Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 321

^CULTUUR"—' Mijn v a d e r s huis: kiezen voor je e i g e n l e v e n Marian Theelen (33 jaar) begin­ nend theaterregisseur en l a n Bruce, acteur, toneelschrijver en een van oorsprong blanke Zuid­ afrikaan, presenteren in theater Frascati Mijn vaders huis. Een voorstelling over jonge mensen in een verscheurd land e n over de keuzes waarvoor zij gesteld worden. "Als ik voor mijn boekenkast sta, zal ik nooit op d e gedachte ko­ men om een stuk over Zuid­Afri­ ka uit te kiezen, m a a r Mijn va­ der huis raakte mij direct. Het is een toneelvoorstelling die heel dicht bij d e mens blijft en dat boeide mij in dit verhaal. Daar­ om wilde ik dit op het toneel brengen. Het apartheidsdenken wordt hierin h e r k e n b a a r ge­ maakt, heel dichtbij jezelf ge­ haald. Het maakt je ervan be­ wust dat de grote wereldproble­ men niet zo ver v a n je af s t a a n als je denkt e n dat het heel ge­ vaarlijk is als j e je ervan afsluit." Marian Theelen doet met Mijn vaders huis h a a r eerste stap in

het z o g e n a a m d e grote theater. Tot nog toe heeft ze vooral re­ ­ *

Gee ja Oldenbeuving termen v a n geweld, m a a r het stuk levert op, dat h e r k e n b a a r wordt dat d e blanke stam in Zuid­Afrika met e e n heel groot probleem worstelt. En dat moe­ ten ze onder ogen durven zien. Pas dan, kan er iets v e r a n d e ­ ren. Eigenlijk g a a t het over d e sterke innerlijke pijn die voel­ b a a r wordt gemaakt tijdens dat veranderingsproces." Als het doek open gaat, woedt in Zuid­Afrika een feUe burger­ oorlog. "I k heb voor dit begin­ punt gekozen omdat ik toen ik in 1976 ­twee m a a n d e n voor Sowe­ to­ uit Zuid­Afrika vluchtte, voel­ de dat die burgeroorlog onver­ mijdelijk is. Er heerstte ­toen al­ zoveel dngst dat ik concludeer­ de: Dit wordt oorlog!" De vader (Gerard Thoolen) staat voor d e blanke conserva­ tieve apartheids­ denkwijze. Hij wil die traditionele lijn kostte wat kost, vasthouden. Hij dringt

'

vorm ook heel belangrijk is. Als dat niet zo w a s geweest h a d d e n we evengoed e e n pamflet kun­ nen uitdelen met: Lees dit! Een belangrijke strekking v a n het stuk is dat je om d e macht v a n d e onderdrukker te breken, eerst die macht moet erkennen en dat gebeurt ook. Maar d a a r ­ m e e is d e oorlog niet voorbij e n het probleem ook nog niet d e wereld uit. Volgens l a n Bruce geeft het spreekwoord "Nothing is changed, but everything is different" en omgekeerd: "Eve­ rything is changed, but nothing is different" het best het dilem­ ma a a n waarin d e beide kinde­ ren verkeren. "Het lullige v a n dit stuk is dat er weinig ontspanning in zit. Het is heel 'dicht' geschreven. Het wordt beslist g e e n dijenkletser," verzekert Marian. "Als er al ge­ lachen wordt, d a n is dat om emoties te ontluchten. Toch is het eind hoopgevend. Het laat­ ste woord is vrede". "Het is een moeilijk stuk voor d e spelers. Toen we e r a a n begon­ nen, merkten we dat het stuk vroeg om l a g e aanzetten e n deurtjes opentrekken, die d e ac­ teurs liever dicht wilden hou­ den. Een blanke traditionele boer spelen die vast zit in zijn

Familieportret v a n Mijn v a d e r s huis. Vader (Gerard Thoolen) e n zoon (Hein v a n der Heijden) leggen e e n beschermende h a n d op d e schouder v a n d e enige vrouw in huis (Tamar Baruch). tradities, wil je ook wat mense­ lijke warmte meegeven­ want het is een mens­ m a a r dat vraagt v a n de spelers iets om n a a r boven te halen wat niet echt fris is." "Studenten moeten het zeker g a a n zien," besluiten zij in koor. "Het gat over jonge mensen v a n nu; over hoe je invulling geeft a a n je leven; over hoe je je ide­

Hongaarse films: lopen of dansen EEN TONEELSTUK VAN

REGIE

lAN BRUCE

MARIAN THEELEN GESPEELD DOOR

TAMAR BARUCH. HEIN VAN DER HEYDEN GERARD THOOLEN

EEN PRODUKTIE VAN

' P R E M ^ R I

.mm

gie­produkties in kleine theaters g e d a a n zoals bijvoorbeeld in d e studio v a n De Brakke Grond. "Frascati, is toch wel even an­ ders," zegt ze. "Dit theater trekt duidelijk een toneelpubliek, het is meer d a n tussen d e schuif­ deuren optreden." Weg v a n die schuifdeuren, dat is het doel w a a r n a a r ze streeft en als het a a n h a a r en a a n d e auteur lan Bruce ligt, wordt Mijn vaders huis een puikstuk. Maar het wordt g e e n sprookje over hoe Zuid­Airika e e n burgeroor­ log kan voorkomen. Niet d e wet­ ten veranderen of e e n politieke omwenteling bieden e e n oplos­ sing. lan Bruce die in 1976 dit land ontvluchtte, noemt het beslist geen autobiografisch stuk hoe­ wel het natuurlijk wel raakvlak­ ken heeft met zijn eigen jeugd in de conservatieve blank­natio­ naUstische provincie Transvaal: "Dit is een tijd waarin heel veel oplossingen worden gezocht in

zijn zoon en dochter dezelfde denkbeelden op. De kinderen moeten p a s s e n in zijn beeld, m a a r d a a r t e g e n komt verzet. De twee kinderen bevechten die verstarde denkwijze. Niet dat ze zich opeens als felle anti­apart­ heidsstrijders opwerpen, m a a r ze kunnen niet langer d e nor­ men hun v a d e r accepteren. Te­ gen de achtergrond v a n d e bur­ geroorlog wordt binnen dit drie­ m a n s c h a p dit gevecht a a n g e ­ gaan. "Wat buiten gebeurt, is d e motor v a n wat zich binnenshuis vol­ trekt," licht Marian toe. "We heb­ ben er heel bewust voor geko­ zen dat we g e e n realistische huiskamer neerzetten. We heb­ ben geabstraheerd in d e zin v a n het Werktheater. Ook zij bouwen met behulp v a n é é n keukenstoel een hele wereld op. Maar het beeld moet nog e e n verrassing blijven. Dat g e v e n we niet prijs. Het is wel zo dat d e

,^v^ i­ '%

Twee Hongaarse films, deze m a a n d in Filmhuis Uilenste­ de: Naplo v a n Marta Mesza­ ros en Electra v a n Müdos Jansco. Ook in Hongarije worden appels g e e n peren m a a r d e verleiding om het werk v a n Meszaros e n Jans­ co met elkaar te vergelijken is groot. Beiden gelden als d e meest v o o r a a n s t a a n d e regisseurs v a n hun land en ­vooruit, d e roddel wil ook wat­ ze w a r e n jaren met elkaar getrouwd. Een groter verschil is echter nauwelijks denkbaar. Het realisme v a n Meszaros staat tegenover het symbolisme v a n Jansco, h a a r natuurlijke acteursregie tegenover zijn choreografische verzorgd­ heid, kortom, lopen tegen­ over dansen. N a a r aanlei­ ding v a n Electra schreef ie­ mand, dat Jansco eigenlijk in Wenen h a d moeten wonen, d e stad v a n d e wals. Miklós Jansco is in Neder­ land vooral bekend door zijn televisieserie Dr. Faustus, die d e VPRO enkele jaren gele­ den uitzond. I n 1974 m a a k t e hij Electra, zijn meest karak­ teristieke füm. De choreogra­ fische elementen, die Dr. Faustus zo bijzonder maMen, zijn in Electra al volop a a n ­ wezig: prachtige, lange ca­ merabewegingen, acteurs en actrices die als in een bal­ let over het doek bewegen. Veranderd is d e inhoud, d e politieke boodschap. Terwijl Electra nog getuigt v a n e e n optimistisch marxistische

heilsverwachting, wordt Dr. Faustus b e p a a l d door d e te­ leurstellende ervaringen met het zogeheten reëel b e s t a a n ­ d e socialisme. Niet voor niets draait Electra in het kader v a n het Vor­ mingscentrumprogramma 'Mythen e n Sprookjes'. I n Jansco's versie v a n d e klas­ sieke tragedie is Electra d e verpersoonlijking v a n d e re­ volutionaire mens. Hij h a n d ­ haafde een klassiek­grieks decor m a a r moderniseert het verhaal door enkele opval­ lende anachronismen: A a n het einde v a n d e film worden Electra en h a a r broer Ores­ tes meegenomen door e e n helicopter, 'de vuurvogel Re­ volutie, die iedere avond sterft om d e volgende och­ tend nog mooier herboren te worden'. Electra is e e n prachtige film, m a a r d e sym­ boliek moet je wel a a n s p r e ­ ken.

Naplo Marta Meszaros heeft zich nooit zo bezig gehouden met d e hogere ideologie. Zij filmt 'het leven zoals het werkelijk is', om hoofdpersoon Juli uit Naplo (Dagboek) te citeren. Van Meszaros w a r e n eerder in Nederland te zien: Adop­ tie, Negen m aanden, Zij twee e n Net als thuis. Films die e e n kritisch beeld geven v a n het a l l e d a a g s e leven in Hongarije. Ze vallen vooral op door hun menselijkheid en door d e betrokkenheid

alen verwezenlijkt; en over wat het betekent als je tegenover je ouders komt te s t a a n als je kiest voor je eigen leven. Dat moet jonge mensen toch a a n s p r e ­ ken?"

Mijn vaders huis is te zien vanaf dinsdag 9 febmari tot en met zaterdag 20 febmari in Frascatie. A a n v a n g 20.30 uur. Van 5 april tot en met 10 april in Nieuwe d e la Mar.

v a n d e regisseuse met h a a r personages. In Naplo geeft Meszaros h a a r persoonlijke visie op d e Hongaarse geschiedenis v a n n a de tweede wereld­ oorlog. Centraal s t a a n Juli en h a a r verhouding tot pleeg­ moeder Marta ­een staliniste v a n het zuiverste water­ enerzijds en tot beeldhouwer Janos ­een communist v a n het menselijke soort­ ander­ zijds. Haar liefde g a a t uit n a a r Janos m a a r Marta heeft ze nodig om verder te ko­ men, bijvoorbeeld om n a a r d e filmacademie te g a a n . I n deze keuze kan Naplo verge­ leken worden met Dr. Faus­ tus v a n Jansco waarin het­ zelfde thema behandeld wordt, zij het dat a a n Naplo nadrukkelijk autobiografi­ sche gegevens ten grond­ slag liggen. Juli ­gespeeld door Zsuzsa Czinkoczi, het meisje uit Net als thuis­ is Marta Meszaros. Des te op­ vallender dat met n a m e Na­ plo 1, de periode v a n 1945 tot 1950, afstandelijker over­ komt en minder ontroert d a n h a a r v o o r g a a n d e füms. Pas in Naplo II, 1950 tot 1956, lijkt Meszaros ook voor zichzelf de genegenheid op te kun­ nen brengen, die h a a r hou­ ding ten opzichte v a n h a a r filmpersonages zo ken­ merkt.

(Dick

Roodenburg)

Naplo I, dagboek voor m ijn kinderen draait wo. 17, Naplo II, dagboek voor mijn geliefden vr. 19 en zo.mi.21 en Electra wo. 24 februari in Filmhuis Uilenstede, tel 548 8076. Meer infor­ matie over d e inhoud v a n d e films in Kunstof, d e maandelijkse uitgave v a n het Algemeen Cultureel Centrum a a n d e VU.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen