische hoek d e a p p a r a ­ tuurachterstand groot. De RAWB­voorzitter ziet dat als e e n teken v a n d e oppervlakkigheid v a n het recente wetenschaps­ en technologiebeleid: "Men heeft het steeds over kennisver­ spreiding, m a a r wil je iets te verspreiden hebben, d a n moet '' *je ook kennis vergaren, met fun­ damenteel onderzoek. Juist daarbij h e b je die a p p a r a t u u r zo h a r d nodig." Hij noemt het Nationaal Kera­ misch Atelier dat enige tijd gele­ d e n bij ECN is Petten is opgezet. "Dat is prachtig, m a a r nu met ­X .die supergeleidende kerami­ ',sche materialen stel ik me zo voor dat er bij dat atelier ­ wil ,het hierin internationaal echt een rol kunnen spelen ­ heel wat investeringen nodig zullen zijn. Misschien nü nog niet, want nu zijn we nog allemaal met poe­ ders a a n 't knoeien in d e keu­ ken. Maar als je er straks ook »produkten v a n wU maken, d a n ' h e b je heel g o e d e a p p a r a t u u r nodig. Als je dat niet k a n beta­ len, biyf je achter." De RAWB bracht dit j a a r in mei, tijdens d e 'Dekker­hoos', e e n

er dreigt wel snel veroudering, als we onze kennis niet a a n p a s ­ sen a a n d e ook hier opkomende informatisering. Zolang wij ons bezighouden met 4 of 6 bakken op d e Rijn en verder v a n d e signalering v a n het hele ver­ keer tot a a n Basel toe m a a r be­ trekkelijk weinig weten, kan je niet verwachten dat wij een hoofdrol blijven spelen." Over het dreigend isolement v a n Ne­ derland, als gevolg v a n TGV e n kanaaltunnel, zegt Van Bueren: "Het kan best zijn dat, als trend, het centrum v a n Europa voor veel zaken straks meer zuid­ waarts komt te liggen. Maar dat moet je niet defaitistisch opvat­ ten; je moet uitzoeken of en hoe Nederland toch nog een speci­ fieke rol k a n blijven spelen. Dat vraagt om onderzoek." Vergelijkbare redenaties gel­ d e n volgens hem voor d e dien­ stensector, d e gezondheidszorg en zelfs d e overgebleven textiel­ industrie: "Er is e e n a a n t a l 'klas­ sieke' sectoren, waaruit Neder­ land ­ door er onderzoeksgeld in te steken ­ opnieuw profijt kan halen. Dat is natuurlijk ook wat Wetenschapsbeleid nastreeft, alleen: ik vind dat het op grotere schaal zou moeten." Zouden we hiermee origineler zijn d a n d e omringende l a n d e n die dezelfde veelgenoemde speerpunten wülen pushen? Van Bueren: alles past in e e n speerpunt, als je het m a a r breed g e n o e g maakt. Alleen zijn die speerpunten d a n wèl bot en d a n werken ze niet meer. Wij moeten ze weer scherp zien te maken, zodat je er weer wat m e e k a n doen."

RAWB­voorzitter prof. dr H .G. v a n Bueren: "Wetenschappelijk onderzoek k a n niet op alle fronten internationaal bijblijven." Foto Bram de Hollander

advies uit over d e organisatie v a n het wetenschaps­ en tech­ nologiebeleid. De minister h a d liever e e n handig lijstje tips ge­ zien voor zijn komende inhou­ delijke 'schets' v a n het weten­ schapsbeleid in d e jaren '90. Maar Van Bueren c.s. vonden het tijd voor iets structurelers. De r a a d vindt het nationale be­ leid op d e twee verwante terrei­ nen al jaren zwak en rommelig. Met d e opsplitsing over twee mi­ nisteries w a s hij niet gelukkig en evenmin met het geringe succes v a n d e twee kleine groepjes a m b t e n a r e n (bij d e ministeries v a n OW en EZ) om door d e grenzen v a n a n d e r e ministeries h e e n te breken. Wèl wil het kabinet toe n a a r é é n Adviesraad voor Weten­ schaps­ e n Technologiebeleid. W a a r m e e d a n o p é é n niveau d e eenheid v a n dat beleid hersteld is. Bij het voorgestelde 'besturen op afstand' is d e beleidsbemoei­ enis v a n d e overheid met het fundamentele onderzoek margi­ naal. Aangezien bovendien het toegepaste onderzoek onder d e hoede v a n d e opdrachtgever valt, zal het nationale W­ en T­ beleid zich inhoudelijk dus voor­ al bemoeien met d e tussencate­ gorie: het op wat langere ter­ mijn gerichte 'strategische' on­ derzoek. Bij d e sturing d a a r v a n kent d e RAWB e e n zware rol toe a a n advisering door e e n groter a a n ­

Frank Steenkamp/UP tal sectorraden, zoals d e R a a d voor Milieu­ e n Natuur Onder­ zoek. Dat biedt, aldus d e RAWB, nog e e n zekere garantie voor een brede inbreng, die niet on­ dergeschikt is a a n d e korte ter­ mijn­ wensen v a n het betreffen­ d e ministerie. Maar sectorra­ den, met hun vertegenwoordi­ ging v a n onderzoekers e n 'ge­ bruikers', zijn in Den H a a g tegenwoordig niet en vogue. Er zouden er ooit vijftien komen. Het blijft echter totnutoe bij een handjevol en d e regering heeft, tot teleurstelling v a n d e RAWB, duidelijk laten merken dat een 'dekkend' stelsel niet meer wordt nagestreefd.

Baas in eigen huis De departementen zijn dus weer in forse mate ' b a a s m ei­ g e n huis'. Mooi, zegt d e RAWB, m a a r d a n moet er wel nog iets verbeteren a a n het tot nu toe bedenkelijke peil v a n het onder­ zoeksbeleid der ministeries, be­ halve dat v a n OW. Van Bueren hierover: "H et g a a t v a a k erg primitief toe. Sommige departementen g a a n wel heel slordig om met hun onderzoeks­ instituten. Ze h e b b e n nauwelijks oor voor d e wensen v a n d e on­ derzoekers. En bij d e vijf GTl's (grote technologische instituten, red.) is nu al wel duidelijk dat d e bemoeienis v a n die ministeries niet heeft geleid tot e e n bloei.

eerder soms tot verlamming v a n die instituten. Dat is dus e e n voorbeeld v a n falend beleid."

Speerpunten

W a a r o m stelt d e RAWB zich niet ook 'ns brutaal op tegen d e uni­ versiteiten bijvoorbeeld, over de wel heel bejierkte consequen­ ties die men d ö a r wil verbinden a a n negatievW kwaliteitsoorde­ len? Van Bueren: "Laat ik dit zeggen: d e universiteiten zijn helemd'al niet op d e g o e d e weg. Ze zijn ook murw g e p r a a t door al die a a n d a c h t voor d e financiering en d e bestuursstructuur. Verder heeft het systeem v a n straffen^ en belonen hen d e prikkels ont­ nomen om risico's te nemen. Die achterstelling v a n risicodra­ gend onderzoek ­ dat is een v a n d e ernstigste dingen op d e uni­ versiteiten. Ook d e sterke na­ druk op toepasbaarheid belem­ mert het n e m e n v a n risico's." "Bovendien slokt het onderwijs nog steeds teveel a a n d a c h t v a n universitaire onderzoekers op. Willen d e universiteiten q u a on­ derzoek weer wat in d e melk te brokkelen krijgen, d a n zullen ze toch echt een efficient onder­ zoeksmanagement moeten heb­ ben, dat ­ we zeggen het niet voor het eerst ­ voor e e n groot deel gescheiden is v a n het on­ derwijssysteem."

"Toch k a n je niet op alle fronten internationaal bijblijven." Van Bueren stapt over n a a r een nieuw thema. "Daarom is e e n visie op het we­ tenschapsbeleid zo h a r d nodig. Want wat is d e gewenste ont­ wikkeling in ons land? Willen we op e e n beperkt a a n t a l terrei­ nen diep graven, op een breder front minder d i e p g a a n d bezig zijn, of wülen we èen mengel­ moesje v a n die twee? Om welke terreinen g a a t 't d a n ? Welke ri­ sico's neem je daarbij? Wat voor investeringen zijn er voor no­ Volgens Van Bueren zitten er dig? Die v r a g e n vind ik alle­ dus veel dingen scheef op onze m a a l niet in het Wetenschaps­ universiteiten. Toch zegt hij: "Ik budget." ben echt niet ontevreden over Complete visies k a n d e RAWB d e universitaire onderzoekers. zelf niet ontwikkelen, g e g e v e n Het is eigenlijk nog verbazing­ d e beperkte menskracht v a n d e wekkend hoeveel initiatieven ze r a a d . Maar adviezen over prio­ ondanks alles nog ontplooien. riteiten op allerlei deelgebieden Het IS alleen wèl zo, dat d e echte geeft hij al jaren. Ook w a a r ­ toppers d a a r d o o r g e e n kans schuwde hij eens voor e e n al te krijgen; m a a r zo is het toch altijd eenzijdige nadruk op d e geijkte in ons land?" speerpunten biotech, informati­ A a n dat laatste tilt d e RAWB­ ca en nieuwe materialen, om­ voorzitter toch zwaar. H ij heeft wille v a n het evenwicht in het al eens d e vorming v a n één of wetenschappelijk onderzoek. twee 'top­universiteiten' bepleit. Wat technologie betreft heeft d e "Mijn enige verwijt a a n onze r a a d d e laatste jaren ook gewe­ universiteiten is, dat er g e e n zen op gebieden die niet super­ goed klimaat heerst voor het la­ nieuw zijn, m a a r w a a r i n ons ten x gedijen v a n topkwaliteit. land juist e e n traditie heeft. Van Maciïr voor d e rest? Ik zou echt Bueren noemt als voorbeeld d e niet weten w a a r ik boos over transportsector. moest zijn, want ze kunnen het "We zijn d a a r i n nog sterk, m a a r niet helpen."

Q

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen