Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 45

PD\PIS/PS

4 SEPTEMBER 1987

Leidse onderzoekers willen individualisering collegegeld

'Mag ik voor drie strippen onderwijs?' Bèta­studenten studeren regel­ matiger d a n hun collega's uit d e alfa­ e n gammasector. Dat komt doordat hun studieprogram­ ma's met grote regelmaat pres­ taties v a n ze verwachten, e n ze ook veel contact met docenten hebben. Omdat dat laatste geld kost, wordt er a a n bèta­studen­ ten meer geld uitgegeven d a n a a n alfa's en g a m m a ' s . Zou je het a a n e e n student overlaten hoeveel begeleiding hij of zij wil krijgen, d a n zouden d e bèta's minder over drukte klagen, e n d e alfa's e n g a m m a ' s minder over het gebrek d a a r a a n . Sa­ men zou dat d e overheid geld kunnen besparen, terwijl het studeerplezier erop vooruit g a a t . Daarom moet er e e n heel a n d e r collegegeld­systeem ko­ men, waarbij e e n student be­ taalt voor z'n individuele onder­ wijsgebruik. Dat b e w e r e n d e econoom K.D.J.M van der Drift en d e psy­ choloog P. Vos in e e n gezamen­ lijk proefschrift, w a a r m e e ze eind juni in Leiden d e doctorsti­ tel b e h a a l d e n . Een onderwijs­ economische analyse van u ni­ versitair onderwijs luidt d e on­ dertitel v a n hun boek. Ze l e g d e n e r studietijdmetingen v a n acht­ tien studierichtingen, a a n vijf Nederlandse universiteiten, voor op e e n rij. En wetend hoe­ veel e e n student studeert e n h o e hij studeert, g e v e n ze vervol­ gens adviezen om het hoger on­ derwijs doelmatiger te maken. De 1700 uur dié e e n student vol­ g e n s d e Tweefasenstructuur per j a a r geacht wordt te werken, wordt door g e e n enkele student in werkelijkheid g e h a a l d . Dat is niet onbegrijpelijk want die 1700 uur is destijds door d e com­ missie­Wiegersma met e e n bui­ tengewoon natte vinger be­ p a a l d . Een student moest m a a r e e n s net zo h a r d leren werken als elke a n d e r e werknemer, w a s d e redenering. Bij 42,5 werkweek v a n 40 uur het stuk m a a k t e e n student 1700 uur per jaar, w a s d e simpele r e d e n e ­ ring. In werkelijkheid zijn d e hardst werkende studenten per j a a r gemiddeld 1300 uur netto a a n studeren kwijt. Natuurkunde­ studenten in Eindhoven bijvoor­ beeld, of eerstejaars biologie a a n d e VU, of (zolang ze er nog zijn) tandheelkunde­studenten in Groningen. Per d a g werkt d e gemiddelde student niet langer d a n zeven uur. In vergelijking met e e n mo­ d a l e werknemer is dat niet schandalig weinig: die werkt gemiddeld netto ook m a a r 1437 uur per jaar. Er zijn wel studen­ ten die gemiddeld meer uren ­ maTsen, m a a r daarvoor moet je n a a r d e campus­samenleving in d e Verenigde Staten. Afge­ sloten v a n d e rest v a n d e sa­ menleving, e n voorzien v a n e e n studieprogramma dat h e m on­ der p e r m a n e n t e druk houdt, komt e e n eerstejaars medicij­ nen d a a r a a n e e n werkweek v a n 69 uur. Die 1300 uur per jaar, of zeven uur per d a g , m a a k t e e n student echter alleen m a a r als het on­ derwijsprogramma dat van hem vergt. En dat is dus alleen m a a r in d e bèta­richtmgen het geval. Alfa's e n g a m m a ' s ma­ ken gemiddeld tussen d e 800 en 1100 uur per jaar. Ze h e b b e n minder onderwijs, en ook min­ der verplichtingen. En zonder verplichtingen is e e n student niet geneigd iets te doen. Een student is e e n uitsteller, e e n

Studenten in bèta­richtingen hebben het te druk, en alfa­ en gammastudenten worden het bos in gestuurd met een te licht rooster. Het studeerplezier heeft hieronder te lijden en bovendien kost het de overheid nodeloos veel geld. Twee Leidse onderzoekers bepleiten een systeem van individueel collegegeld om a a n de manco's van het huidige systeem tege­ moet te komen.

De hardst w e r k e n d e studenten zijn per jaar g e m i d d e l d 1300 uur netto a a n studeren kwijt.

voor­zich­uit­schuiver. De a v o n d voor e e n college bereidt hij dat college voor; d e d a g e n voor e e n tentamen werkt hij zich uit d e n a a d om dat tentamen te halen. Heeft e e n student op drie d a g e n college, d a n vat hij dat ook op als e e n d r i e d a a g s e werkweek.

Regelmaat Curriculum­ontwerpers moeten d a a r dus rekening m e e houden. Ze moeten pieken vermijden: g e e n twee tentamens op e e n kluitje geven, e n d e colleges verspreiden over d e hele week. Op die manier blijft e e n student regelmatig a a n het werk en haalt hij d e tentamens zonder energievretende eindspurten. Wat voor verschil e e n goed rooster k a n m a k e n illustreren Van der Drift en Vos met e e n Leids voorbeeld. Twee bèta­ richtingen, te weten scheikunde en biologie, vergen in d e prope­ deuse allebei bijna 1300 uur. Ook krijgen beide groepen on­ geveer evenveel onderwijs. Na twaalf m a a n d e n zijn o n g e v e e r evenveel studenten geslaagd: resp. 60 en 63 procent. M a a r d e biologen zijn d a a r d a n wel mak­ kelijker in g e s l a a g d d a n d e che­ mici. Want 72 procent v a n d e biologen h a d bij d e eerste tenta­ menpoging succes. Bij d e schei­ kunde­studenten w a s dat m a a r 49 procent. Het verschil komt door d e op­ bouw v a n het rooster: d e biolo­ g e n krijgen blokcursussen ­ ze houden zich dus langer a a n e e n met hetzelfde vak bezig. De scheikunde­studenten volgen e e n parallel programma. Zij worden geacht zich met meer d a n é é n vak tegelijk bezig te houden. Dat kost h e n m e r k b a a r moeite. Maar ook d e subfacul­ teit scheikunde ondervindt er n a d e e l van: het nakijken v a n al die hertentamens kost natuurlijk gewoon geld. Het hoger onderwijs in Neder­ land zou o n b e t a a l b a a r worden

Esther Hageman/UP w a n n e e r alle studenten even­ veel begeleiding kregen als d e bèta­studenten nu al hebben. Zou je d e roosters v a n d e alfa's en d e g a m m a ' s net zo vol prop­ p e n met begeleiding als nu bij d e bèta's het geval is, d a n zou dat 600 miljoen kosten. Dat is veertig procent v a n het univer­ sitaire budget. Bovendien is het niet zonder meer e e n g o e d e zaak dat d e bèta's het zo druk hebben. Ze h e b b e n het ­ zie het b o v e n s t a a n d e voorbeeld ­ lang niet altijd op e e n efficiënte ma­ nier druk. Een klassieke klacht v a n bèta­ studenten is, d a t ze door alle studieverplichtingen niet a a n verdieping toekomen, terwijl ze dat wel zouden willen. Alleen een bèta­student die snel kennis opneemt komt a a n verdieping toe. De a n d e r e n houden het vol­ g e l a d e n p r o g r a m m a hijgend e n puffend bij e n h e b b e n g e e n a s e m over voor verdieping.

Begeleiding Er moet dus geschoven worden met d e begeleiding, conclude­ ren Van der Drift e n Vos. De bèta's kunnen er best wat min­ der v a n gebruiken, d e alfa's e n de g a m m a ' s wat meer. Sommi­ g e studie­ onderdelen v a n d e bèta's zouden ook v e r v a n g e n kunnen worden door ander­ soortig onderwijs. W a a r o m krij­ gen ze niet wat vaker e e n werk­ boek m e e n a a r huis waaruit ze o p g a v e n moeten maken, m plaats v a n colleges? En boven­ dien zouden w e ook eens af­ moeten v a n het idee, dat alle studenten in hetzelfde vak be­ hoefte h e b b e n a a n hetzelfde type begeleiding. Want wat d e e n e student moeiteloos uit d e syllabus haalt zonder er d e do­ cent bij nodig te hebben, moet d e a n d e r e student e e n p a a r keer op het bord voorgerekend zien.

Foto AVC/VU

Voor d e universiteit is d e e n e student goedkoop e n d e a n d e r e student duur ­ m a a r nergens in d e begroting v a n d e universiteit valt dat terug te vinden. Of je in het collegejaar veel of weinig begeleiding gebruikt,­ m a a k t voor d e prijs die je betaalt niet uit. Helemaal fout, vinden Vos e n Van der Drift. Op die manier creëer je e e n situatie w a a r i n e e n student en e e n universiteit tegengestelde b e l a n g e n heb­ bén. Een universiteit die moet bezuinigen ­ e n welke moet dat niet ­ wordt zo uitgenodigd om domweg op z'n onderwijs te be­ sparen. Meer grote hoorcolle­ ges en e e n z w a a r d e r beroep op d e tijd v a n studenten zijn d e me­ thodes w a a r v a n e e n universiteit zich daarbij bedient. De en. Een student die weinig onderwijsbe­ geleiding v r a a g t wordt er ook niet voor beloond.

Lucide Je moet het a a n d e student over­ laten hoeveel begeleiding hij gebruikt, vinden Van der Drift e n Vos. De student moet bewust g e m a a k t worden v a n d e kosten die a a n z'n onderwijs vast zit­ ten. Hij moet als het w a r e kun­ n e n kiezen tussen twee m a n i e ­ ren om e e n tentamen te halen: ofwel door veel zelf met d e neus m d e boeken te zitten e n weinig docent­tijd te vergen (dat is d a n goedkoop), ofwel door alle ken­ nis v a n d e docent te betrekken en zelf nauwelijks meer wat te doen. Dat is d a n d e dure va­ riant. Betaalt e e n student voor d e begeleiding die hij koopt, d a n krijgen docenten een reden om eens hun best te doen op het onderwijs dat ze geven. Tussen student e n docent ontstaat d a n dezelfde verhouding als tussen e e n klant en e e n winkelier. Ze h e b b e n g e e n tegengestelde be­ l a n g e n meer, m a a r gemeen­ schappelijke. Een gloednieuw idee? Welnee. In 1955 h a d d e Amerikaanse econoom Friedman al het lucide

idee, om het geld dat n a a r d e universiteiten gaat gewoon m a a r a a n d e studenten uit te delen. Die mochten d a n zelf be­ p a l e n a a n welk onderwijs ze het uitgaven. A a n het einde v a n d e jaren zeventig stelden in Neder­ l a n d Emmerij en Globus voor om elke Nederlander n a afloop v a n d e leerplicht e e n bonnen­ boekje te geven. Daarin zat d a n z'n recht op onderwijs. Of ie­ m a n d dat zou o p n e m e n in d e vorm v a n dag­onderwijs of in d e vorm v a n korte cursussen m a a k t e niet uit. Begin 1985 k w a m ook d e Neder­ l a n d s e overheid met e e n derge­ lijk plan: d e nota Au tonomie en Kwaliteit. Dat is w e e r e e n verfij­ ning v a n het tegoedbonnen­ systeem, in d e HOAK­nota met knipkaart­systeem a a n g e d u i d . Hoe dat knipkaart­systeem er precies moet uitzien, is n o g niet duidelijk. De nota geeft twee mogelijkhe­ den. Ofwel je knipt het j a a r in­ schrijving dat e e n student koopt in stukjes, zodat e e n student g e e n heel j a a r inschrijvings­ recht kwijtraakt als er iets mis g a a t . Of, je knipt e e n j a a r op in studie­onderdelen ­ zodat e e n student betaalt voor elk tenta­ men waarvoor hij zich inschrijft, tussen student en docent in stand. Als e e n student, geheel volgens d e nota HOAK, zes j a a r tijd krijgt om 252 knipkaart­ punten op te maken, d a n krijgt die student volop d e gelegen­ heid om hertentamens af te leg­ gen. Bovendien zal d e universi­ teit die geld krijgt o p grond v a n het a a n t a l ingeleverde punten dat wel best vinden. Zo'n uni­ versiteit zal z'n docenten niet opjutten om beter onderwijs te geven, zodat hertentamens overbodig zijn. Het idee v a n een knipkaart is dus op zich wel goed, m e n e n Vos e n Van der Drift ­ m a a r d a n moet die knipkaart wel over be­ geleiding g a a n , e n niet over zo­ iets a l g e m e e n s als e e n j a a r in­ schrijvingstijd. In elk a n d e r ge­ val zijn docenten er niet m e e gebaat, en schiet hooguit d e ambtenarij ter universiteit er iets m e e op. De administratie wordt er tamelijk eenvoudig van, w a n n e e r je als universiteit al­ leen d e studiepunten nog m a a r hoeft op te tellen om a a n je geld te komen. De universitaire ­ e n departe­ mentale ­ ambtenarij is ook d e enige groepering w a a r v a n Van der Drift en Vos verwachten dat hij zou dwarsliggen. Als studen­ ten en docenten s a m e n b e p a l e n wat voor type coUege voor welk b e d r a g a a n welke studenten wordt gegeven, d a n raken die a m b t e n a r e n immers hun coördi­ n e r e n d e rol kwijt.

Anatomie van een leeromgeving onderwijseconomische a n a l y s e v a n versitair onderwijs K D J M v a n der en P Vos, Swets Zeitlmger, Lisse ƒ53,70

Een uni­ Drift Prijs

iH

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen