Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 444

15 APRIL 1988

^D\^\^

Sommige academici zijn onver­ beterlijke masochisten. Organi­ seert men a a n d e Universiteit v a n Amsterdam e e n coUegese­ rie over zo'n respectabel onder­ werp als Milieu Ontwikkeling, meent men als slotspreker d e filosoof Ivan Illich te moeten uit­ nodigen ­ de schrik v a n be­ roepsgroepen als d e welzijns­ werkers, de artsen en d e p e d a ­ gogen.

De sardonische genoegens van Ivan Illich Koos Neuvel ten te trainen in e e n decent Amerikaans staatsburgerschap besloot Illich om ze het S p a a n s te onderwijzen e n om ze d e lie­ deren en d e literatuur uit d e Por­ toricaanse volkscultuur a a n te leren.

lUich s l a a g d e erin om de maso­ chistische gevoelens ten voUe te bevredigen. Binnen e e n uur tijd veegde hij d e vloer a a n met d e hele ontwikkelingseconomie. De schande van het vak werd niet aUeen verkondigd a a n een select groepje v a n studenten e n vakwetenschappers m a a r a a n een breed toegestroomd publiek dat de meester eindelijk wel eens in levende lijve wUde a a n ­ schouwen. Tweeénzestig j a a r is hij nu, Ivan lUich. De jaren zijn hem wel a a n te zien, m a a r in zijn manier v a n optreden heeft hij nog altijd iets kwajongensachtigs; hij schept er een sardonisch g e n o e g e n in zijn toehoorders op te zadelen met provocaties. Op het e n e mo­ ment maakt hij zich boos over iets en slaat krachtig met d e vuist op het spreekgestoelte e n voegt d a a r bijna nederig 'forgi­ ve me' a a n toe voor het feit dat hij zich zo laat g a a n . Een p a a r seconden later begin­ nen zijn ogen weer te twinkelen w a n n e e r hij d e e n e stekelige opmerking n a de andere plaatst. "You invited me, you in­ vited me", zegt hij quasi­veront­ schuldigend erbij. Dat ze hem uitgenodigd hebben, moeten d e Amsterdamse ontwikkelingse­ conomen inderdaad a a n d e weet zijn gekomen. « Hoewel hij in zijn uitlatingen nog niets a a n scherpte heeft in­ geboet, lijkt Illich wat zijn per­

"Velen willen n a hun pensione­ ring of V UT niets meer met d e VU te maken hebben. Zij zijn eenvoudig niet meer geïnteres­ seerd. Anderen zijn door d e be­ zuinigingen niet leuk vertrokken en willen d a a r o m niet meedoen a a n het Gezelschap Gepensio­ neerden. Er zijn er ook die m a a r kort in V U­dienst zijn geweest en niet veel relaties h e b b e n op­ gebouwd. Weer a n d e r e n voelen er op zichzelf wel voor om lid te worden, m a a r zijn ver w e g g a a n wonen. Ze vinden d e reis­ kosten te hoog. Dan zijn er ook nog, die vinden dat d e V U gratis klaar moet staan voor zijn ge­ pensioneerden. Die mensen leggen we uit dat d e V U eigen­ lijk geen winstmakend bedrijf is en dat er officieel g e e n geld voor een club v a n gepensio­ neerden m a g worden uitgetrok­ ken." De huidige tweede penning­ meester en soos­commissaris v a n het Gezelschap Gepensio­ neerden ƒ. Knol geeft e e n verklaring voor d e omvang v a n zijn club, die al met al toch niet minAdvertentie

DIKS Autoverhuur b.v. Generaal Vetterstraat 55, (aan de Coentunnelweg). Tel. 178505 V. Ostadestraat 278, Amsterdam(Z). Telefoon: 623366. Filiaal: W. de Zwijgerlaan 101. Telefoon: 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens . waaronder: FORD - OPEL - RENAULT - BMW en tWlERCEDES. NIEUWE MERCEDES VRACHTWAGENS tot 42m3 en 9 ton. (groot en klein rijbewijs) t e g e n inlevering v a n d e z e " . advertentie 1 0 % l<orting

i

Zijn persoonlijke ervaringen brachten hem ertoe e e n meer algemene kritiek op d e westerse cultuur te formuleren. Op het terrein v a n het onderwijs liep dat uit op zijn beroemde plei­ dooi voor een 'ontscholing' v a n de samenleving. Op het terrein v a n d e geneeskunde wees Illich als een v a n d e eersten op d e ongebreidelde uitbreiding v a n d e medische zorg die het men­ selijk lichaam permanent onder controle stelt. De uitbreiding van d e geneeskunde schept zijn eigen behoeftes, stelt lUich, e n in plaats v a n dat de mensen d a a r beter v a n worden, raken ze steeds meer afhankelijk v a n het geneeskundig a p p a r a a t . lUich: economisering v a n d e cultuur soonlijk leven betreft in wat rus­ tiger vaarwater te zijn geko­ men. Tegenwoordig verblijft hij in d e zomer in Mexico e n in d e rest v a n het j a a r geeft hij gast­ colleges op diverse universitei­ ten vooral in Duitsland, in het bijzonder over middeleeuwse geschiedenis. Katholiek pries­ ter, v a n origine zijn professie, is hij al sinds 1969 niet meer. Tot dat j a a r leefde lUich met zijn

Foto Bram de Hollander

radicale denkbeelden in per­ manent conflict met d e kerkelij­ ke gezagsdragers. Zijn opvattingen ontwikkelde Il­ lich in d e praktijk v a n het Ame­ rikaanse universitaire onder­ wijs. Hij leerde d a a r Portorica­ nen kennen die, anders d a n d e Europese immigranten, er g e e n enkele behoefte a a n h a d d e n om zich te laten 'veramerikani­ seren'. In plaats v a n zijn studen­

En nu in Amsterdam krijgt dus d e ontwikkelingseconomie e e n stevige oplawaai. Illich refe­ reert daarbij a a n het grote pres­ tige dat d e economische weten­ schap enkele decennia g e l e d e n had. Hij kijkt e e n wat oudere toehoorder a a n e n zegt: "Mis­ schien herinnert u zich dat eco­ nomie destijds als d e ultieme wetenschap te boek stond." De aangesprokene knikt aarze­ lend, alsof hij het zich eigenlijk niet echt herinnert, m a a r Illich

Feest bij de gepensioneerden Jan van der Veen

Het 'GG' op excursie in Noord-Holland in 1986 der d a n 250 leden telt. Een stabiel a a n t a l vergeleken met vijf jaar geleden, toen het gezelschap in het leven werd geroepen. Er komt wat bij, er valt wat af. Een wervingsbeleid wordt niet gevoerd. Bij hun afscheid worden personeelsleden op het Gezelschap geattendeerd. "Tja, d e VU is nu e e n m a a l e e n volière met zoveel verschillende vogels," verzucht Knol. Het Gezelschap Gepensioneerden, ook bedoeld voor afgezwaaide personeelsleden v a n het VU-ziekenhuis, d e Hogeschool Holland en het Psychiatrisch Centrum Amsterdam (voorheen d e Valeriuskliniek), heeft zijn kindertijd achter d e rug. Op w o e n s d a g 27 april om kwart voor vier 's middags wordt tijdens d e lustrumviering herdacht dat het 'GG' precies vijf jaar geleden werd opgericht. Een aardigheidje v a n d e lustrumcommissie.

Met tevredenheid blikt Knol terug. Hij w a s per slot v a n rekening een v a n d e drijvende krachten bij d e geboorte v a n d e nu qua aktiviteiten bloeiende club: de kontaktenrijkdom, e e n variëteit a a n excursies (Alblasserwaard-toer, bezoek a a n d e Mona-fabriek, e e n tingieterij etc.) populair-wetenschappelijke lezingen ( over kunsthistorische, erfrechtelijke, geriatrische, etc. onderwerpen) e n n a tuurlijk een sociëteit (eens per maand). Dat levert d a n k b a r e leden op. Met anekdotisch genoegen roept hij het cruciale moment in herinnering w a a r o p in wezen d e aanzet tot het Gezelschap werd gegeven. Hij en oud-CvBvoorzitter K. van Nes constateerden op een receptie dat d e VU hen ontvlood n a hun afscheid: ze hoorden er niets meer van. En dat n a respectievelijk 48 e n 10 j a a r VU-dienst! Ze

vroegen het college v a n bestuur om meer a a n d a c h t voor d e gepensioneerden d a n het niet-officiële, nl. door d e Personeelsvereniging (PVU) verzorgde, jaarlijkse uitgaansdagje voor oudleden en kregen e e n positieve reactie. Een Initiatief-Groep Gepensioneerden ging n a of er voldoend e belangstelling bestond. Veel adressen w a r e n allang uit d e personeelsadministratie verwijderd en konden slechts met veel moeite v a n het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds in Heerlen worden losgeweekt. De enquête leverde 250 geïnteresseerden op, ruim voldoende om als zelfstandige afdeling v a n d e PVU, die ook nog een subsidie meegaf, te starten, want zo w a s het organisatorisch afgesproken. Jammergenoeg was, aldus Knol, het percentage wetenschappers onder d e a a n m e l ders m a a r tien procent. Dat is ongeveer hetzelfde gebleven. Het merendeel v a n d e leden bestaat nog steeds uit vroeger technisch en administratief personeel. Knol vermoedt dat wetenschappers over het algemeen kontakten met bijvoorbeeld hun vakgroep in zekere zin h a n d h a v e n , in tegenstelling tot het personeel uit d e diensten, en misschien daardoor minder behoefte h e b b e n om deel te nemen. Zou e e n gepensioneerde weten-

stormt alweer verder. Zijn or­ k a a n jaagt begrippen als 'ont­ wikkeling' e n 'behoeften' die economen zo g r a a g in d e mond nemen, als herfstbladeren d e lucht in. Met zulke begrippen legitimeren de economen, aldus lUich, hun eigen bestaan; zij zullen wel eventjes uitmaken wie er op d e wereld onderontwikkeld is en a a n wat voor hulp die arme donders behoefte hebben. De z o g e n a a m d e 'kritische' ontwik­ kelingseconomen zijn in d e ogen v a n lUich g e e n h a a r beter. Zij vallen d e b e s t a a n d e econo­ mische modellen en indicatoren alleen a a n om er a n d e r e voor in de plaats te kunnen stellen. Maar zij zouden al evenzeer 'kampioenen v a n d e kolonisa­ tie' zijn. De dominantie v a n d e economi­ sche wetenschap bewerkstelligt e e n economisering v a n d e cul­ tuur, een monetarisering v a n de maatschappij, beweert lUich. ledere niet­economische erva­ ring moet veranderd worden in een economische realiteit. Illich voelt zich duidelijk niet erg lek­ ker bij die door hem gesigna­ leerde tendens: "De economi­ sche schaduw dient v a n het cul­ turele domein verwijderd te worden." Het publiek laat d e tirade enigs­ zins gelaten over zich heenko­ men. Er is weliswaar gelegen­ heid tot vragen stellen m a a r tot e e n pittige discussie komt het niet. De klok v a n vijf uur slaat bijna e n Illich benut d e beperkte tijd om door middel v a n korte antwoorden er e e n flink aantal vragen doorheen te jassen. Bij het wegschuifelen uit d e zaal vraagt een meisje a a n h a a r buurman hoe hij het vond. "Filo­ sofisch. Soms moeilijk te vol­ gen", antwoordt deze. "Maar in grote lijnen h e b ik het wel be­ grepen. Toch wat a n d e r s d a n gebruikelijk, hè."

schapper zich te verheven voelen voor e e n lidmaatschap? Knol denkt v a n niet: "Onder de leden die we h e b b e n tellen de r a n g e n e n standen v a n d e oude werkvloer niet meer. Het is allem a a l jij en jou." Alleen e e n enkele oud-gediende hoogleraar stort sympathiek d e contributie zonder ooit a a n activiteiten mee te doen: hij rekent zich niet tot het personeel, solliciteerde niet indertijd, m a a r werd 'gevraagd'. Het GG is een schot in d e roos geweest, aldus Knol. Gebruik m a k e n d v a n d e faculteiten van d e PVU en met hier en d a a r een subsidie - zoals d e rente op de parkeerkaartgelden, die vorig ƒ1900,- bedroeg en d e opbrengst v a n d e verkoop v a n oud materiaal bij tandheelkund e v a n jaarlijks ca. ƒ500,- - lukt het ook financieel. De contributie is laag: ƒ15,-, m a a r sommigen d r a g e n veel meer bij, het gemiddelde ligt op ƒ22,-. Ook vergeleken met a n d e r e universiteiten slaat d e VU g e e n gek figuur, zegt Knol. Daar schijnt d e zorg voor gepensioneerden, op Delft e n Leiden na, e e n wat geringere allure te h e b b e n of zelfs niet te bestaan. In d e tot feestzaal omgetoverde kantine v a n d e medische faculteit, w a a r ook d e soos-middagen worden gehouden, viert het 'GG' 27 april om 14.00 uur zijn eerste lustrum. Voorzitter drs. P.A. Coumou (vroeger directeur VU-ziekenhuis) spreekt d e lustrumrede uit e n ook komt er een klein operettegezelschap. Tenslotte is er e e n receptie. Er komen zeker 150 mensen, aldus Knol. "Het wordt weer e e n gezellige middag." B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen