Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 347

PDVpS^^

19 FEBRUARI 1988 De discussie over het al d a n niet vrijwUlig instellen v a n een 'ethisch humanistische' belofte n a het beëindigen v a n d e studie wordt binnen d e bètafaculteiten al langer gevoerd. Bij Informati­ ca geeft het vak 'computers in de samenleving' d a a r nogal eens aanleiding toe. Tijdens d e colleges wordt bij­ voorbeeld g e p r a a t over e e n ar­ tikel waarin e e n proef v a n Mil­ gram is beschreven. In e e n sub­ tiel opgezette proefsituatie wordt een proefpersoon a a n g e ­ moedigd een a n d e r e proefper­ soon elektrische schokken toe te dienen. Het slachtoffer speelt echter toneel, d e stroom is afge­ sloten, m a a r het lijkt of d e schokken steeds heftiger wor­ den. Conclusie: d e elektrocu­ teerder blijkt in staat tot men­ sonwaardig martelen. Waarbij d a n voor d e kijker v a n d e film de v r a a g prangt: zou ik d a a r ook toe in staat zijn? Aan d e VU is het tot nu toe é é n keer eerder voorgekomen dat iemand in het o p e n b a a r wilde beloven 'zijn kennis niet ten dienste te zullen stellen voor het ontwikkelen v a n materialen e n methoden die d e vernietiging van het menselijk leven tot doel hebben'. Tijdens zijn promotie in februari 1985 legde d e bio­ chemicus He nk Porck deze be­ lofte af. Opmerkelijk g e n o e g werd het hem officieel verboden een dergelijke belofte geduren­ de d e promotieplechtigheid uit te spreken, m a a r via e e n v r a a g van zijn promotor lukte het als­ nog. De promovendus kreeg niet al­ leen positieve reacties. Ook ne­ gatieve kwamen hem ter ore, in de trant van: kennis is toch waardevrij e n d e consequenties van d e toepassing d a a r v a n is geen zaak v a n d e onderzoeker maar v a n politici.

Goede inval De informatici Nanda e V rbrug­ ge (24) en Klaas Sikke l (33) zijn het met dit laatste pertinenton­ eens. Wetenschap is volgens hen niet waardevrij. Met verwij­ zing n a a r het boek Ze n and the art of motorcycl e ­maint e nanc e , waarin deze kwestie ook verhel­ derend schijnt te zijn toegelicht, springt Sikkel met een krijtje naar het bord om d e relatie tus­ sen theorie e n feiten uit d e doe­ ken te doen. "Het bedenken v a n hypotheses verloopt in d e praktijk niet via wetenschappelijke methoden, maar gebeurt als e e n weten­ schapper e e n goede inval krijgt. De ontwikkeling v a n theorieën verloopt ook via e e n creatief proces, wat niemand in kaart kan brengen," probeert d e infor­ maticus te overtuigen. De visie die je hebt op d e m a a t ­ schappij moet je ook laten door­ werken bij het bedrijven v a n

Belofte: niet meewerken a a n bewapeningswedloop

Informatica­studenten riskeren ontslag Afgelopen woensdag deden twee informatica­ studenten op een wat afwijkende manier docto­ raalexamen. Na de gebruikelijke rituelen leg­ den Nanda Ve rbrugge en Klaas Sikke l een zelf opgestelde belofte af, vergelijkbaar met de me­ dische eed van Hippocrates. Ze verklaarden hun geweten in alle toekomstige werksituaties te laten spreken. wetenschap e n d e keuze v a n je latere b a a n . Daar komt d e be­ lofte, die Sikkel en Verbrugge hebben afgelegd, kortweg op neer. Ze beloofden onder a n d e r e in hun werk milieubewust te zullen handelen, niet m e e te werken a a n projecten die d e b e w a p e ­ ningswedloop dienen e n te plei­ ten voor d e bescherming v a n d e privicy v a n persoonsgegevens. In hun toelichting bij d e belofte reppen ze over 'het ten g o e d e a a n w e n d e n v a n je talenten': niet voor het ontwikkelen v a n een SDI­systeem dat d e w a p e n ­ wedloop versnelt en niet voor het produceren v a n afval w a a r tientallen generaties nog hon­ derden jaren m e e zitten opge­ scheept. De vergelijking met d e gelijke­ nis v a n d e talenten verraadt hun christelijke achtergrond. Sikkel: "Ik zie d e bijbel als meta­ foor, niet als realiteit. Ik b e n wel christelijk opgevoed, m a a r ben nu gewoon atheïstisch. Ik leef

*.'••>;*.'

'*'j"'­.'..V

echter in het normen­ e n w a a r ­ denpatroon v a n calvinistisch Nederland. Deze belofte is ook een logisch gevolg op mijn dienstweigeren: ik w a s niet v a n plan in dienstverband mijn ver­ antwoordelijkheid in te leveren. En dat wil ik ook niet in mijn toekomstige werksituatie." N a n d a zegt het belangrijk te vinden "aktief met morele zaken bezig te zijn" e n leidt veel jonge­ renkampen "waarbij we heel bewust met milieu en natuur omgaan". ­ Waar ligt voor jullie pre cie s de grens tusse n goe d e n kwaad? Welke baan acce pte e r je we l e n welke nie t? Sikkel: "Die grens bestaat niet. De wereld is niet in te delen in goed e n k w a a d . Bij elk project w a a r ik voor g e v r a a g d word wil ik d e vrijheid h e b b e n te kiezen. Maar in feite moet ik d a n d e meeste projecten weigeren waarin kunstmatige intelligen­ tie wordt ontwikkeld. Voor veel

Ally Smid wapensystemen is dat het meest relevante onderzoeksge­ bied: the cutting e dge of te chno­ logy." Verbrugge: "Maar kunstmatige intelligentie wordt ook goed ge­ bruikt, bijvoorbeeld voor medi­ sche expertsystemen om d e beste diagnose e n behandeling vast te stellen." Sikkel: "Waar het om g a a t is dat ik in mijn achterhoofd houd w a a r ik m e e bezig ben, e n dat mijn werkgever weet hoe ik er­ over denk." ­ He bbe n jullie al e e n baan ge ­ vonden? Verbrugge: "Ik g a onderzoek doen bij het wetenschappelijk centrum Watergraafsmeer voor wiskunde en informatica n a a r nieuwe d a t a b a n k e n . De reactie v a n mijn werkgever w a s op zich wel positief. Wel vroeg hij pre­ cies w a a r o m ik specifiek deze dingen h a d beloofd. Ik ver­ wacht verder g e e n consequen­ ties." Sikkel: "Ik blijf in dienst v a n d e VU, m a a r word voor 80 procent uitgeleend a a n het Software En­ gineering Research Center (SERC) in Utrecht. Dat is een bedrijf waarin d e overheid e n het bedrijfsleven samenwerken.

''•'t"'

Ontslag ­ In de be lofte staat dat jullie niet gaan me e we rke n aan pro­ jecten die dire kt de eb wap e ­ ningswedloop di e en n. Maar we l indirekt? Verbrugge: "J e kunt niet weten of je er indirekt a a n meewerkt. Systemen die je ontwikkelt kun­ nen militair gebruikt worden." Sikkel: "Als ik e e n supersnelle computer maak, omdat ik toe­ vallig een goed idee krijg, d a n staat het het Pentagon vrij dat ding te kopen. Als je helemaal principieel bent moet je zeggen: ik doe helemaal niets met tech­ niek of computers, want dat k a n fout gebruikt worden. Dat is ook g e e n uitweg. Voor het 'terug n a a r d e natuur' zijn we te ver op het technologische pad." ­ Ste l je he bt op e e n egegev n moment e cht ge ld nodig, e n staat voor de ke us om al of nie t een e thisch be lade n proje ct et accepteren. e D informatica­ markt is ve rzadigd. Wat doe je dan? Sikkel: "Dan zit ik met e e n pro­ bleem, e n ik weet nu nog niet hoe ik dat probleem g a oplos­ sen." Verbrugge: "In e e n oorlog weet je toch ook niet wat je precies g a a t doen. J e kunt er weinig over zeggen. Sommigen wor­ den held en a n d e r e n kunnen zich amper s t a a n d e houden. Deze belofte is alleen e e n inten­ tie: dit probeer ik." Sikkel: "Als het in de informatica niet lukt, g a ik wat a n d e r s doen." ­ Als je daar je brood me e kan verdienen." Sikkel: "Als ik d a a r mijn brood niet m e e k a n verdienen zit ik i n d e r d a a d met een probleem. En ik durf nu nog niet te zeggen of ik niet toch misschien een keer een fout b e g a . Die jongens die n a a r Vietnam gestuurd wer­ den h a d d e n weinig keus. Ze w a r e n niet v a n plan oorlogsmis­ d a d e n te b e g a a n , m a a r toch de­ den ze het. Dat kan mij ook ge­ beuren. Het zou v a n teveel poe­ h a getuigen om vanuit je luie stoel te zeggen: ik ben beter. Ik kan hoogstens proberen niet in zo'n situatie terecht te komen."

m£Sr:ju­^^

Niet verplicht N a n d a Verbrugge e n Klaas Sikkel: "Wetenschap is niet waardevrij."

Foto Peter Wolters, AVC/VU

Rabobanken gaan stufi helpen Op verzoek v a n het ministerie van onderwijs e n wetenschap­ pen zullen d e 2300 kantoren v a n de Rabobank vanaf eind febru­ ari d e diverse formulieren e n brochures v a n d e centrale di­ rectie studiefinanciering g a a n verspreiden. De Rabobank, die van alle b a n k e n het grootste aantal vestigingspunten heeft, brengt het ministerie voor deze service niets in rekening. In ruil daarvoor wordt d e b a n k wel ge­ noemd in d e speciale "Postbus 51 "­campagne, die binnenkort van start gaat. De Rabobank is voorlopig d e enige die profiteert v a n d e 'free publicity' die het ministerie h a a r aanbiedt. Voorlichter/. Dost van

Ik g a onderzoek doen n a a r het hergebruik v a n software. Met de directeur en mijn prof h e b ik een gesprek gehad, ook over mijn belofte. Ik heb me afge­ v r a a g d wat ik zou doen als er een opdracht zou komen v a n Holland Signaal (Philipsdochter die wapentechnologie ontwik­ kelt). Ik zou weigeren, waardoor zij een valide reden h e b b e n om mij te ontslaan."

het hoofdkantoor in Utrecht k a n niet zeggen wat d e consequen­ tie zou zijn v a n d e inschakeling van nog a n d e r e banken. "Wij g a a n er echter vanuit dat het ministerie deze afspraak alleen met ons maakt", aldus Dost. Bij de Amro­bank in Amsterdam, die met 800 vestigingen d e tweede in o m v a n g is, wordt niet verwacht dat men een soortge­ lijk a a n b o d a a n het ministerie doet. Woordvoerder H. Wolf voorziet wel dat d e Amro d e kwestie bij d e overheid zal a a n k a a r t e n , "zodat in een volgend geval wellicht anders wordt geope­ reerd". Woordvoerster Marie ke Boll e

v a n d e CDS in Groningen be­ vestigt dat tijdens het overleg met de Rabobank is gesproken over d e exclusiviteit v a n d e overeenkomst. Zij sluit niet uit dat een a a n b o d v a n a n d e r e b a n k e n zou worden g e a c c e p ­ teerd, "maar zowel voor d e Ra­ bobank als voor ons zijn er grenzen a a n d e uitbreiding". Volgens BoUe is het ook voor Groningen inefficient als het a a n t a l distributiepunten te groot wordt. "Je krijgt d a n e e n te grote 'waste' v a n formulieren". Al met al lijken d e coöperatieve Rabobanken een interessante slag te h e b b e n geslagen op d e voor d e toekomst interessante studentenmarkt. De b a n k ziet

h a a r nieuwe taak als bijdrage a a n het functioneren v a n een maatschappelijk belangrijke re­ geling. Ook vindt zij het een "aanvulling" op d e voorlichting over financiële a a n g e l e g e n h e ­ den, die al langer a a n jongeren wordt gegeven. Het ministerie noemt d e samen­ werking met d e b a n k e e n "waardevolle uitbreiding" v a n h a a r distributienet, dat verder de schooldecanen, bibliotheken en 1000 postkantoren omvat. Van dit laatste profiteert uiter­ a a r d ook d e vorig j a a r gepriva­ tiseerde Postbank.

(Bert

Bakk e r/UP)

De twee doctorandi schatten dat 10 tot 25 procent v a n d e studenten hun voorbeeld zullen volgen. De faculteitsraad moet de tekst v a n deze belofte echter eerst nog omwerken tot e e n al­ gemene, ook voor wiskundigen a a n v a a r d b a r e standaardtekst. Sikkel en Verbrugge blijken geen voorstander te zijn v a n het in d e toekomst eventueel ver­ plicht stellen v a n zo'n belofte. Sikkel: "Zodra je het verplicht stelt holt het uit, wordt het een formaliteit. Dat zie je bij g e n e e s ­ kunde ook, wat intenties betreft is die e e d een loze formule. Wel g a a t er een b e p a a l d e rechts­ kracht v a n uit. Een arts k a n na­ melijk op rechtsbescherming re­ kenen als hij weigert patiëntge­ gevens te overleggen: hij houdt zich d a n a a n zijn eed." Verbrugge: "De VU k a n deze be­ lofte niet verplicht stellen omdat er gewoon mensen zijn die d e mogelijkheid willen h e b b e n re­ search te doen voor militaire doeleinden."

il

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen