Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 424

25 MAART 1988

f£>\pj]^/ps

"Ik denk dat ik e e n alleslezer ben: kunst, theologie, ethisch­ politieke dingen, actuele dingen over wetenschap. En anderzijds ook romans. Terugblikken zoals Marguerite Duras heeft g e d a a n in een bundel vind ik leuk om te lezen. P oëzie ook. Ik ben ie­ m a n d die grijpt n a a r poëzie. Dan denk ik: dat moet ik nakij­ ken, hoe w a s dat ook alweer? Het liefst zou ik poëzie niet lezen, m a a r kennen. Toen ik jong w a s heb ik ijverig poëzie uit mijn hoofd geleerd, m a a r d a a r is veel v a n weg. Als ik wil k a n ik nog wel wat moois oproepen, jawel hoor. Vrienden zeggen wel eens: d a a r h e b je h a a r weer met een citaat.

'Zit niet elke boekenkast vol tegenstrijdigheden?' >arMn«

In deze aflevering: studentendecaan mevrouw dr. E.J.P. Jan sen .

Vraag m a a r niet wat mijn favo­ riete dichters zijn. Dat wordt het­ zelfde verhaal als Margareta Schenkeveld: Leopold, Nijhoff,. Achterberg. Leopold wist d e er­ varing van die elementaire lijfe­ lijke gevoelens ongelooflijk mooi in woorden om te zeten. Tn fijne vmgertoppen leeft een in­ nerlijk en diep gebaar', dat schiet mij het eerst te binnen. Dat vind ik het fijne v a n poëzie: het blijft resoneren, het blijft ac­ tief. Poëzie blijft werkzaam. Dat laat zich oproepen, of het komt zelf n a a r boven bij e e n b e p a a l ­ de emotie. Dan herinner ik me met g a u w een romanfiguur of een romangebeurtenis. Dat er een Ludlum in mijn boe­ kenkast staat, zou je e e n tegen­ strijdigheid kunnen noemen. Ik ben zelf actief in d e vredesbe­ weging en h e b n a a r mijn idee oprechte motieven over het ge­ weld wat er niet zou moeten zijn. Van e e n collega krijg ik iedere keer d e nieuwste Ludlum te leen. Dat is a a n e e n stuk door geweld, moord e n doodslag. Dat las ik smakelijk. Maar het w a s bedlectuur. Dus heel snel met d e natte vinger ietsje v a n de spanning proeven. Ik b e n nu gestopt met Ludlums. Ik dacht: dat kan Uc toch niet maken? Haha. Net zo goed begon het me te vervelen, trouwens. Het is allemaal in hetzelfde stramien geschreven. Als het lukken vinl om te lezen, d a n doe je toch omdat boeken een b e p a a l d e herkenning leve­ ren v a n je eigen vraagstellin­ gen, je eigen trauma's eventu­ eel. Misschien is het d a a r o m niet zo gek dat als je met d e vraagstukken v a n oorlog e n vrede bezig bent, iets v a n dat 'trauma' herkent in dat type

Wie vertelt wat hij leest, vertelt wie hij is. Studenten en medewerkers v a n d e VU over hun ideale auteurs, over d e boeken die e e n onuitwisbare indruk op h e n h e b b e n gemaakt, kortom over huri boekenkast.

over ethiek, filosofie en weten­ schap bezig w a s . Interpretaties v a n menselijk h a n d e l e n in ter­ men v a n goed en kwaad, dat is het karkas w a a r m Murdoch h a a r romans schrijft. Ze vormt een commentaar bij d e filosofie­ studie. Typisch Angelsaksisch: analytisch, e n sterk op d e taal georiënteerd. Is er goed e n k w a a d omdat we woorden spreken die goed e n k w a a d in­ houden? Wat w e spreken, zijn we dat?

Foto Bram de Hollander

boeken, waarin het altijd om het grote spel v a n oorlog, politiek e n dood gaat. Maar goed, zit niet elke boekenkast vol tegen­ strijdigheden? Ik vind in zijn al­ gemeenheid dat d e mens vol te­ genstrijdigheden zit. Vol dingen je vooruithelpen en dingen die je tegenhouden. Vol voorkeuren die je moeüijk tegelijk kunt ver­ werken. Dat kom je ongetwijfeld in d e boekenkasten tegen. Net als allerlei periodes in je leven die je kunt terugvinden. Zowel periodes in d e actualiteit als pe­ riodes in jezelf. Ik heb e e n tijd g e h a d dat ik zettend g r a a g alle boeken HeUa H a a s s e las. Vooral d e torische romans. Ik vond h a a r een combinatie v a n

Hoogkerk en Laagkerk, Ouderkerk e n Nieuwerkerk, Bovenkerk e n Oenkerk; allemaal n a m e n uit d e tijd d a t er eerst een kerk stond w a a r n a d e r h a n d e e n dorp omheen groeide. Ware onze wijk om d e Andrieskapel v a n d e Christengemeenschap (op d e kruising Buiten­ veldertselaan/Ernststraat) gegroeid, d a n werkten wij nu in Scheefkerk. Immers, evenals het nieuwe hoofd­ kantoor v a n d e Middenstandsbank is deze kapel vol­ gens antroposofische principién gebouwd; d e recht­ hoek wordt daarin zoveel als doenlijk vermeden. W a a r onze overburen voor terugdeinsden, is d e VU royaal in voortgegaan. Ons campus zou je (om in d e plaatsna­ mensfeer te blijven) Blokhoven kunnen noemen. Toch is het niet alles tetragonaal wat d e VU vormt. Juist a a n genoemde hoek bevindt zich e e n wit halfrond op ons dak, de astronomenkoepel.

ont­ van his­ bij ro­

Gerard van Schalk manvorm en voor mi] nieuwe historische openingen, met n a m e n a a r d e Romeinse cul­ tuur. De scharlaken stad herin­ ner ik me bijvoorbeeld. Hoewel ik zeer geïnteresseerd ben ik ge­ schiedenis, h a d ik altijd dikke onvoldoendes. Een geschiede­ nisboek zou ik destijds niet a a n ­ pakken, m a a r d e boeken in ro­ manvorm v a n Haasse, die over dezelfde tijden gingen las ik graag. De laatste vijf, tien j a a r volg ik heel sterk Iris Murdoch. Dat loopt denk ik parallel met het feit dat ik op mijn vakgebied, socia­ le psychologie, veel met v r a g e n

Le petit prin ce is mijn hartedief­ je. Het staat n a a s t e e n p a a r a n ­ dere, door grote mensen voor kinderen geschreven boeken, om iets v a n d e essentie v a n die grote mensenwereld te laten zien. Zoals Alice in Wo n derla n d, Winnie the Poo, e n in een a n d e r genre The Hobbit v a n Tolkien. Omdat ze omdat ze a a n kinde­ ren wilden vertellen erin ge­ slaagd zijn om stukjes v a n die essentie te laten zien. En heel spannend. Wat ik voor het grootste deel nog moet lezen zijn d e kinderboeken v a n Roald Dahl. Er is natuurlijk niets zo enig als dat. Grote mensenboe­ ken zijn ook verbeeldend, m a a r die repeteren toch altijd eigen­ lijk wat je al weet v a n het grote mensenbestaan. Voor kinderen m a g je een grote reus plotseling hele grote komkonmiers laten eten, en d a n m a g je ze ook nog anders noemen... Terug n a a r Le petit prince: het hele gebeuren v a n 'hoe kom je elkaar tegen' e n hoe kom je in verhouding tot elkaar, zo dat er zowel bekendheid als vrijheid

Blokhoven Bert Boekschoten

Aangezien sterren alleen bij nacht te observeren zijn, schijnt het ons leden v a n d e dagploeg dat d a a r nimmer iets gebeurt. Zelfs zou je kunnen m e n e n dat Buitenvel­ derts sterrenhemel wel afdoende verduisterd zou moe­ ten zijn door roetende uitlaten v a n Boeings met bulten. Fokkers met hoge vleugels e n a n d e r e vliegmachienen. De sterrenkoepel achtte je dus buiten gebruik: e e n lusthof voor spinnen, of zelf s d e geheime vergaderzaal v a n een vreemd genootschap. Echter is die koepel geheel wat deze lijkt. Er bestaat e e n wachtlijst voor studenten met een astronomische inslag. Bij toerbeurt kunnen zij zich wegwijs in het uitspansel laten maken.

Q

Het Leidse Academiegebouw a a n het Rapenburg op een v a n d e alleroudste foto's v a n d e stad. De houten gebouwtjes herbergden d e sterrekijkers.

is. Dat wordt in Le petit prince besproken als deze voor het eerst e e n vos tegenkomt. Ze h e b b e n e e n gesprekje over het temmen. De vos zegt dan: je kunt eigenlijk p a s goed met mij o m g a a n als je nnij eerst getemd hebt. Dan schrik je eigenlijk vre­ selijk, als groot mens. Want tem­ men is 'helemaal in je vorm gie­ ten'. Maar voor d e vos heeft dat iets v a n 'als je mij getemd hebt, d a n hou je ook v a n me'. En d a n kunnen w e s a m e n e e n beetje dezelfde dingen beleven. Dat is toch enig? Dat d e menselijk ver­ houdingen in d e zin v a n tem­ men e n v a n elkaar houden a a n d e orde komen in e e n gesprekje tussen vos en kind. Bekendheid e n vrijheid, d a a r g a a n d e ro­ m a n s die mij boeien over. Het bloeden d hart v a n Marilyn French, is e e n ontzettend aar­ dig, s p a n n e n d boek. Een man e e n vrouw die elkaar in een trein ontmoeten e n vervolgens elkaar steeds beter leren ken­ nen. Voor e e n deel g a a t het ook daarover: elkaar kennen of on­ bekend zijn met elkaar, e n dan onmiddelijk het probleem van vrijheid of onvrijheid daarbij. Het verlangen om elkaar te na­ deren en het verlangen om vrij te blijven, wat onvermijdelijk voor spanningen zorgt. De openingsbladzijde v a n De komst van Joachim Stiller, dat is voor mij volmaakte tekst. Nou ja, beetje z w a a r uitgedrukt... Een toef surrealisme, d a a r ben ik gek op. Lampo lees ik natuur­ lijk niet voor d e herkenning, ik vind ik gewoon m a a r enig. Een mens wU weleens eruit stappen, hè? Dat èt ietsje boven d e wer­ kelijkheid blijven hangen, dat trekt me. Ik ben met n a m e onder d e in­ druk v a n e e n interview met BöU, in boekvorm getiteld Drie dagen in maart. D a a r schreef destijds een recensent: 'Soms, e e n keer in heel veel jaren, vind ik dat de overheid a a n d e burgers een boekje c a d e a u moet doen'. Dit w a s er zo een. Ik vind BöU fan­ tastisch schrijven. Het is e e n ge­ weldige w a a r n e m e r . Hij pro­ beert voortdurend te laten zien wat nu precies e e n democrati­ sche bestaanswijze is, door zijn romanfiguren, door d e situaties w a a r ze in verzeüd raken. Scherp en creatief, e n zéér tot mijn verbeelding sprekend. Dat kan voor mij niet veel beter, het is bijna mijn ideale schrijfwij­ ze."

In die v a n binnen zwart geschilderde koepel is het brandschoon e n heerst d e buitentemperatuur, a n d e r s b e s l a a n d e lenzen bij het observeren. De hemel n a a r d e noordkant kennen d e VU­studenten niet zo best. Daar verduistert het hoofdgebouw d e horizon of (voor astronomen nog erger) verlichten ra­ men d e wijde omgeving. De bouwers v a n d e VU heb­ ben die koepel niet bovenop het hoofdgebouw willen zetten. Zo bleef d e kerkzaal het hoogste VU­deel. An­ ders d a n in Leiden, w a a r d e toren v a n het universiteits­ gebouw ­ Academiegebouw a a n het Rapenburg, vroe­ ger een nonnenklooster ­ e e n tijdlang d e bestemming v a n observatorium kreeg. Willen studenten méér zien, d a n moeten ze n a a r het (door Utrecht gestichte) obser­ vatorium hoog in Zwitserland, of n a a r La P a k n a op de Canarische EUanden. Weliswaar heeft d e VU nóg e e n kijker, m a a r d a a r wordt niet v a a k meer door getuurd. Het is e e n prach­ texemplaar uit blinkend messing, geschonken door d e Gravin v a n Limburg Stirum. De kijker staat boven in het oude VU­complex a a n d e Van Baerlestraat w a a r i n zich thans m e d e d e Valeriuskliniek bevindt. Wie ginds omhoog n a a r d e kijker wU, g a a t niet door afgesloten achterdeuren en over stiUe steile trappen, m a a r via een trappenhuis voorzien v a n netten die moeten voorko­ men dat Valerianen d e snelste w e g n a a r b e n e d e n inspringen. Toch dus m a a r liever Blokhoven d a n Ach­ ter Het Concertgebouw.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen