Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 140

16 OKTOBER 1987

iyovpLW^

'Ik wil absoluut geen computerfreak zijn' "Ik ben opgegroeid in een dorp m d e buurt van Franeker. I k zat in Leeuwarden op het gymnasi­ um, m a a r voor onze uitstapjes gmgen we v a a k n a a r Franeker. Van de universiteit die d a a r ooit heeft gestaan, w a s niets meer te vinden, m a a r mijn belangstel­ ling is d a a r toch ontstaan. Fra­ neker heeft vanaf h a a r stichting veel belangrijke theologen e n hebraisten voortgebracht. Nu bezit ik bijvoorbeeld de aller­ eerste Hebreeuwse grammatica in het Nederlands, die door e e n hoogleraar uit Franeker is ge­ schreven, met achterin een woordenboek. Dat is e e n enor­ me doorbraak geweest. Dat zijn d e eerste monumenten. Als je iets wilt schrijven over de ge­ schiedenis v a n het vertalen uit het Hebreeuws in het Neder­ lands, d a n moet je hiermee be­ ginnen. Ik heb theologie gestudeerd en Semitische talen en ik ben geïn­ teresseerd in de wortels v a n die twee vakken. Wie w a r e n mijn voorgangers? Die v r a a g komt in d e theologische en d e Semiti­ sche opleiding nauwelijks ter sprake. Wie zijn d e grotere en minder grote exegeten uit d e vo­ rige eeuwen geweest? Men kent d e n a m e n van Luther, Calvijn en Zwingli, m a a r d a a r m e e houdt het op. Terwijl er a a n deze oude boekjes hier te zien is dat er heel w a t is gebeurd. Ik h e b altijd gezocht n a a r monu­ menten in d e geschiedenis v a n d e exegese of d e theorie over d e Hebreeuwse grammatica. Boe­ ken w a a r veel deining om is ge­ weest ­ ik h e b ze niet allemaal, m a a r d e meeste s t a a n hier toch wel. G e e n boeken die ik preke­ rig vind, want preekstof kun je zelf wel bedenken. Zo'n monument is Albert Schul­ tens, die vanaf 1713 professor in Franeker w a s . Tot zijn tijd werd het Hebreeuws met zoveel res­ pect behandeld, dat men niet toegaf dat er problemen waren. Er zijn echter woorden die m a a r o p é é n plaats voorkomen. Van­ uit het verband kun je d a n a a r ­ dig fantaseren over d e beteke­ nis, m a a r achter d e zuivere be­

lt

Drs. F. Postma tekenis kom je niet. Wat Schul­ tens toen deed, w a s het ver­ w a n t e Arabisch gebruiken om het Hebreeuws te verklaren. Dat w a s heel revolutionair, want iedereen vond dat d e Schrift zelfgenoegzaam is, zich­ zelf verklaart. Tot Schultens' tijd w a s het Hebreeuws d e moeder aUer talen, vanaf Schultens spreek je over zustertalen. Kijk, hier h e b ik zijn inaugurele rede, w a a r het eigenlijk alle­ m a a l m e e is begonnen. I k h e b hele goede connecties met d e VU­binder, d e heer Smelt, e n die heeft er voor mij e e n bandje om­ h e e n gezet. Dat is wel nodig, want anders blijft er niets v a n over. Laten w e eens rondlopen. Wat u hier ziet is echt uniek. Dit is d e beroemde thesaurus v a n Ugoli­ no uit het midden v a n d e acht­

>

^I ^ ^ ! « P R H H | | ^ ^

Foto Bram d e Hollander

Johan de Koning tiende eeuw. Ze b e s t a a t uit vier­ endertig v a n deze grote folian­ ten e n d a a r zijn alle boeken in­ tegraal in afgedrukt die betrek­ king h e b b e n op d e I sraëlitische oudheden, d e zeden e n ge­ woonten, d e geografie. Heel veel boeken die hierin s t a a n af­ gedrukt zijn nu allang niet meer te vinden. Ik b e n n a a r Oxford g e g a a n om dit te kopen. Zo'n reisje h a d ik er best voor over. Vrienden heb­ b e n het toen m e e g e n o m e n in d e auto. Je moet er g e e n d o u a n e ­ toestanden m e e krijgen, want d e w a a r d e hiervan is niet te schatten. I k h e b er heel weinig voor betaald, vijftienhonderd gulden. De m a n die het mij ver­ kocht wist niet wat het w a a r d

Wie vertelt wat hij leest, vertelt wat hij is. Studenten e n medewerkers v a n d e VU over hun ideale auteurs, over de boeken die onuitwisbare indruk op hen h e b b e n gemaakt, kortom over hun boekenkast. In deze aflevering: drs. F. Postma, medewerker bij d e werkgroep informatica v a n d e theologische faculteit.

w a s . I n e e n oude coUegebiblio­ theek h a d hij e e n gesloten kast ontdekt w a a r d e thesaurus in­ zat. Ze heeft dus altijd achter slot en grendel gezeten en ziet er d a n ook onberispelijk uit. De meeste boeken bestel ik o p grond v a n catalogi v a n anti­ quariaten. Soms krijg je iets bin­ nen wat er op het eerste gezicht veelbelovend uitziet. Er zit d a n veel Hebreeuws doorheen ge­ strooid. Maar v a a k is dat ge­ woon etaleren v a n geleerdheid e n d r a a g t het niet wezenlijk bij tot d e uitleg v a n d e tekst. Dat soort boeken gooi ik er d a n sys­ tematisch weer uit. Ik g a ook wel e e n s n a a r e e n veiling, m a a r mijn ervaringen d a a r m e e zijn niet zo heel goed. Als ze mij zien komen e n er s t a a n e e n p a a r Hebreeuwse ti­ teltjes in d e catalogi, d a n den­ ken ze: die prijzen kunnen w e wel wat omhoog duwen. D a a r h e b b e n ze mannetjes voor, zo­ genaamde opbieders. Dan wordt d e sfeer voor mij o n a a n ­ g e n a a m . Maar ik stuur wel eens iemand n a a r e e n veiling toe, die ik d a n voor mij laat bieden, e n wiens gezicht m e n niet kent. Het verzamelen heeft iets avon­ tuurlijks. I k h e b bijvoorbeeld het boekje over d e s a b b a t h v a n Walaeus, een vroegzeventien­ de­eeuwse Elsevierdruk uit Lei­ den, I k z a g het in Parijs op d e Seinekade, m a a r mijn vrouw w a s m e e e n die remt mij wel­ eens, dus toen h e b ik het niet gekocht. Maar toen ik terug w a s in Nederland b e n ik eens n a g e ­ g a a n hoe zeldzaam het boekje w a s . Een j a a r later k w a m ik

weer in Parijs. I k kon d e tent blindelings weer vinden e n h e b het boekje onmiddellijk gepakt. Ik b e t a a l d e er 150 franc voor. Dat is natuurlijk niks, het boekje is in m a a r heel weinig Neder­ l a n d s e bibliotheken aanwezig. Deze hele bibliotheek heeft met d e bijbel te maken. Om d e bijbel te lezen kun je je beperken tot d e vertaling, m a a r e e n g o e d e exegeet wil toch altijd weten wat er eigenlijk precies staat. Hij zal het stukje w a a r hij over g a a t preken of w a a r hij e e n col­ lege over g a d t houden tot op d e letter proberen uit te spellen. Zelf houd ik me voornamelijk met d e taalkant bezig, m a a r mijn interesse is niet uitsluitend taalkundig. Een beeld dat mij zeer aanspreekt is dat v a n d e semiticus als s p o o r w e g b e a m b ­ te, d e m a n met het petje die a a n d e spoordijk wandelt e n ervoor zorgt dat d e theologentrein er langs k a n denderen. Met collega's ontwikkel ik e e n databank met Hebreeuws. Daar willen we uiteindelijk e e n soort taalkundige v r a a g b a a k voor predikanten v a n maken. Vroeger gebruikte men d e boe­ ken die ik hier h e b staan, in d e toekomst misschien die d a t a ­ bank. De computer h e b je voor­ al nodig voor d e syntaxis, die in het Hebreeuws uiterst gecompli­ ceerd is. Wil je enig zicht heb­ b e n op d e scharnieren v a n d e zinnen, d a n moet je wel e e n computer gebruiken, want a n ­ ders kom je er gezien d e om­ v a n g v a n het Oude Testament in é é n mensenleven niet door. O v e r d a g b e n ik met d e compu­ ter vrij technisch bezig en 's avonds zit ik wat in mijn oude folianten te puzzelen. Het ziet het er hier ook heel a n d e r s uit d a n op mijn werkplek. Dat zorgt voor e e n evenwicht. I k wil abso­ luut g e e n computerfreak zijn. 's Avonds k a n ik hier uren zitten. Dat werkt rustgevend. Abra­ h a m Kuyper h a d zijn arcanum, zijn geheime plek. Zo is dit ook e e n plekje dat nie­ m a n d kent e n dat niemand hoeft te k e n n e n ook."

Het gebeuren op het binnenterrein De zuidelijke hemel v a n d e VU is bezaaid met vlieg­ machienen. Fasten y our seatbelt is hun boodschap; hun gierend g e r a a s e n hun o n g e w a s s e n aluminium onderzijde zijn óspectbepalend voor het uitzicht. Ten onrechte m e e n d e ik dat d e zeer grote roestvrije plas­ tieken op ons binnenterrein n a a r d e luchtvaart verwe­ zen. Het grote g e v a a r t e in d e vijver, het opstijgen; d a t bovenop het amfitheater, het neerstorten; en het derde a a n het open eind v a n het theater, e e n p a s g e l a n d e vliegende schotel. Maar de kunstenaar Arthur Spran­ ken, die een en a n d e r in 1974­1977 uitvoerde, noemde ze respectievelijk Vogelvlucht, Christusdoorn en Dis­ cus. Vogelvlucht weegt meer d a n e e n ton e n draait met d e wind m e e . Christusdoorn verbeeldt a a n v a l l e n en ver­ dedigen bij debatten in het theater. Discus is decora­ tief gedacht. Met het debatteren in het theater valt het nogal mee. Een odeon, een speakers corner is ter plekke niet ontstaan. De gemetselde granieten treden, d a a r kun je picknicken bij zon en zomerdag; niet zo v a a k dus. Omdat er g e e n prullenbak staat, moffelt men in d e ruimte onder d e discus melkkartonnen, boterhamzak­ ken, frisblikken _en tabaksetuitjes weg. Ooit speelde hier e e n popbandje. Er bestond ook een plan, het staketsel voor e e n tent a a n te brengen welke het theater vaker bruikbaar zou maken. Dit plan is nog steeds een plan. I ntussen staat het theater d a a r w a a r het is neergezet. De achterhelft v a n d e treden opgebouwd uit kubusjes v a n graniet met e e n heidekleur­bakstenen omwalling. De kern bestaat uit geel papzand. I n deze vulling wortelen b r a m e n (van vogels) en tomaten (van e e n broodje gezond). Het zand zakt wat uit, zo nu e n d a n dient d e

E

Bert Boekschoten wal wat 'uitgestuct' te worden. Werd dit nagelaten, d a n zouden wij e e n miniatuur­Borobudur zien ont­ staan. I mmers, ook die J a v a a n s e tempel is e e n heuvel v a n losverweerd gesteente ommanteld met kunstma­ teriaal.

Foto Kees Keuch, AVCA^U

De empirische natuuronderzoeker herkent vooral ei­ gen denktrant in willekeurig welke kunstzinnige vorm. De organisch­chemici zien dagelijks theater en beeld door hun ruiten. I n d e twee beelden z a g e n zij e e n navolging v a n het Brussels Atomium. De discus w a r e e e n platte electronenwolk, weggezwierd v a n e e n ke­ ten organische moleculen (de Christusdoorn). De geo­ logen z a g e n in d e theaterwal e e n heel klein berg­ vormpje e n b e g o n n e n er e e n veldpracticum. Onder bevoegd toezicht springen studenten rond op d e theaterwal. Bij hun capriolen op d e apenrots dra­ g e n zij meetlinten en/of kompassen. Eerst wordt d e plattegrond opgemeten. Een volgend practicum wordt gewijd a a n het relief v a n dit aardwerk. Op met krijt a a n g e g e v e n meetpunten worden hellingshoeken en strekkingsrichtingen b e p a a l d . Het beeld veroorzaakt g e e n miswijzingen v a n het kompas. Het dunne roest­ vrije staal is daarvoor niet magnetisch genoeg. De zware roestige container die a l e e n tijdje het theater opvrolijkt, beïnvloedt d e k o m p a s n a a l d wat meer, m a a r niet hinderlijk. Het waait, het regent e n d e studenten worden nieuwsgierig door p a s s a n t e n beke­ ken. Allemaal omstandigheden die ze d e volgende zomer ook zullen moeten verduren. Goed dat er e e n theater is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen