Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 3

14 AUGUSTUS 1987

^DV?^V?^

Dr. J. Stellingwerf f werpt kritisch licht o p Kuyper

Geschiedenis VU moet herschreven worden Tot die kritische conclusie is d e scheidende VU-bibliothecaris dr. ir. J. Stellingwerf f {G3) n a drie j a a r onderzoek v a n ook nieuwe g e g e v e n s gekomen. Het resultaat ervan, tegelijkertijd e e n poging tot revisie, heeft hij beschreven in het eerste v a n drie voorgenomen boeken 'Dr. A b r a h a m Kuyper e n d e Vrije Universiteit', d a t o p 26 augustus, w a n n e e r hij d e VU officieel verlaat, zal verschijnen. In het boek wordt d e periode v a n 'de Kuyp e r i a a n s e VU' (1880 - 1905, v a n stichting tot wettelijk erkende universiteit) b e h a n d e l d . Het boek zal onder d e publicaties die in dit herdenkingsjaar v a n d e 150e geboortedag v a n Kuyper zuUen uitkomen - onder a n d e r e het eerste deel v a n d e langverwachte biografie door d e historicus dr. G. Puchinger beslist opmerkelijk zijn. Dr. Stellingwerff verwacht zelfs dat het "een omstreden boek" zal worden, vooral ook door d e kritiek op Kuypers religieuze uitgangspunten. "Als d e gereformeerde wereld het leest, zal het voor h a a r e e n schok kunnen zijn," zegt hij tijdens het interview dat we met hem n a a r aanleiding v a n het boek h e b b e n . "Een kernpunt in het boek is", licht hij toe, "dat ik Kuypers w e d e r g e boortevisie^zelfs gnostiek noem e n die is juist d e aartsvijand v a n het christendom." "Kuyper w a s d e Geweldige, m a a r zeker ook in het kwade," aldus SteUingwerff. Hij voelt zich,na zijn onderzoek voor het eerste deel e e n s te meer bevestigd in d e kritiek die hij altijd al op d e figuur v a n Kuyper had, gestimuleerd door e e n kritischKuyperiaanse opvoeding. "Mijn sympathie voor Kuyper is niet groot, m a a r ik sta niet antisympathiek tegenover h e m e n ik h e b ook w a a r d e r i n g voor hem." SteUingwerff is e e n stap verder g e g a a n met zijn kritiek d a n Puchinger in het in 1971 verschenen en destijds geruchtmakend e boekje 'Gesprekken over d e o n b e k e n d e Kuyper'. "De informatie daarvoor h e b ik bi] mijn 'narekenen' v a n Kuyper gevonden. Dingen die m e n als vanzelfsprekend a a n n a m bleken niet te kloppen."

Opdracht

De VU-bibliothecaris b e g o n zijn onderzoek in 1984 in opdracht v a n het college v a n bestuur. Dat vroeg h e m om 'een onderzoek te doen en publikaties te verzorg e n over d e geschiedenis v a n christelijke wetenschapsbeoefening, in het bijzonder a a n d e Vrije Universiteit, n a a r h a a r maatschappelijke, culturele e n politieke aspecten'. "Als je die formulering bekijkt, is dat ongeveer die v a n d e grondslag v a n d e VU, het g a a t dus in feite om e e n onderzoek n a a r hoe w e d e grondslag nu opvatten." "Eigenlijk w a s ik al bezig in fasen afscheid te nemen. Ik h a d al e e n deel v a n mijn boeken op dat terrein w e g g e d a a n , m a a r ik vond d e opdracht zo interessant dat ik die h e b a a n g e n o m e n . Ik wist er g e n o e g v a n af. Vroeger h a d ik een grote collectie over Kuyper. Ik dacht voordat die opdracht kwam: ik g a me specialiseren op een a n d e r gebied, m a a r het kwam terug, nou, w a a r o m met!" Dat Kuyper in het eerste deel centraal moest staan, is volgens dr. SteUingwerff eigenlijk e e n vanzelfsprekenheid. De begin-

De stichter van de VU, dr. Abramham Kuyper, deed zich in zijn leven mooier voor dan hij was. Ten onrechte hebben de historici, die w^isten dat hij slordig met data en subjectief was, aangenomen dat Kuyper over zijn eigen leven wel betrouwbaar sprak en schreef. Daarom moet de geschiedenis van de VU opnieuw geschreven worden.

Jan van der Veen

Kckcmn^

vn

AiithKl

HAUN

grondslag; vanaf 1970 wordt d e VU voor 100 procent door het rijk gefinancierd; e n er komt e e n gedemocratiseerde organisatiestructuur, al die dingen. Ik wil aUeen a a n g e v e n dat dat in het verleden niet é é n geheel was, dat er inwendige s p a n n i n g e n zaten." "Zolang een gebouw overeind staat is er continmteit, als het instort discontinuïteit. Als het instort, kun je zeggen: er zaten dus al inwendige s p a n n i n g e n door dat gebeurde, m a a r dat zeg je achteraf, zolang je het huis kunt b e w o n e n is dat niet zo. Bij d e VU is het natuurlijk g e e n kwestie v a n instorten want d e VU staat nog overeind, dus het beeld klopt niet."

Tijdgeest Bedoelt u dat de ingebakken spanningen in de Kuyperiaanse VU tot de VU van vandaag hebben geleid?

Ged«uKt, geKnauwd, gehavend, — maar nog alUJd de Geweldige. Deze tekening v a n Albert Hahn uit 1911 met als onderschrift 'Gedeukt, geknauwd, gehavend, • m a a r nog altijd d e Geweldige' geeft iets weer v a n het beeld dat dr. Stellingwerf f nü v a n A b r a h a m Kuyper schetst.

"Ik denk dat het ook d e tijdgeest e e n rol heeft gespeeld. En veel a n d e r e factoren. Factoren v a n buiten. Een historicus kan niet a n d e r s zeggen dan: zo w a s het. Alleen hij kan het a n d e r s g a a n bekijken. Dus het zicht op die vroegere gebeurtenissen kan wel v e r a n d e r e n . Mijn zicht op d e VU v a n Kuyper is a n d e r s d a n dat v a n Rullmann of Roelink, zeker, dat scheelt nogal (dr. J.C. Rullmann schreef over Kuyper en d e VU in d e jaren '20 '40; dr. J. Roelink in d e jaren '55 e n '79, vdV.). Die w a r e n congeniaal, ze w a r e n het met d e ontwikkeling eens, men bevestigde wat tot stand w a s gekomen. Maar, er zijn altijd grote critici v a n Kuyper geweest, hoor. In de hervormde kerk zaten er een hele hoop die niets moesten h e b b e n v a n d e VU. Kritiek is er altijd geweest, m a a r die zat grotendeels buiten d e VU. De laatste tijd zit die ook in d e VU." "De VU p r a a t nu met vele monden. Ik denk dat je zou moeten zeggen: w e moeten e e n p a a r lijnen vasthouden w a a r o p we elkaar moeten kunnen vinden. Daarover zou ik het in het derde deel wiUen hebben. Dat deel wordt veel persoonlijker. In het tweede deel wü ik d e ontwikkelingslijn tonen: hoe komen we nu opeens tot e e n heel a n d e r e wereld? Van buitenaf en v a n binnenuit."

Grote vragen jaren v a n d e VU m a g je rustig spreken v a n e e n 'Kuyperiaanse VU'. "Kuyper zette op d e Vrije Universiteit zo'n eigen stempel, dat die wel 'Vrije' heette (vrij v a n kerk en staat), m a a r tenslotte a a n meer g e b o n d e n w a s d a n a a n het christelijk geloof aUeen. Ook a a n d e 'drie formulieren v a n enigheid' en d e 'gereformeerde beginselen', eigenlijk a a n d e 'Encyclopaedie der HeiUge Godgeleerdheid' v a n Kuyper. Als je het d a a r m e e eens w a s als, w a s het goed, m a a r als je er niet m e e accoord ging moest je vertrekken.' Studenten en docenten moesten dus Kuypers levens- en wereldbeschouwing delen. De Geweldige d e e d er aUes a a n om d e dingen n a a r zijn h a n d te zetten. "Velen konden d a a r niet bij leven en er k w a m e n n a d e beschreven periode ook v e r a n d e ringen. Anderen h e b b e n geprobeerd het als e e n opdracht te zien en h e b b e n het calvinisme tot e n met bestudeerd, w a n t d a a r zaten d e beginselen in.

werd gesteld. Een Van Schelven d e e d dat bijvoorbeeld. In het tweede deel probeer ik te laten zien w a t Dooyeweerd (wijlen prof.dr. Herman Dooyeweerd, schepper v a n d e reformatorische wijsbegeerte in d e jaren dertig, vdV.)met die gereformeerde beginselen heeft g e d a a n . W a a r komt die uit? Hij komt ergens a n d e r s uit, m a a r hij zit er aldoor w e e r over te denken."

Spanningen "Ik denk dat, zoals d e VU tenslotte uit Kuypers handen kwam, er intern verschUlende tegenstrijdigheden te bespeuren w a r e n . Kijk eens n a a r zoiets als 'de HeUige Schrift is o n a a n tastbaar' en tegelijkertijd g a a t d e VU a a n natuurwetenschappen doen. Dan blijkt d e a a r d e niet zó oud te zijn, m a a r veel ouder, op d e evolutietheorie h a d je een mooie afgeronde visie, etcetera. Je ziet dat aUes wat m Kuypers tijd geconsolideerd

werd later uit elkaar breekt." "De periode v a n 1905 tot nu zou je kunnen zien als e e n tussenperiode v a n creatieve nieuwe ideeèn, m a a r ook als een, w a a r in oude dingen tot s p a n n i n g e n leidden, tot breuken en tot afscheid. Dus e e n uitgroei in tegenstrijdigheden v a n d e Kuyp e r i a a n s e VU. De v r a a g is dan; hoe kom je op e e n punt w a a r o p je kunt zeggen: nu is d a t afgelopen e n wat nu verder? Dus: opg a a n , blinken en verzinken en dat verzinken is d a n e e n duidelijke scheiding." Vooral tussen 1960 e n 1980 is de ontwikkeling v a n d e VU discontinu geweest, iets wat voor d e wereld buiten d e universiteit heel duidelijk was, m a a r intern werd gemaskeerd, aldus SteUlingwerff."Er komt d a n e e n andere grondslag, w a a r i n d e 'gereformeerde beginselen' niet meer teUen; d e n a a m v a n d e Vereniging verandert v a n Vereniging voor wetenschappelijk onderwijs op gereformeerde grondslag in op christelijke

In de opdracht wordt gesproken over 'de geschiedenis van de christelijke wetenschapsbeoefening'. Wat is volgens u 'christelijke wetenschapsbeoefening' ? Doet de VU daar nu aan of deed zij daaraan onder Kuyper? "Daar doe ik nog g e e n uitspraak over. In d e eerste plaats h e b ik het over het verleden en die formulering is v a n deze tijd, v a n het coUege v a n bestuur. Vroeger sprak men v a n 'geloof en wetenschap'. Een tijdschrift v a n d e natuurwetenschappelijke faculteit met die n a a m is nog niet zolang g e l e d e n opgeheven. Het d a t e e r d e v a n ongeveer 1925 en werd o p g e h e v e n in d e jaren '60 opgeheven. Het feit dat wetens c h a p v a n substantie n a a r functie is o v e r g e g a a n , v a n wetenschap, dat is wat ik weet n a a r beoefening v a n d e wetenschap, dat is ook een gevolg v a n d e tijdgeest. Men is er a n d e r s te-

Vervolg op pag. 5

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen