Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 576

Vollenhoven: een 'baardloze knaap' Op een kleine kamer op d e vijf­ tiende verdieping v a n d e VU is d e luxaflex immer neergelaten. Een boekenrek ligt half in el­ k a a r gezakt in e e n hoek. In d e kasten ligt een wirwar a a n flar­ den papier met krabbels, kant­ tekeningen en notities. Op e e n kast prijkt een bundel preken. Het vertrek is tot n a d e r order voor belangstellenden gesloten. Hier rust d e nalatenschap v a n dr. D.H.Th. Vollenhoven (1892­ 1978), d e laatste v a n een viertal eminente vernieuwers v a n het calvinisme. Hun pogingen re­ sulteerden in een stammenstrijd die uitliep op e e n scheuring bin­ nen d e gereformeerde kerk. Vooral d e n a a m v a n dominee Schilder is in dit verband be­ kend geworden. Historici v a n d e VU zijn druk bezig om het VoUenhoven­ar­ chief te inventariseren. Tot 1968 was Vollenhoven hoogleraar wijsbegeerte a a n d e VU. In 1932 w a s hij hier één j a a r rector. Hij was een m a n die in zijn leven relatief weinig publiceerde. Hoewel hij e e n ruime lijst v a n publicaties naliet, staat zijn werk nauwelijks in verhouding tot zijn jarenlange loopbaan als wetenschapper. Hij w a s teveel perfectionist om zich kop over bol a a n een publicatie te wa­ gen. Soms kwam hij d e collegezaal m, d e studenten voorhoudend dat ze alles uit zijn vorige colle­ ges m a a r moesten vergelen. Hij h a d inmiddels iets a n d e r s be­ dacht. Ook het vooroorlogse blad Reformatica, w a a r v a n hij jarenlang medewerker was, heeft nooit e e n artikel v a n zijn h a n d bevat. S a m e n met Schilder, Dooye­ weerd en Janse stond Vollenho­ ven a a n het hoofd v a n d e ver­ nieuwers binnen d e gerefor­ meerde kerk in d e jaren dertig. De voormannen Kuyper en Ba­ vinck w a r e n overleden. Bij ge­ Met Turkse muziek, Turkse folk­ lore en Hollandse pils kwam een vergeten groep vrijdag bij­ een in d' Witte Leli: d e Turkse studenten. Het w a s voor het eerst dat de Turkse Studenten­ vereniging (TSV) een feesta­ vond organiseerde. Een echt Turks feest w a s het niet, m a a r ook g e e n Hollands. De sfeer w a s eigenlijk typerend voor hoe d e meeste aanwezigen zich voelden: niet echt Turks en niet echt Hollands. "In m'n hart voel ik m e Turks, m a a r doordat ik al veertien jaar in Nederland woon is m'n visie op het leven zoals die v a n veel Nederlan­ ders", vertelt Aynui z Gu eler, studente engels en frans a a n d e Hogeschool in Amsterdam. Volgens Ersin Gelgi, een v a n d e organisatoren e n vierdejaars student bestuurskunde a a n d e VU, telt Amsterdam ongeveer tweehonderd Turkse studenten a a n de universiteiten e n HBO's, w a a r v a n zo'n twintig a a n d e VU. Twee j a a r geleden kwam een a a n t a l Turkse studenten bij­ een om een landelijke Turkse Studentenvereniging op te rich­ ten. Omdat er nogal wat ver­ schillen v a n mening w a r e n over het doel en d e functie v a n zo'n vereniging is het in maart dit jaar pas echt g a a n draaien. "Er broeit iets onder d e Turkse studenten. Ik denk wel dat er behoefte is a a n zo'n vereniging. Eigenlijk h e b ik een hekel a a n verenigingen en disputen, m a a r het moet gewoon! Berichten in de pers over Turken zijn altijd

'i'SA'^'t'i^"

Henk Vlaming v a n A b r a h a m Kuyper, Hendrik, de vernieuwers smalend 'baardloze knapen'. De middelste twee uit het kwar­ tet w a r e n Dooyeweerd e n Vol­ lenhoven. Zij werden schamper VD genoemd, n a a r het beken­ d e warenhuis. Vollenhoven w a s hoogleraar filosofie a a n d e VU. Samen met Dooyeweerd hield hij zich bezig met d e ontwikke­ ling v a n een filosofie v a n het calvinisme. Dooyeweerd kreeg d e meeste a a n d a c h t . Hij w a s een char­ mante persoonlijkheid, goed tot z'n recht komend o p partijen, feesten en recepties. Vollenho­ ven d a a r e n t e g e n w a s op z'n best in de beslotenheid v a n d e studeerkamer.

Vollenhoven: zijn analyses w a r e n wat al te scherp brek a a n c a p a b e l e opvolgers w a s er weinig verandering bij d e calvinisten, terwijl d e wereld om hen h e e n in beweging w a s . Algemeen kiesrecht, d e eerste wereldoorlog en d e revolutie in Rusland h a d d e n een a n d e r e tijdsgeest ingeluid. De klassieke overtuiging dat menselijke be­ schaving en christendom op é é n lijn lagen, w a s achterhaald door d e b a r b a a r s e oorlog in Eu­ ropa. De blikvanger v a n d e vernieu­ wers w a s de theoloog Schilder. Hij werd in 1944 uit het ambt v a n predikant gezet. Vervol­ gens leidde hij e e n scheuring in d e gereformeerde kerk e n d e

stichting v a n een nieuwe kerke­ lijke stroming, die later vooral bekendheid zou genieten onder de n a a m Artikel 31, oftewel: d e Vrijgemaakten. De a n d e r e drie vernieuwers gingen echter niet mee met d e afscheiding. De vernieuwer die volgens d e overleveringen het dichtst bij d e gewone m a n stond w a s A. Jan­ se, e e n hoofdonderwijzer. Hij populariseerde d e vernieuwing. Hij w a s autodidact, g e e n intel­ lectueel en werd d a a r o m nogal eens laatdunkend bejegend door de critici v a n d e vernieu­ wing. De vernieuwers moesten toch al d e nodige vernederin­ gen slikken. Zo n o e m d e d e zoon

Dooyeweerd genoot grote be­ kendheid als docent Wijsbe­ geerte der Wetsidee, in die tijd een verplicht vak voor alle eer­ stejaars studenten a a n d e VU. Begrippen als God, kosmos en d e wet als scheidslijn tussen die twee speelden d a a r i n e e n grote rol. "De studenten zullen er wel v a n g e b a a l d hebben," meent een deskundige historicus. Als kroon op zijn werk publi­ ceerde Dooyeweerd e e n drie­ delig werk met d e klinkende ti­ tel: 'Wijsbegeerte der Wetsidee'. Met Vollenhoven verliep het minder voorspoedig. Door vriend en vijand werd hij als een zeer geleerd mens gepre­ zen. Vooral diegenen die h e m v a n nabij m e e m a a k t e n w a r e n onder de indruk v a n zijn per­ soon. Hij wüde d e calvinistische filosofie ondersteunen met e e n tiendelig werk over d e geschie­ denis v a n d e wijsbegeerte. In plaats v a n b e s t a a n d e indelin­ gen te hanteren, rangschikte hij

Hollands in het hoofd, Turks in het hart Diana Doornenbal bijvoorbeeld thema­avonden g a a n organiseren. En mis­ schien kunnen w e op d e n duur met a n d e r e buitenlandse stu­ dentenverenigingen samen­ werken."

Foto Bram de Hollander

negatief, het woord Turk is e e n scheldwoord e n bij d e studen­ tenvakbonden wordt g e e n reke­ ning gehouden met buitenland­ se studenten, d a a r o m h e b b e n wij deze vereniging opgericht. Want op institutioneel niveau

worden we gediscrimineerd. Denk bijvoorbeeld a a n d e toe­ latingseisen w a a r a a n je moet voldoen om op e e n universiteit te komen. De bedoeling is dat we d e kranten e n het regerings­ beleid in d e g a t e n houden e n

De opkomst valt ondanks d e staking v a n het o p e n b a a r ver­ voer niet tegen. De meningen over het b e s t a a n en het doel v a n d e studenten­ vereniging verschillen nogal onder d e aanwezigen. Het lijkt alsof iedereen d e kat uit d e boom kijkt. "We komen uit nieuwsgierigheid", vertellen Zeynep O z kaya e n Fatma Sevinc studentes geneeskunde en sociale academie. "Al die grote plannen om het studieleven v a n d e Turkse student te verbeteren, d a a r geloof ik niet meer zo in. Het idealistische is er wel af n a al die meningsverschillen in het begin. Ik vind dat we ook niet zo problematisch moeten doen. We zijn gewoon anders d a n Neder­ landers, m a a r dat zijn meer kleine verschülen. We d a n s e n anders en we d r a a i e n a n d e r e muziek. Ik h e b zowel Turkse als

Q

d e geschiedenis v a n d e wijsbe­ geerte n a a r perioden waarin specifieke problemen een hoofdrol speelden. Verder d a n deel één, 'Ge­ schiedenis der Wijsbegeerte', kwam hij echter niet. Hij was toen p a s bij Plato. De kritieken waren vernietigend. Een filoso­ fe uit Utrecht sprak weliswaar over "een omvangrijk weten en reële scherpzinnigheid", maar hekelde d e bevindingen: "De analyses zijn wat al te scherp." Zijn door het ZWO (Zuiver We­ tenschappelijk Onderzoek) ver­ strekte subsidie voor het schrij­ ven van zijn werk werd Vollen­ hoven n a het verschijnen van zijn eerste deel ontnomen. Toch kon g e e n v a n zijn critici zijn be­ vindingen ontkrachten. Vollen­ hovens achülushiel w a s zijn be­ naderingsmethode, die voor de meesten veel te ingewikkeld was. Zijn leerlingen, die aan­ vankelijk volgens zijn methode werkten, zijn d a a r n a jaren toch weer v a n afgestapt. Vollenhoven kon zich n a d e at­ scheiding in d e kerk niet goed meer vinden. Na het conflict in 1944, dat Schilder noodlottig werd, verklaarde hij dat zijn "kerkelijke vreugde" w a s ver­ dwenen. In 1978 overleed de emeritus hoogleraar en zijn ar­ chief ging n a a r de Vrije Univer­ siteit. Vooral het zeer groot aan­ tal brieven k a n e e n helder idee geven v a n het tijdsgewricht waarin hij leefde. Eén v a n d e wensen v a n zijn na­ b e s t a a n d e n is dat er a a n de h a n d v a n d e aantekeningen m het archief een samenvatting komt v a n zijn werk. De geschie­ denis v a n de wijsbegeerte, zo­ als Vollenhoven via zijn aante­ keningen a a n het papier toever­ trouwde, worden wellicht ooit eens gebundeld.

Nederlandse vriendinnen," ver­ telt Zeynep. "Ik weet het nog niet of ik me bij zo'n vereniging zou aansluiten, eerst m a a r even af­ wachten", vult Fatma a a n . Aynur heeft zich al bij d e stu­ dentenvereniging aangesloten. Voor haarzelf vooral om ook eens onder d e Turken te zijn. D a a r n a a s t zou d e studenten­ vereniging volgens h a a r de eenheid onder d e Turken kun­ nen bevorderen. "Je bent wel Turks m a a r je hebt allemaal een a n d e r e achtergrond. Neem alleen al het verschil tussen de Koerden en Armeniers. Binnen zo'n vereniging kunnen de voor­ oordelen verdwijnen. Ik merk dat ik me bij Turken veel onze­ kerder voel d a n bij Nederlan­ ders. Je moet zo opletten wat je zegt." Opvallend is dat het niet alleen studenten zijn onder d e aanwe­ zigen. Zoals bijvoorbeeld me­ neer Konya. Hij is al afgestu­ deerd a a n d e Amsterdamse le­ rarenopleiding. Hij vindt d e ver­ eniging ook erg belangrijk om ouders te informeren over de studiemogelijkheden voor hun kinderen. "Negentig procent v a n d e Turkse jongeren volgt vooral door d e taalproblemen een lage opleiding terwijl ze veel meer kunnen. Ik hoop dat in het j a a r 2000 het a a n t a l hoger opgeleide Turkse studenten is toegenomen. Want het idee dat Turken alleen m a a r kunnen schoonmaken moet verdwijnen. Dat werkt discriminatie in de

hand."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen