Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 123

fD\FJ^^

9 OKTOBER 1987 De biotechnologie staat n o g in d e kinderschoenen, m a a r het zal waarschijnlijk niet lang du­ ren of het vak groeit daaruit v a n d a a n . De ontwikkeling g a a t zo snel dat zevenmijlslaarzen nog niet goed g e n o e g zullen zijn om h a a r bij te houden. Nu kun je er voetstoots v a n uit g a a n dat zoiets alleen m a a r toe te juichen valt; dat het vrije spel der m a a t ­ schappelijke krachten er auto­ matisch wel voor zal zorgen dat d e gewenste biotechnologische vruchten afgeworpen worden. Bij de werkgroep Biologie en Samenleving Een a n d e r e mogelijke houding gonst het van activiteit: er is een rapport ver­ is dat wetenschappers e n bur­ gers zich allereerst afvragen schenen naar de maatschappelijke mogelijkhe­ wat ze met die biotechnologie den van de biotechnologie, studenten reizen zouden willen bereiken, welke naar ontwikkelingslanden om daar de situatie prioriteiten er gesteld moeten worden e n op wat voor wijze d e op biologisch gebied te onderzoeken en er ontwikkeling v a n d e biotechno­ wordt een congres voorbereid. In die veelheid logie maatschappelijk gestuurd van activiteiten valt steeds één centraal uit­ zou kunnen worden. Door d e werkgroep Biologie e n gangspunt te onderkennen: de biotechnologie Samenleving wordt gekozen dient a a n zoveel mogelijk mensen ten goede te voor deze laatste optie. Men is komen. er d a a r v a n overtuigd dat d e vruchten v a n zo'n ongestuurde biotechnologische ontwikkeling wel e e n s heel w r a n g kunnen g a a n smaken. Men voorziet dat d e tendenzen die nu al w a a r ­ ­ n e e m b a a r zijn, zich in d e toe­ komst in n o g sterkere m a t e zul­ len voordoen: e e n innige ver­ strengeling tussen d e kennis v a n d e biotechnologische we­ tenschap e n d e pecunia v a n het bedrijfsleven. De gemaakte keuzes kunnen d a n nog hemels­ breed v a n elkaar verschillen, m a a r a a n é é n prioriteit zal nim­ mer getornd worden: het b e l a n g v a n het bedrijfsleven. Nu heeft Henry Ford e e n s g e ­ zegd: "wat goed is voor General Motors is goed voor Amerika", m a a r velen betwijfelen tegen­ woordig toch of particuliere eco­ nomische b e l a n g e n als vanzelf­ sprekend samenvallen met d e belangen van een maatschap­ pij als geheel. De ervaring heeft immers geleerd d a t e e n winst­ gevende, economische produc­ tie in sommige gevallen heeft Links biologiestudente Jacqueline Broerse, rechts Jeanine d e Bruin, geleid tot e e n vernietiging v a n werkzaam bij Biologie e n Samenleving e n mede­uitvoerster v a n het natuurlijk milieu. Evenmin het onderzoek. Fotodienst Biologie zijn d e economische b e l a n g e n v a n d e westerse l a n d e n als vanzelfsprekend identiek met Broerse is afgelopen zomer eni­ Toch is het voor e e n ontwikke­ die v a n d e ontwikkelingslan­ g e m a a n d e n in Thailand ge­ lingsland niet onmogelijk om den. weest. In dit ontwikkelingsland meer stabiliteit in die economie kon zij al enige effecten v a n d e te bewerkstelligen. Als e e n l a n d biotechnologische ontwikkelin­ meer verschillende bronnen g e n die plaatsvinden in het v a n inkomsten heeft, worden d e Westen, w a a r n e m e n . "Er vindt risico's gespreid. In Thailand Juist die d e r d e wereldlanden e e n productvervanging plaats, betekent dat concreet dat d e zouden lelijk d e dupe kunnen zo hoeft suiker bijvoorbeeld in veeteelt verder ontwikkeld dient worden v a n d e ontwikkelingen steeds mindere m a t e door d e te worden. Veel bedrijfjes bezit­ in d e biotechnologie. Een moge­ ontwikkelingslanden geleverd ten al rundvee e n buffels, m a a r lijk resultaat is namelijk dat te worden. Het gevolg d a a r v a n die worden bijna alleen als trek­ westerse landen bepaalde is dat d e exportmarkt in elkaar kracht in d e landbouw gebruikt. grondstoffen niet meer zal hoe­ zakt. Ook e e n product als rijst v e n importeren; m e n zou er in biedt e e n hele zwakke basis: d e Terwijl nu d e melkpoeders bij kunnen slagen om in eigen land prijzen zijn l a a g e n bovendien tonnen geïmporteerd worden substitutie­producten te fabrice­ zeer wisselend. Enige stabiliteit lijkt het heel voor d e h a n d lig­ ren. Het resultaat laat zich ra­ ontbreekt op die manier. Het is g e n d om het rundvee voor melk­ den: d e kloof tussen rijke l a n d e n wel duidelijk dat d e biotechno­ productie te gebruiken. Evenzo en a r m e l a n d e n wordt alleen logie momenteel voor d e ont­ kunnen d e buffels voor vlee­ m a a r groter. wikkelingslanden meer proble­ sproductie worden a a n g e w e n d . De biologiestudente Jacqueline men creëert d a n oplost." Die bevordering v a n d e veeteelt is echter niet zo eenvoudig als het lijkt. Er is e e n a a n t a l proble­ men: er is e e n slecht m a n a g e ­ ment, d e dieren krijgen inferieur e n onvoldoende voedsel e n het a a n t a l ziektes is hoog. Wat dit laatste betreft, er zou al heel wat geholpen zijn als er snelle, goedkope en specifieke midde­ len a a n w e z i g zouden zijn om d e ziektes te diagnostiseren. Juist op het terrein v a n d e ziekte­ diagnose zou d e biotechnologie a a n g e w e n d kunnen worden op e e n wijze die wél gunstig uit­ pakt voor d e ontwikkelingslan­ den. Helaas k a n Thailand zelf echter zulk onderzoek niet uit­ voeren, simpelweg omdat d e kennis er ontbreekt. Nederland beschikt in principe wel over d e kennisvoorraad, m a a r zal niet uit zichzelf onderzoek opzetten dat voor Thailand relevant is, Een buffel met kalf onder e e n Thais huis o p palen. De buffel, veel omdat veel v a n d e d a a r heer­ in gebruik als trekdier, wordt allengs meer als 'vleesproducent' g e ­ s e n d e dierziektes in ons land bruikt. niet voorkomen. Wil er dus e e n

Biologen trachten samenwerking met maatschappelijke organisaties van de grond te krijgen

'We zijn koortsachtig a a n de slag'

Buffels

Koos Neuvel verbetering v a n d e diagnostiek optreden d a n zal er e e n s a m e n ­ werking tot stand moeten ko­ men waarbij d e Nederlandse onderzoekers zich uitdrukkelijk richten op d e behoeften e n pro­ blemen v a n het ontwikkelings­ land.

Monopolie De v r a a g die zich voordoet is: willen d e Nederlandse onder­ zoekers dat wel e n b e s t a a n er ook d e mogelijkheden toe? In opdracht v a n het ministerie v a n Onderwijs en Wetenschappen heeft d e werkgroep Biologie e n Samenleving e e n onderzoek uit­ gevoerd n a a r die samenwer­ kingsperspectieven. U it d e en­ quête die g e h o u d e n werd onder plantebiotechnologen bleek dat bij die groep in ieder geval e e n grote bereidheid b e s t a a t om het onderzoek af te stemmen op derdewereldboeren. Maar tussen willen e n kunnen bestaat, zoals bekend, v a a k e e n wereld v a n verschil. Jeanine de Bruin, werkzaam bij Biologie e n Samenleving e n mede­uitvoer­ ster v a n het onderzoek: "Bio­ technologen zijn over het alge­ m e e n heel positief over s a m e n ­ werking met minder kapitaal­ krachtige organisaties. Ze zijn ook heel openhartig in het d o e n v a n kritische uitlatingen a a n het a d r e s v a n het bedrijfsleven. Maar tegelijkertijd h e b b e n ze e e n houding van: w e kunnen bijna niets a n d e r s . Dat heeft te m a k e n met het feit dat het be­ \ drijfsleven uitstekende facilitei­ Vten te bieden heeft, terwijl d e situatie op d e universiteit steeds moeilijker wordt." Jeanine d e Bruin constateert dat d e mogelijkheden steeds klei­ ner worden: "We zijn koortsach­ tig bezig om allerlei zaken v a n d e grond te krijgen; het moet nu g e b e u r e n want d e ontwikkelin­ g e n g a a n zo ontzettend snel. De afgelopen jaren zijn bijvoor­ beeld veel zaadveredelingsbe­ drijven in h a n d e n gekomen v a n multinationals. Zo wordt er e e n monopolie gevormd dat bijna niet meer te doorbreken valt. Als je op d e universiteit d a n nog iets ontdekt dat interessant is voor d e d e r d e wereld e n het mi­ lieu, kun je g e e n z a a d v e r d e ­ lingsbedrijf meer vinden die dat onderzoek wil uitvoeren." "Als die huidige tendens zich voortzet is iedereen met h a n d e n en voeten g e b o n d e n a a n d e doelstellingen v a n d e multina­ tionals. Dat kun je die multina­ tionals niet kwalijk nemen. Al­ leen is het heel belangrijk d a t n a a s t die hoofdstroom ook e e n stroom bestaat die dat a n d e r e onderzoek waarborgt. Naast el­ k a a r dienen verschillende mo­ gelijkheden open te blijven."

Overigens b e s t a a t zelfs bij die multinationals n o g wel enige ruimte om iets v a n dat a n d e r e onderzoek v a n d e grond te krij­ gen. Jeanine d e Bruin: "Sommi­ g e multinationals h e b b e n ont­ wikkelingsprojecten. Ze vinden het heel vervelend w a n n e e r ze het imago opgedrukt krijgen, slecht te zijn voor d e r d e wereld­ landen. Van die kennis kun je gebruik m a k e n om v a n hen geld te krijgen, of misschien dat ze

bereid zijn om ook zelf dat on­ derzoek uit te voeren." Maar d e belangrijkste impuls voor het onderzoek ten behoeve v a n d e d e r d e wereld of het mi­ lieu k a n niet u i t g a a n v a n het bedrijfsleven. In eerste instantie dient die impuls uit te g a a n v a n het door d e overheid gefinan­ cierde onderzoek op d e univer­ siteit. Nu zijn d e mogelijkheden v a n d e overheid om d e richting v a n het universitaire onderzoek te sturen, niet onbeperkt. Men k a n hier en d a a r door middel v a n geld het onderzoek dót m e n belangrijk vindt stimuleren, m a a r d e vrijheid v a n onderzoek stelt grenzen. De informele w e g is veel doel­ treffender, stelt Jeanine d e Bruin. Dat betekent dat m a a t ­ schappelijke organisaties ge­ woon bij universitaire onderzoe­ kers zouden moeten binnen­ s t a p p e n e n d e onderzoeker moeten proberen w a r m te krij­ g e n voor d e eigen plannen. On­ geveer net zoals het bedrijfsle­ ven al in e e n veel vroeger sta­ dium contact heeft o p g e n o m e n met d e universitaire onderzoe­ kers. Dat is echter gemakkelijker ge­ zegd d a n g e d a a n . M a a t s c h a p ­ pelijke organisaties en universi­ taire onderzoekers kijken elkaar veelal wantrouwend a a n . De­ g e n e n die momenteel niet profi­ teren v a n d e biotechnologie s t a a n over het a l g e m e e n ook zeer sceptisch tegenover d e hui­ dige ontwikkelingen. Over voor hen meer profijtelijke a a n w e n ­ dingen v a n d e biotechnologie denken ze weinig n a . A a n d e a n d e r e kant zien veel onderzoe­ kers bij samenwerking met maatschappelijke organisaties het schrikbeeld voor zich opdoe­ m e n v a n e e n lastige, eisen stel­ lende actiegroep die h e n tijdens het onderzoek hinderlijk op d e vingers kijkt. Om het ijs wat te breken organi­ seren d e biologen op 14 novem­ ber e e n congres. Het is d e be­ doeling dat op die manier zo­ veel mogelijk organisaties e n onderzoekers met elkaar in con­ tact gebracht worden. Jeanine d e Bruin: "Het g a a t niet alleen om d e lezingen die op zo'n con­ gres worden gehouden, d e in­ formele ogenblikken zijn min­ stens zo belangrijk. Weten­ schappelijke contacten worden immers v a a k gelegd tijdens di­ ners. We h e b b e n d a a r o m veel voor dat soort momenten ge­ zorgd, e e n borrel bijvoorbeeld die al vrij vroeg begint. Tijdens het congres zelf worden er aller­ lei projecten gepresenteerd e n d a a r k a n d a n op zulke momen­ ten verder over gesproken wor­ d e n tussen d e verschillende partijen. We willen eigenlijk zo­ veel mogelijk visjes uitzetten, in d e hoop dat e e n a a n t a l m a a l toegehapt wordt."

" Ik ben niet het type ombloedtegevenl' "Dan ben jij zeker ok het type dat nooi een ongeluk krijgt."

DENKNA.GEEFBIDED:020-123456 LBlflEDBANKAMSTERDAM..

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen