Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 391

11 MAART 1988

BOEKEN

Veel en goed zingen voorkomt depressies In de VPRO­gids v a n vorige week beschrijft een 15­jarig meisje h a a r ervaringen in een gereformeerd pleeggezin. In dat gezin mocht het meisje tot haar verbazing op zondag niet zwemmen, niet zeggen "Wat een zalige jam," want zalig w a s immers alleen d e Here Jezus en God en die kan je niet vergelij­ ken met broodbeleg, e n de VPRO was verdorven en bleef dus uit. "Wel a a r d i g v a n die mensen om mij en mijn zusje op te nemen, m a a r eigenlijk brach­ ten ze ons meer verdriet." Deze ervaring valt in het niet bij de beschadigingen die m e n s e n kunnen oplopen door e e n gere­ formeerde opvoeding. Aleid Schilder, zelf afkomstig uit een gereformeerd vrijgemaakt gezin, wijdde e e n boekje a a n de relatie tussen een gerefor­ meerde opvoeding en depres­ sie. In h a a r werk als psychothe­ rapeute ontdekte ze dat veel (ex­)gereformeerde cliënten in zo'n sombere gemoedstoestand verzeüd zijn geraakt door hun (vroegere) geloof. In het boekje, geschreven voor hulpverleners en 'getroffenen', schetst Schilder vooral d e uit­ werking die d e Heidelbergse Cathechismus e n d e Neder­ landse Geloofsbelijdenis op de gevoelswereld v a n sommigen kan hebben. Ook geeft ze tips voor de behandeling v a n ge­ loofsproblemen in d e psycho­ therapie.

Ally Smid In de gereformeerde mensbe­ schouwing liggen volgens Schü­ der elementen besloten die psy­ chische vergroeiingen en de­ pressies kunnen veroorzaken. De mens is geneigd tot alle kwaad, door eigen schuld, ter­ wijl hij moet streven n a a r vol­ maaktheid. Dat moet h a a s t wel tot depressie leiden, en zegt SchUder, veel gereformeerden voelen zich over die depressie ook nog weer schuldig. Het ei­ gen ik v a n de mens wordt klein­ gemaakt.

Neem nou zondag 2 (het tweede gedeelte uit het v r a a g ­ en ant­ woordspel v a n d e H.C.). Vraag: "Kunt gij dit alles (n.1. d e wet Gods, de liefde voor God en d e n a a s t e als jezelf) volkomen hou­ den?" Antwoord: "Neen ik, want ik ben van nature geneigd God en mijn n a a s t e te haten." Dominee A.A. Spijkerboer schreef een reactie op Schilders boekje. Het idee dat d e gerefor­ meerde leer tot depressie leidt heeft tegengif nodig, moet hij gedacht hebben. Eigenlijk be­ grijpt hij helemaal niet dat er überhaupt mensen zijn die het gereformeerd­zijn niet als be­ vrijdend ervaren. Als je d e bij­ bel goed leest, zo zegt hij, blijkt toch duidelijk dat God liefde is?

Schilder constateert e e n p a r a ­ dox in d e gereformeerde leer e n levenspraktijk: d e zondigheid v a n de mens leidt tot onmacht en tegelijkertijd tot een schuld­ gevoel. Hulpeloosheid e n ver­ antwoordelijkheid g a a n s a m e n op.

Dat mensen d a a r soms a n d e r s over denken wijt hij a a n d e Ne­ derlandse Geloofsbelijdenis die misverstanden k a n oproepen. Het beeld v a n e e n God die k a n aanzien hoe miljoenen mensen n a a r d e verdoemenis g a a n , moet men ver v a n zich afzetten, aldus Spijkerboer. De bijbel spreekt immers v a n e e n God die voortdurend met d e mensen be­ zig is.

Een geschrift als d e Heidelberg­ se Cathechismus (H.C.) uit 1563, die in alle gereformeerde ker­ ken wordt gebruikt, kunnen ge­ lovigen als troostrijk ervaren, aldus Schilder, m a a r k a n ook schadelijk uitwerken. De theolo­ gische interpretatie v a n leer­ stukken over bijvoorbeeld uit­ verkiezing en de zondigheid blijkt nogal eens te botsen met d e psychologische betekenis die het heeft voor d e gewone kerk­ ganger.

Dergelijke redeneringen komen steeds weer terug in het boekje. Met bijbelteksten probeert hij, naast depressiefmakende p a s ­ s a g e s steeds d e positieve kant te laten zien. Naast Psalm 14:3 ("Er is niemand die goed doet, zelfs niet één") zet hij M attheüs 5:45 waarin Jezus zegt dat God zijn zon laat o p g a a n "over bo­ zen e n goeden". Moraal: je moet alles in het licht v a n d e liefde tot God zien. Maar wat doe je met schuldge­

I

yMiiMiiiiMö—

1

111 1 -»

Foto Gert J Peelen

voelens? Spijkerboer maakt zich er makkelijk af. Schuldgevoe­ lens heeft iemand terecht of ten onrechte. Die laatste "kun je wegdoen, of als dat niet lukt, voorlopig in een zolderkamertje v a n je geweten opslaan." De hervormde dominee M iskot­ te h a d vroeger in zijn gemeente ook wel te m a k e n met neer­ slachtige gelovigen. Schilder beschrijft zijn methode. Ge­ meentelid: "Ik ben toch zo slecht dominee". Dominee: "Ja, dat h e b ik gehoord". Gemeentelid (woe­ dend): "Wie heeft dat gezegd?". Het werkt waarschijnlijk effec­ tiever d a n d e r a a d die Spijker­ boer meegeeft a a n bedrukten die hun gevoel niet durven toe te laten: "Veel e n goed zingen, je mee laten n e m e n door d e mu­

Woordenboek met zinloze getallen Getaltheorie is het deel v a n d e wiskunde dat bij amateurs het meest populair is. Er bestaat zelfs een tijdschrift dat allerlei curieuze wetenswaardigheden in de getallenreeks presenteert, de Journal of Recreational Mathematics . Onbegrijpelijk is deze recreationele belangstelling niet. In d e volmaakte logica en ijzeren regelmaat v a n d e getaÜenrij blijken zich zeer wispelturige e n onregelmatige dingen voor te doen. In het Woordenboek van eigenaardige en merkwaardige getallen heeft David Wells er een groot a a n t a l verzameld. De lemmata zijn uit d e a a r d der zaak gerangschikt n a a r grootte, van -1 tot het grootste getal dat ooit is gepubliceerd. Bovendien beginnen ze v a a k met wat historische informatie. Zo lezen we dat d e Grieken toch niet d e domsten op wiskun-

dig terrein - het getal nul niet kenden. Getallen vertegenwoordigden in hun visie aantallen, of bijvoorbeeld d e lengte v a n een lijnstuk. De "schitterende uitvinding" v a n het getal nul staat op het conto v a n d e Indiërs, die d e reductie v a n wiskunde tot meetkunde wisten te vermijden. Het getal 3,141... (pi; d e verhouding tussen d e omtrek en d e diameter v a n e e n cirkel) krijgt ruime aandacht. Vele geleerden moeten gefascineerd zijn g e weest door dit getal en door het d a a r m e e s a m e n h a n g e n d e probleem v a n d e 'kwadratuur v a n d e cirkel' dat eruit bestaat met gebruikmaking v a n alleen p a s ser e n lineaal een vierkant te construeren, w a a r v a n d e oppervlakte gelijk is a a n die v a n e e n gegeven cirkel. Soms liep die fascinatie uit op een regelrechte obsessie. Wat te

denken v a n bijvoorbeeld d e Leidenaar Ludolf v a n Geulen (16e eeuw) die een groot deel v a n zijn leven wijdde a a n d e berekening v a n pi. Eerst vond hij een w a a r d e die in 20 decimalen correct was, d a a r n a 32,

tenslotte 35. Die laatste prestatie is niet meer tijdens zijn leven gepubliceerd, m a a r werd op zijn grafsteen in d e Pieterskerk gebeiteld. Tegenwoordig wordt pi d e s g e -

~^l

/

'

1-

........_.l

'-

/-p

A

ziek is een zegen voor het ge­ voel en kan zelfs opgelopen schade herstellen." Schilder geeft a a n het slot v a n h a a r boekje nog enkele handi­ g e tips voor therapeuten. Houdt gereformeerden die zichzelf waardeloos en lelijk vinden bij­ voorbeeld eens voor dat ze ei­ genlijk m a a r weinig w a a r d e ­ ring h e b b e n voor het 'hand­ werk' v a n God. En gebruik zo weinig mogelijk bijbelteksten (om de cliënt het a n d e r s te laten zien), de bijbelvaste gelovige heeft er meestal toch meer pa­ raat.

Hulpeloos m a a r schuldig, het verband tussen een gereformeerde p a r a d o x en depressie, Aleid Schilder (115 blz., ƒ 17 50) en Gereformeerd of knettergek, A.A Spijkerboer (90 blz, ƒ14 90) Beide uitgegeven door Kok Kampen (1987)

wenst in miljoenen decimalen nauwkeurig uitgerekend. Daarm e e heeft het getal echter niets v a n zijn mysterieuze glans verloren, want het blijkt dat in zo'n enorme reeks v a n decimalen g e e n enkel patroon zit. Dat terwijl ze door een volstrekt gedetermineerd proces tot stand is gekomen! Het boek v a n Wells bevat uitera a r d talloze getaUencuriosa. Een voorbeeld: w a n n e e r men de kwadraten v a n de cijfers v a n een willekeurig getal bij elkaar optelt en dit proces steeds herhaalt, d a n komt men uiteindelijk uit op 1 of op d e eindeloos repeterende reeks 89-145-42-20-416-58-89... Een volkomen zinloze operatie, m a a r dat deert d e w a r e getallenliefhebber natuurlijk niet. (Wim Crezee)

Woordenboek v a n e i g e n a a r d i g e e n merkwaardige getallen, David Wells. Uitg. Bert Bakker, ƒ29,90.

Kerkvaders behoedden woekeraar voor de hel ;D7

De woekeraar en de hel is e e n smeuïg boek over hoe d e kerkvaders dankzij d e uitvinding van het vagevuur d e woekeraar accepteerden. De woekeraar: de man die rente berekende op geld- zolider ervoor te werkenwds in d e eerste plaats e e n religieus probleem. Daarvoor stond slechts de poort v a n d e hel open voor, die zonde kon niet afgekocht virorden. Toch besloten d e kerkvaders in d e loop v a n d e dertiende eeuw hun visie op zonde en boetedoening v a n d e woekeraars a a n te passen. Ze möe'^èn wel, constateert ée' i a i ^ u r Jacques Le Góif, WaMt^^^

lQ9i3

nieuwe 'afdeling' in het hiernaWat Le Goff met De hel en de Streven v a n deze eigenzinnige in die middeleeuwse samenlemaals, werd namelijk bij uitstek woekeraar wil aantonen, is hoe Franse historicus. ving- m e t ' d e opkomst v a n d e d e plek voor woekeraars om d e kerk l a n g z a a m m a a r ieker ' Christenen die geld tegen rente handel- ook heer woeker uithun straf uit te zitten. het streven naai winst inbedde groeide tot e e n persoon w a a r - - uitleenden e n dus als het w a r e Die acceptatie vanuit d e theoloin h a a r eigen ideologisch den-" slapend rijk werden, w a r e n e e n mee rekening moest worden gegische leer om d e woekeraar te ken oVer geld, wérken e n winst nieuw verschijnsel. Voordien houden. En omdat in die tijd albehoeden voor d e hel, tevens maken. . • 'berekenden alleen joden rente les theologisch gefundeerd het fundament om legitiem, geld op geld omdat hun geloof h é n werd, kreeg in het biechtrectó Hij somt d a a r g o e d e argumenmet geld te laten paren, noemt dat toestond. In d e christen-bijook d e w o e k e r a a r e e n plöats, ten voor op. Argi^nenten die hij bel stond op het berekenen van- - Le Goff het begin v a n liet kapizodat hij d a n tenminste nog in dit geschiedenisboek hdalf uit rente op geld d e doodzonde.'^ * ' talistisch systeem. "Pas dank zij eeuwig heü kon v^erwerven. . volkspreken, 'waartn tegen woe­ Dat d e kerk woekeraars ing '"' d e hoop via het vagevuur te Een boek v a n Le Goff lezen is keraars wordt gewaarschuwd, • ^' kunnen ontsnappen a a n d e hel, accepteren, heeft te m a k e n mef e e n ontspannende bezigheid e n uit biechtboeken w a a r i n de'­•" kreeg d^ woekeraar in d e loop het vagevuur. De mogelijkheomdat hij smeuiïg schrijft, zonstrafmaat v o W woekeraars "­ den die het vagevuur b o ó d f e m ' - v a n d e dertiende e e u w d e kans der d e feiten weg te laten. Déze staat bèsdae^en. Le Goff heeft '' nieuwe stijl v a n geèchiedschrij^ ' zondaars vergiffenis te ^öhen-- om econqiïy^ pfl ^qmenleving een heerlijke onorthodoxe^ mg^^'' ving plaatst d e mens fei"zijn fijd' — ken, «bemf Le-Qdff'éeh' beïcnitr---f-~ d e richting ih te'Iatêh s l d a n v a n nief'­voii gesfehieëschrij«^eèjh.C% * op^ë*v«feVotó?''^»'Èlifetëfend'- ^ rijke reden. Het vagevuur, éèzè^'' het:fe!l^acflSiSeefïissi luu OE..S! ö (Gëm mSè^ei^ïff^) ­Jasiio­UV

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen