Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 156

23 OKTOBE R 1987

fiD\pJ^/fis

"Daar is nog een stoel vrij". An­ dreas Burn i er wijst n a a r een plek in d e zaal w a a r een laat binnengekomene kan g a a n zit­ ten. De schrijfster w a s net d a a r ­ voor b e g o n n e n met h a a r lezing over kunst e n taal, m a a r onder­ brak die onmiddellijk weer om d e bezoekster uitvoerig te kun­ nen monsteren. Deze zoekt in­ tussen rustig h a a r plaats in d e grote groep v a n studenten e n docenten die op d e lezing, geor­ ganiseerd door het Vormings­ centrum VUj is afgekomen. Bur­ nier er is altijd goed voor e e n volle bak. Als bezoeker hoop je getuige te kunnen zijn v a n enig verbaal vuurwerk. Andreas Burnier is immers omstreden, h a a r werk roept bij velen felle reacties v a n afkeer op. Die controverse spitst zich niet zozeer toe op h a a r lite­ raire werk, als wel op h a a r filo­ sofische overpeinzingen. Haar belangrijkste werk op dat ge­ bied i slJe droom der rede; een boek dat zij niet gepubliceerd heeft onder het pseudoniem An­ d r e a s Burnier, m a a r onder h a a r echte n a a m C.I. Dessaur. Onder die n a a m verdient zij in het d a ­ gelijks leven ook d e kost als hoogleraar in d e criminologie te Nijmegen. In de droom der rede kreeg het westerse rationaliteitsmodel e e n stevig pak rammel. Heel wat milder w a s zij in dat boek ten aanzien v a n d e oosterse wijsheidsleren; die zouden min­ der mechanistisch en reductio­ nistisch en meer vrouwvriende­ lijk zijn d a n het in het westen gangbare wetenschappelijke denken. Sinds zij die denkbeelden venti­ leerde heeft Burnier het voor­ goed verbruid bij het intellec­ tueel weldenkende deel der n a ­ tie. Zij geldt als het boegbeeld v a n het oprukkende, heden­ d a a g s e irrationalisme. Onlangs nog koos NRC­redacteur Rudy Kousbroek in e e n voordracht over 'vooruitgang in d e weten­ schap' h a a r uit als kop v a n jut. Maar zo gemakkelijk liet Burnier zich niet gebruiken, ze mepte gewoon terug. Nu buitelen d e

Over pseudo­geleerdheid en schuimballentaal

De schrijfster Andreas Burnier: h a a r voorkeur voor d e taal v a n d e letteren boven die v a n wetenschap of politiek wekt g e e n verbazing. Foto Anefo twee opponenten al weer e e n a a n t a l weken over elkaar h e e n door d e krantenkolommen v a n d e NRG. Ten einde r a a d slaakte Kousbroek daarbij op e e n g e g e ­ ven moment zijn hartekreet: "Wat is er toch gebeurd met d e Ronnie Dessaur, op wie ik ge­ steld w a s en die ik bewonderde, sinds zij d e Hogere Sferen heeft ontdekt?" De wazige, orakelende tante die Burnier volgens h a a r criti­ casters is, viel op d e VU echter in g e e n velden of w e g e n te be­

Koos Neuvel kennen. D a a r stond e e n kordate vrouw die e e n nuchter, ordelijk, je zou bijna zeggen 'rationeel' verhaal afstak. Zij overgoot h a a r verhaal zelfs op smakelij­ ke wijze met enkele scheuten humor; e n dat terwijl humor vol­ gens Kousbroek in die kringen toch geheel onbekend zou zijn. Maar w a a r ging het ook al weer om? Nogmaals, om kunst en taal. Iets preciezer nog: om d e

"Bb^%Ht. _»M^^.«»a»aj»*«ïu}­!.8ii«i««to^*.3Btï£"»»«H!iïS5P^­i!.Wir­*SMfT^ft*^­,4.'15E i3^ï,_a­T^

taal v a n d e w e t e n s c h a p en d e politiek versus d e taal v a n d e kunst. Het zal g e e n grote verba­ zing wekken dat Burnier a a n d e taal v a n d e (literaire) kunst, met zijn meerduidigheid, g e l a a g d ­ heid en zijn metaforen d e voor­ keur geeft. Het wetenschappe­ lijk vertoog steekt d a a r pover bij af. Burnier karakteriseert d e we­ tenschappelijke taal als een­ voudig en eenduidig. Zulk proza k a n op zichzelf nog wel verdien­ stelijk zijn m a a r volgens Burnier v «afffiSitS­" JJa>^Sü«iÈ^WW5?^­!«»­<.'' ''/><i k^:i S'^i i «^'li

­l"l~'ir*'a»"'\Jïbïï^

ontaardt d e wetenschappelijke taal in veel gevallen in slordig­ heid e n gezwollen pseudo­ge­ leerdheid. Zij illustreert h a a r af­ schuw met enkele tot d e ver­ beelding sprekende citaten uit d e literatuurwetenschap. D a a r heeft m e n het bijvoorbeeld over 'contextuele vertelsituaties'. Bur­ nier: "Leesgenot wordt in die academische schuimballentaal 'tekstplezier' genoemd". De zaal ligt in e e n deuk. Ook om politici'kun je altijd la­ chen. Zij trekken hun a g e n d a ' s en prikken e e n datum voor e e n vergadering waarbij proble­ men met betrekking tot het inko­ mensplaatje boven water ge­ fietst en doorgeëxcerceerd wor­ den, w a a r n a er e e n stuk beleid ingevuld k a n worden, het liefst e e n tweesporenbeleid dat op drie poten berust. Dat soort taal­ gebruik dus. Voor Burnier zijn het allemaal platte clichés ho­ rend bij platte mensen: "Met zul­ ke lelijke b e e l d e n proberen poli­ tici hun kleurloze b e s t a a n ver­ geefs op te fleuren." Een historicus protesteert. Heb­ b e n m e n s e n als Huizinga e n Presser d a n niet op fraaie wijze het literaire e n het wetenschap­ pelijke met elkaar verenigd? Burnier erkent dit m a a r zegt h a a r vuurpijlen vooral gericht te h e b b e n tegen d e g e n e n die hun pretenties niet w a a r kunnen maken. "Het is g e e n s c h a n d e als je niet op e e n mooie, artistie­ ke wijze kunt schrijven, m a a r houd het d a n simpel. Wel h e b ik d e indruk dat m e n s e n die echt goed kunnen schrijven toch niet zo g e w a a r d e e r d worden in het academisch milieu. i N etzsche, Schopenhauer e n Bergson ston­ d e n e e n stapje lager op d e a c a ­ demische ladder." Nog e e n v r a a g : "Weet u e e n mooie Nederlandse vertaling voor het woord überhaupt". Bur­ nier verstaat d e venijnige hint: "Ja, ik ben mij e r v a n bewust dat ik het woord als stoplap gebruik, m a a r ik h e b er g e e n a n d e r woord voor." Met een oud e n versleten beeld zou je dat e e n koekje v a n eigen d e e g kunnen noemen.

?^;ft?SSTÏfL^S!3K­TSï^fi5iï^=*S3!'S?'^8'QS¥^^'*^^^^^'^'^'ÏJiii^^Sfe

Gezichten van Sita: vrouwenlevens in India Een v a n India's bekendste hel­ dendichten is het Ramayana. Het verhaalt d e lotgevallen v a n d e hindoegod R a m a en zijn vrouw Sita. Het huwelijk v a n R a m a en Sita is voor velen e e n voorbeeld v a n de volmaakte liefde, waarin de vrouw trouw, volgzaamheid en gehoorzaam­ heid toont a a n d e man. Deze Sita is in d e ogen v a n veel ou­ ders voor d e opvoeding v a n hun dochters het ideaalbeeld. Dat Sita meer gezichten heeft d a n alleen dat v a n d e trouwe echtgenote, hebben Carlo Laan, Hüde Ramakers, Irene Tom, Tineke Bisschop, Wieke v.d. Velden (ex­studenten v a n d e VU), Pit Gooskens, Tobie Broos v a n d e UvA en Usha Me­ non v a n d e Jawaharlal Nehru University in New Delhi, a a n den lijve ondervonden. In het boekje Gezi chten van Si ta be­ schrijven zij hun ervaringen. 'Gezichten v a n Sita' laat zien dat het leven v a n vrouwen in India heel anders kan zijn d a n het traditionele vrouwbeeld suggereert. De acht ex­studentes wilden hun ervaringen en onderzoeken die ze in India h e b b e n opge­ d a a n niet laten voor wat het w a s . 'Dit boek k w a m tot stand vanuit een betrokkenheid bij het leven v a n vrouwen in India en hun strijd voor e e n beter be­

M

staan. Wij h e b b e n er geruime tijd gewoond en onderzoek ge­ d a a n . Onze betrokkenheid komt voort uit d e ervaringen d a a r . E r­ varingen die over het a l g e m e e n zo leuk waren, dat wij ze wUlen overdragen aan anderen,' schrijven ze in d e inleiding v a n het bijna honderd pagina's tel­ lende boekje. De schrijfsters zijn vooral ge­ raakt door d e energieke hou­ ding, d e moed en het doorzet­ tingsvermogen v a n d e vrouwen in hun dagelijkse bezigheden. Shanti, Mukti, Garamoni, Sel­ ma, Sushilla, Gulab e n Abira, n a m e n v a n vrouwen die ons on­ bekend in d e oren klinken, zijn allemaal 'gezichten v a n Sita'. Hun leven staat centraal in het boekje. De schrijfsters geven ontwikkelingen weer die g a a n ­ d e zijn in het gebied waarin zij leven en v a n d e gevolgen d a a r ­ v a n voor positie v a n vrouwen. Als vrouw werken in d e zijde­ industrie staat bijvoorbeeld cen­ traal in het hoofdstuk over Sel­ m a en Gulab v a n d e sociaal­ geografe Irene Tom. 'Tegen­ woordig is d e prachtige glan­ zende zijde weer volop in de mode. E en deel v a n d e stoffen die nu in d e winkels liggen, is uit India afkomstig. Ook in India zelf wordt veel zijde g e d r a g e n . Daar speelt het e e n belangrijke rol bij allerlei religieuze ceremo­

Diana Doornenbal nies. Op menige bruiloft wemelt het v a n d e felgekleurde zijden sari's. Dit zal echter niet d e brui­ loft v a n Selma of Gulab zijn. Deze vrouwen, die als spinster in d e zijde­industrie werken, kunnen zich zo'n mooie sari niet veroorloven,' schrijft Irene. In India werken v a n oudsher voor­ al vrouwen in d e zijde­industrie. Zij worden ingeschakeld bij het spinnen v a n cocons. Het leven en het werk v a n e e n thuiswerk­ ster die op zo'n traditionele ma­ nier werkt en v a n e e n spinster als loonarbeidster in dienst bij een moderner bedrijf worden met elkaar vergeleken. Cultureel antropologe Wieke v a n der Velden schetst het leven v a n Shanti e n Mukti, twee zusjes uit een tamelijk arme boeren­ familie uit e e n lage kaste op het platteland v a n Benares. Deze streek kan beschouwd worden als het hart v a n traditioneel hin­ doeïstisch India. Shanti doet de huishouding en het kleine werk op d e boerderij terwijl h a a r schoonzusje Mukti een b a a n heeft als vrouwenwerkster. Het platteland is ook het thema v a n Tineke Bisschop. Zij trekt een vergelijk tussen het leven v a n d e twee dorpsmeisjes Ga­ ramoni e n Roiberi. De geïsoleer­ der ligging v a n Garamoni's

Beeldje v a n Sita in het Natio­ n a a l Museum in New Dehli. Foto Dick Roodenburg

dorp blijkt een verschil in leef­ wijze en in normbesef te heb­ ben, dat zijn weerslag heeft op d e plaats v a n beide vrouwen in d e dorpssamenleving. In d e resterende hoofdstukken s t a a n niet zozeer d e positie v a n vrouwen e n d e gevolgen d a a r ­ op v a n recente ontwikkelingen centraal, m a a r d e manieren w a a r o p vrouwen hun positie door middel v a n organisatie proberen te verbeteren. Carlo Loon belicht bijvoorbeeld d e activiteiten v a n d e vroege vrou­ wenbeweging. Janwadi MahUi Samiti, e e n organisatie w a a r i n vrouwen van verschillende klassen e n kasten samenwer­ ken, n a m Usha Menon onder d e loep. Tobie Broos beschrijft niet­ reguliere onderwijs­activiteiten. Tot slot g a a t Hüde Ramakers in op het vrouwbeeld in India zo­ als dat in d e m e d i a n a a r voren komt. Ze belicht d e radio, d e te­ levisie, d e pers en d e film. Film speelt e e n heel belangrijke rol in d e dagelijkse cultuur v a n d e indiërs. Dit geldt ook voor d e wat a r m e r e mensen, die veel over h e b b e n voor e e n bioscoop­ kaartje. Het is met n a m e d e tra­ ditionele Sita die op het doek verschijnt. E n niet d e strijdbare Sita die in het boekje centraal staat.

'Gezichten v a n Sita' (f 17,50), verkQjgbaar in VU­boekhandel

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen