Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 489

CULTUUR

vu Groot Koor: gezonde fanatici In het nokje v a n d e VU op d e zestiende e t a g e dicht bij God zijn de theologen gehuisvest. Eens per week op dinsdag v a n 17 tot 19.30 uur wordt d e kerk­ zaal echter bevolkt door het VU Groot Koor voor repetities. Op 26 mei geeft het koor e e n con­ cert in d e Obrecht­kerk met re­ pertoire v a n de componist Paul Hindemith. De muzikale scepter wordt d a n gezwaaid door diri­ gent Jean­Marie t en Velden, kortweg Sam. Sam ten Velden begon zijn mu­ zikale loopbaan p a s goed op zijn achttiende, toen hij n a het gymnasiiim alfa koos voor het Sweelinck Conservatorium. Hij studeerde d a a r piano en schoolmuziek. Op a a n d r i n g e n van docenten volgde hij tevens koor­ e n orkestdirectie e n vol­ tooide zijn opleiding op zijn ze­ venentwintigste. Momenteel do­ ceert hij in Utrecht d e geschie­ denis v a n jazz en pop, a a n het Sweeünck directie, dirigeert VU Groot Koor en Kamerkoor, ver­ zorgt theaterproducties, arran­ geert veel e n is e e n fervent wiel­ renner. "Als je je conditie in dit vak niet op peü houdt, g a je gauw plat. Het is roofbouw op je

Francis Lesman lichaam en dus moet je het lijf goed olieën." Soepel is d e dirigent ook met d e tong, want Sam ten Velden is wel­ en snel­bespraakt. De eni­ ge, die hem overtreft is d e par­ kiet in d e kooi a a n het plafond, die fel in discussie is met zijn spiegelbeeld. "Het koor en ik hebben dezelfde uitgangspun­ ten bij het b e p a l e n v a n het re­ pertoire. Het moet eigentijdse en 20e eeuwse muziek zijn en stukken, die nog niet zijn uitge­ voerd of in Nederland onbe­ kend zijn. Weinig koren in Ne­ derland h e b b e n e e n dergelijk repertoire. Het doorsnee muzi­ kale oor begrijpt zo tot 1910 e n d a a r n a wordt het steeds selec­ tiever. I k h e b me een p e d a g o ­ gisch doel gesteld om juist die muziek meer onder d e a a n ­ dacht te brengen. Het is beslist niet zoals d e bekende kreet: "Na Debussy is er g e e n muziek meer geschreven." Niet alleen d e muzikale kenmer­ ken v a n composities zijn be­ langrijk bij d e keuze v a n een werk. "Er moet e e n sociaal be­

Liefdevol portret van dominante moeder Soms lijkt d e toekomst al voor­ bij. Tijdens het filmfestival van Rotterdam w a r e n twee films v a n een onbekende Rus­ sin a a n g e n a m e ontdekkin­ gen. Kira Moerato va, e e n veelbelovend talent, w a r e het niet dat de fUms al zo'n twintig jaar oud zijn: Brief encoun t ers dateert v a n 1976, Long fare­ wells van 1971. De bekende problemen met d e Russische autoriteiten leidden ertoe dat beide films p a s enkele jaren geleden voor distributie wer­ den vrijgegeven. Te laat voor Moeratova: 'Ze zeggen nu te­ gen me: m a a k m a a r wat je wilt. Maar ik wU niet meer.' Misschien brengt het charis­ ma van Gorbatsjov h a a r ech­ ter op a n d e r e gedachten. Over hem zei ze: 'Het is voor het eerst in m'n leven dat ik van een staatshoofd houd'. De grote verrassing w a s voor mij Long farewells. Op een werkelijk schitterende manier ­met veel a a n d a c h t voor ter­ loopse details­ tekent Moera­ tova de verhouding tussen d e gescheiden vrouw Eugenia en haar bijna volwassen zoon Sasha. Eugenia g e d r a a g t zich als een soort w a n d e l e n d e hy­ perventilatie en domineert haar omgeving zozeer dat ze zelfs de filmkijker g e e n mo­ ment met rust laat. Het enige wapen w a a r m e e S a s h a zich weet te verweren, is zijn zwijgzaamheid. Hij heeft pre­ cies door hoe hij zijn moeder kan jennen, bijvoorbeeld door in de bus niet naast h a a r te g a a n zitten, m a a r e e n p a a r banken verderop. Toch merk je dat de twee veel om elkaar geven. Wanneer S a s h a over­ weegt definitief n a a i zijn va­ der te g a a n , die als archeo­ loog in d e Oeral werkt, ge­

bruikt Eugenia alle geoorloof­ d e e n minder geoorloofde middelen om hem v a n die ge­ dachte af te brengen. Ze chanteert hem met het argu­ ment dat zij hem grootge­ bracht heeft, ze opent zijn post, kortom ze laat zich v a n h a a r al te menselijke kant zien.

Kira Moeratova speelt zelf een hoofdrol in d e door h a a r geregisseerde film Brief en­ counters De uiteindelijke keuze v a n Sasha doet er wat mij betreft niet toe. Het bijzondere v a n d e film is dat d e aanvankelij­ ke irritatie die je als toeschou­ wer ten opzichte v a n d e moe­ der hebt, l a n g z a a m plaats maakt voor een w a a r d e r i n g voor d e vechtlust w a a r m e e ze h a a r zoon bij zich probeert te houden. Regisseuse Moerato­ v a bereikt dit door d e liefde­ volle manier w a a r o p ze Euge­ nia portretteert met al h a a r goede en slechte eigenschap­ pen. Vooral dat laatste vereis­ te nogal wat moed in een tijd dat d e Russische fUm bevolkt werd door puur positieve hel­ den en heldinnen.

Long larewells draait vanaf 5 mei in het Amsterdams Filmhuis Rialto, Cein­ tuurbaan 338, tel. 623488.

{Dick

Roodenhurg)

Bram d e Hollander

trokken basis a a n ten grondslag liggen. We maken met het koor soms ook belangstelling los bij mensen, die niet zozeer voor d e muziek komen, m a a r meer van­ uit een politieke achtergrond. Zoals bij Die Burgschaft vorig jaar. "Voor d e koorleden vind ik het v a n groot belang, dat zij d e hele context v a n een stuk begrijpen, d e stijl, d e school w a a r i n e e n b e p a a l d e componist thuishoort, d e constructie. Zij moeten be­ grijpen wat ze zingen, a n d e r s kunnen ze er niet achter staan. Niet alleen d e noten die je zingt zijn belangrijk, ook d e tekst. Bij Die Mutter v a n Brecht wordt d e loftrompet gestoken voor het communisme. I k h e b toen ook onmiddellijk g e v r a a g d of ie­ m a n d zich hier niet in kon vin­ den of b e z w a a r tegen d e tekst had. Maar er is niemand opge­ stapt. Dat vind ik ook weer het voordeel v a n 'de student'. Die heeft een brede ontwikkeling en natuurlijk speelt ook het studen­ tikoze een rol mee, het avon­ tuurlijke. Dat zoiets k a n binnen de VU­statuten vind ik e e n mooie verworvenheid." Het programma voor 26 mei is qua tekst niet echt controver­

sieel te noemen. Het stuk v a n Hindemith is g e b a s e e r d op een door d e Amerikaanse dichter Walt Whitman geschreven ge­ dicht ter herdenking v a n d e dood v a n Lincoln en is opgedra­ gen a a n d e gesneuvelde geal­ lieerden in d e Tweede Wereld­ oorlog. Sam vindt d e muziek perfect aansluiten bij d e tekst. "De gedeeltes met concrete on­ derwerpen worden prachtig muzikaal vertaald. Het staat echt en dat geldt ook voor d e meer poëtische stukken. Je merkt, dat het ritme v a n d e mu­ ziek volmaakt samenloopt met het ritme v a n d e tekst. Met dat ritme heeft het koor weinig moeite, minder d a n met het tref­ fen v a n exact de juiste toon." De controverse ligt eerder op muzikaal gebied. "Ook vakmu­ sici hebben niet altijd e e n hoge pet op v a n Hindemith, die soms schertsend Hin Damit genoemd wordt. Hij h a d zo zijn eigen mu­ zikale theorie, die niet v a n e e n toonladder uitging, m a a r v a n een natuurtonenreeks. Als je een rubber slang in d e rondte slingert, hoor je verschUlende tonen. Op deze boventonen b a ­ seerde Hindemith zijn reeksen. Alle twaalf tonen v a n het octaaf

De kale zangeres: 't vergelijken waard In De Engelenbak is deze m a a n d twee keer De kale zangeres v a n d e absurdische schrijver Eugene lonesco te zien in totaal verschillende uitvoeringen. Toneelgroep De Tomaat uit Delft noemt De kale zangeres een provoce­ rende klucht zonder intrige, uitsluitend gebouwd op dialo­ gen zonder kop of staart. The­ atergroep De Jordaan vat het absurdistische ervan stevig bij de horens en plaatst het ver­ h a a l in deze tijd. De tijd v a n uiterlijkheid, reclame e n af­ standelijkheid waarbij licht e n klank belangrijke medespe­ lers zijn. Eugene lonesco zelf noemde De kale zangeres een trage­ die v a n de taal. Hij m a a k t e dit stuk n a het volgen v a n een taalcursus Engels. Hij vond de zinnetjes die ze d a a r moesten leren zo absurd dat hij er e e n toneelstuk over maakte. Hij wilde alle gemeenplaatsen.

cliche's en betekenisloze zin­ nen in een vermenging v a n allerlei mogelijke gesprekken vangen. Hij dacht d a a r m e e d e absurditeit v a n d e taal te onthullen, m a a r bij d e tweede opvoering in 1956 w a s het re­ sultaat dat het publiek krom lag om wat hij tragisch vond. In De Kale zangeres zet hij het echtpaar Smith tegenover el­ k a a r e n om­en­om laat hij h e n o n s a m e n h a n g e n d met e l k a a r praten. I n het begin kun je nog stellen dat er sprake is v a n dialogen, m a a r g a a n d e ­ weg ontaardt het in gebabbel, klankuitwisselingen, een fluit­ concert, het opzeggen v a n het abc. Het stuk begint met e e n pen­ dule die drie keer slaat en me­ vrouw Smith zegt: "Zo, het is n e g e n uur. Wij h e b b e n soep gegeten, vis, a a r d a p p e l e n met spek en engelse sla. De kinderen h e b b e n engels wa­ ter gedronken. Wij h e b b e n

komen er in voor, m a a r d e on­ derlinge afstanden zijn anders. Bovendien stelde hij, dat hoe meer nadruk er lag op het har­ monische, d e samenklank, hoe minder v a n b e l a n g het melodi­ sche w a s . "Toch is hij niet atonaal te noe­ men, want Hindemith kent ook maatsoorten, intervallen, etc. Het grote kermierk bij zijn werk is de altijd aanwezige enorme spanningsboog. Het stuk, dat het koor g a a t uitvoeren is erg lastig. Er bestaat een o p n a m e v a n d e Weense Staatsopera met Fischer­Diesskau, w a a r je ook hoort, dat vakmensen v a n een dergelijke allure soms ook de juiste toon niet treffen. I kzelf vind het e e n prachtig stuk. Dat is ook d e allerbelangrijkste voorwaarde, want hoe k a n ik negentig mensen overtuigen, als ik er zelf niet achtersta? We zijn allemaal gezonde fanati­ ci."

Hel VU Groot Koor o.l.v. Sam ten Velden geeft op donderdag 26 mei vanaf 20.15 uur e e n concert m d e Obrechtkerk, Jacob Obrechtstraat 28 te Amsterdam. O p het programma staan: 'When Lilacs Last m the Door­yard Bloom'd (a Requiem for those we love)' en delen uit 'Five Songs on Old Texts', beide v a n Paul Hindemith Toegang Hfl.lO,­; CIP en Pas­65+ hfl.7,50.

goed gegeten vanavond. DÖ* komt omdat wij in d e buuït v a n Londen wonen e n o m d a t onze n a a m Smith is." Deze zinnen zijn irrelevant, voor me­ neer Smith, die d e kjrant leest. Ze vertelt hem ietp,, wat hij al lang weet. De g r a p is dat het publiek aan é'eze menue­in­ formatie ook niets heeft, m a a r lonesco speelt met d e regel dat m e n s e n die in het theater zitten, luisteren n a a r wat ge­ ze'g'd wordt, ook als het onzin is. Hij weet dat d e toeschou­ 'wers verwachten belangrijke gebeurtenissen v a n belang­ wekkende personages te zul­ len zien. Hij doet precies het tegenovergestelde. I n d e in­ terpretatie v a n theatergroep De Jordaan scheppen d e spe­ lers e n hun personages duide­ lijkheid in dit chaotisch ver­ haal. Onvergelijkbaar met d e Tomaat­zangeres. En d a a r o m het vergelijken w a a r d .

De kale zangeres v a n theatergroep De Tomaat op vrijdag 13 en zaterdag 14 mei; de versie v a n theatergroep De Jordaan is te zien op donderdag 26, vrijdag 27 en zaterdag 28 mei De En­ gelenbak, Nes 61.

(Geeja

Oldenheuving)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen