Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 230

—

^CULTUUR

Rozen van Willem de Mérode 'Kan dat rare loopje er niet uit?' 'Waarom, het bevalt me wel.' Een moment tijdens de repetitie voor het theaterstuk 'Merode'. Over de regie is het laatste woord nog niet gezegd, de tekst staat vast. Tijdens een korte pauze dragen de spelers ­nog nahijgend van het dansen­ moeiteloos voor uit de poëzie van Willem de Mérode.

Van 15 tot en met 18 december vindt het congres 'Homosexuali­ ty, which Homosexuality' plaats. Op de Vrije Universiteit. Daar­ om leek het de organisatie een passend idee het initiatief te ne­ men tot een theaterproductie over het leven en werk van Wil­ lem de Mérode, gereformeerd én homosexueel. Honderd jaar geleden werd hij geboren. 'Voor sommigen is hij de christe­ lijke dichter die problemen had met zijn homosexualiteit, voor anderen de homosexuele dich­ ter die worstelde met zijn chris­ tendom', aldus Hans Warren in het afgelopen september ver­ schenen Willem de Mérode­ nummer van het tijdschrift Woordwerk. Willem Eduard K euning leidde een teruggetrokken bestaan als onderwijzer aan de gerefor­ meerde school van het Groning­ se Uithuizermeeden. In zijn vrije tijd schreef hij, onder het pseu­ doniem Willem de Mérode, ge­ dichten. Op 26 januari 1924 werd hij gearresteerd op grond van 'contacten met jongens'. Tij­ dens zijn verblijf van acht maanden in de gevangenis schreef hij de gedichten voor de bundel 'De Rozenhof', waarin

hij uiting geeft aan zijn tegen­ strijdige gevoelens van berouw en verlangen. "Die vérmenging van homo­ sexualiteit en pedofilie, daar ben ik niet bang voor," zegt re­ gisseur Michiel Bollinger. 'De discussie daarover is gaande. Misschien kan het stuk een bij­ drage leveren, maar we houden ons niet bezig met de sensatio­ nele kanten van de affaire. Wil­ lem de Mérode heeft veel meer te bieden. Hij wordt door veel dichters van tegenwoordig, on­ der andere door Gerrit K omrij als een inspiratiebron be­ schouwd. De theaterproductie is vooral gebaseerd op zijn poë­ zie, met name op de gedichten­ bundel 'De Rozenhof.'

Foto Het idee voor de dramatische structuur van 'Merode' kreeg Mi­ chiel Bollinger door een foto van Willem de Mérode met enkele padvinders. "Kun je nagaan, hij was op de Veluwe gaan wonen, eenzaam. Een paar keer per jaar kwam een bevriend pas­ toor op bezoek en bracht dan die jongens mee. Dat moet voor De Mérode een feest geweest zijn," aldus Bollinger. Het thea­ terstuk is een geïdealiseerde uit­ werking van dat feest en laat zien hoe anders aUes had kun­ nen zijn. De padvinders, een verbeelding van De Mérode's verlangen naar jeugd en puur­ heid, worden gespeeld door de acteurs Eric Hamwijk, Tjeerd Hartstra en Geert Vissers. De regisseur: "Je moet natuurlijk oppassen voor overacteren,

Vrouwenvriendschap Jawel, het moet een naam hebben: flikkerfilms, pot­ tenfilms. Tijdens het con­ gres 'Homosexuality, which Homosexuality' ­van 15 tot en met 18 december op de VU­ draaien films waarin homosexuele rela­ ties in meer of mindere mate een rol spelen. Dat zegt verder nog weinig. In­ derdaad worden in My beautiful laundrette van Stephen Frears de manne­ lijke hoofdpersonen Omar en Johnny verliefd op el­ kaar, maar de film gaat over heel andere dingen: over werkloosheid en ra­ cisme in het Engeland van 1986. 'Waarom waren ze eigenlijk homosexueel?', schijnt iemand na afloop gevraagd te hebben. Desert hearts van Dorma Deitch is het andere uiter­ ste. De film concentreert zich bijna volledig op de pogingen van de levens­ lustig lesbische Gay om de intellectuele en bedachtza­ me Vivien in bed te krijgen. Een bekeringsgeschiede­ nis, maar met zoveel hu­ mor en prachtige muziek gebracht, dat je graag les­ bisch zou worden. De Franse film Le jupon rouge neemt in dit opzicht een middenpositie in. De liefdesrelatie tussen twee van de drie hoofdpersonen speelt een belangrijke rol, maar de film gaat vooral over vriendschap tussen vrouwen in het algemeen.

D

In Le jupon rouge vertelt regisseuse Genevieve Le­ febvre het verhaal van drie vrouwen, die telkens twin­ tig jaar in leeftijd verschil­ len. Bacha is een Poolse jo­ din, die het concentratie­ kamp van Ravensbruck overleefde. Al haar ener­ gie besteedt ze aan de Pa­ rij se afdeling van Amnesty International. Manuela ontwerpt theaterkostuums en schrijft mee aan de boe­ ken van Bacha. Claude, een jonge kennis van Ba­ cha, werkt in de mode. Wanneer Manuela en Claude elkaar leren ken­ nen, worden ze verliefd. Bacha voelt zich in de steek gelaten en raakt in een diepe depressie. Ma­ nuela kan niet kiezen tus­ sen de al jaren bestaande innige vriendschap met Bacha en de jonge gepas­ sioneerde liefde voor Clau­ de. Le jupon rouge is geen vro­ lijke, maar wel een heel mooie film. Alida Valli ­in 1953 schitterde ze al in Vis­ conti's Senso­ speelt een overtuigende Bacha.

(Dick Roodenburg) Le jupon rouge wordt dinsdag 15 december om 16 00 uur op de VU vertoond Vanaf donderdag 18 de­ cember draait de film in Desmet en elders m het land Desert hearts en My beautiful laundrette zijn res­ pectievelijk woensdag 16 en vrij­ dag 18 december om 12.00 uur op de VU te zien Informatie over de rest van het programma, onder an­ dere films van Andy Warhol, bij het ACC, telefoon 5488076.

wanneer je volwassen mannen als padvinders laat opdraven. Het is niet om te lachen, daar zijn de gedichten te ernstig voor." Met behulp van andere bewegingen, door een andere intonatie en soms in andere kle­ ren laten dezelfde drie acteurs ook de overige personages, mensen die in het leven vanTDe Mérode een rol speelden, aan het woord.

Bewegelijk 'Mérode' is geen poëzie hardop, maar mede door de choreogra­ fie van Jan Hessels een bewe­ gelijke voorstelling. Dansscènes vertellen een verhaal zonder woorden. Daarnaast wordt aan het decor veel zorg besteed. In de eerste scènes bouwen de padvinders een soort pausmo­ biel van twee meter hoog, waarin een levensgrote pop van De Mérode wordt rondgere­ den. Later breken ze het mobiel weer af. Verder heeft beeldend kunstenaar Ruud Hiel een ro­ zenhof ontworpen, als verbeel­ ding van het rozenthema, dat als een rode draad door De Mé­ rode's werk loopt. Ook dit rozen­ decor zal zoveel mogelijk in het spel betrokken worden. Afgezien van de proloog en het eind bestaat 'Merode' uit vijf scènes, die allemaal een aspect uit het leven van De Mérode be­ lichten: Meester Keuning. Schoolmees­ ter op het platteland, zijn een­ zaarnheid, zijn plichtsgetrouw­ heid, zijn schooljongens. Het Gelooi. Protestantisme anno 1920, de beklemming, de mystiek, de flirt met het katholi­ cisme. De Jongenslief de. Beelden van verlangen, dichterlijke esthe­ tiek, verborgen en bezongen liefde.

Een spelscène uit 'Mérode'. De Gevangenis. De innerlijke en uiterlijke gevangenis in het leven van De Mérode. De Dichtkunst. Belofte van be­ vrijding, gezangen van berouw en verlangen. 'We richten ons in de eerste plaats op liefhebbers van poë­ zie, op mensen die nieuwsgierig zijn naar de combinatie van dans en poëzie', aldus Michiel Bollinger. 'Het is niet mijn be­

Grootse gastverblijven Op een vakantie in een buitenlandse stad zoek ik graag de plekken op die symbool zijn voor het rei­ zen zelf. Op een plaatselij­ ke veerboot verbeeld ik me dat ik een cruise maak. Ook gaat er niets boven grote, sjieke hotels van het type vergane glorie. Thee­ drinkend in de lounge stel ik me voor dat ik me straks moet verkleden voor een galabal. Weemoedige ge­ voelens steken echter al gauw de kop op bij het idee dat de glorietijd van dergelijke hotels reeds lang voorbij is. Het tegen­ woordige massatoerisme zoekt ander heenkomen. Deze nostalgie wordt nog een versterkt door het be­ sef, dat ik sowieso nooit ge­ fortuneerd genoeg zal ra­ ken, om me zo een slaap­ plaats te kunnen veroorlo­ ven. De ergste vormen neemt het gefrustreerde verlan­ gen aan bij de hotels in Amsterdam, mijn geboor­ teplaats. De kans dat ik daar ooit zal vertoeven is erg klein. Ik heb in deze stad al een onderdak en zal er nooit op reis zijn. Amsterdam heeft nog steeds 7 Grand Hotels, da­

terend uit de periode 1860­ 1912. Deze zijn onlangs uit­ gebreid gedocumenteerd, zodat nieuwsgierigheid van de hotel­o­fiel tenmin­ ste gedeeltelijk bevredigd kan worden. Bert Vreeken en Ester Wouthuysen heb­ ben zich zo'n vijf jaar ver­ diept in de historie van deze hotels in Amsterdam. Resultaat is het boek De Grand Hotels van Amster­ dam. Opkomst en bloei sinds 1860, en in aanslui­ ting daarop een tentoon­ stelling in het Amsterdams Historisch Museum. Beiden zijn de moeite waard. Zowel boek als tentoonstel­ ling behandelen eerst de geschiedenis van het rei­ zen voor 1860. Het was toen nog geen plezierige vrijetijdsbesteding. Pas toen een spoorwegnet op gang kwam ging het reizen er voor de gegoede burge­ rij helemaal bijhoren. Grand Hotels namen de plaats in van eenvoudiger logementen. Ze kregen een internationaal allure, met monumentale welkomst­ hal, converstiezalen, luxe logeerruimten en soms een Belvédère en wintertuin. Het Amstelhotel (1867) is het eerste voorbeeld in

Foto Bram de Hollander

doeling De Mérode voor de ho­ mo's te annexeren.'

(Dick Roodenburg) 'Merode' gaat op 17 december in premie­ re m Frascati Aansluitend op de voor­ stelling vmdt er onder leidmg van Frans de Roover een debat plaats tussen Hans Werkman, de bezorger van de Verzamel­ de Gedichten van Willem de Merode, en Boudewijn Buch, die nogal wat kritiek heeft op de samenstelling van die uitga­ ve. Van 11 tot en met 13 december zijn er try­outs in De Melkweg.

Amsterdam. Volgden Hotel de l'Europe, American Ho­ tel, Doelen Hotel, Hotel Schiller, Grand Hotel Kras­ napolsky en Victoria Hotel. Ook inmiddels verdwenen hotels, zoals Suisse en Po­ len komen in boek en ten­ toonstelling aan bod. De tentoonstelling biedt vooral beeldmateriaal, zo­ als oude ansichten, veel fo­ to's vqn de interieurs uit de glorietijd en nu, ontwerpen voor niet gerealiseerde projecten, oude plattegron­ den en impressies op schil­ derijen en grafiek. Helaas is er weinig te zien van de assecoires die de hotels hun luister gaven, zoals meubilair of serviesgoed. In het boek wordt dieper ingegaan op de historische achtergronden. Het is hel­ der geschreven en een aanzet tot verder onder­ zoek, bijvoorbeeld naar de stijlen van de verschillende interieurs. Ik zou zeggen: stap in de tram naar het Historisch Museum, en verbeeld je dat het een stoomtrein is, op weg naar een groots hotel.

(Iris Dik) Bert Vreeken en Ester Wouthuysen, De Grand Hotels van Amsterdam. Opkomst en bloei smds 1860, SDU Den Haag, 1987. De tentoonstel­ ling 'Te gast in Amsterdam' duurt t/m 17­1.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen