Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 261

J^D\fJ^/F£

18 DECEMBER 1987 Jan van der Linden heeft een lange onderzoekservaring in de krottenwijken van de Pakis­ taanse havenstad Karachi. Tweemaal was hij daar met een onderzoeksteam van de VU en sinds tien jaar volgt hij op de voet welk huisvestingsbeleid welke vruchten afwerpt. Bou­ wen kunnen de mensen daar, concludeert Van der Linden. Het probleem voor hen is veeleer of ze mógen bouwen. Tussen de grond en de mensen die erop horen te wonen is in de loop der jaren een 'wild west van slimme knapen' gegroeid, en die knapen hebben met het nodige smeergeld volop de ruimte gekregen om de karig aanwezige woongelegenheden duur te exploiteren. De goede contacten die illegale project­ ontwikkelaars hebben opge­ bouwd met burgemeester en po­ litiecommissaris, vormen hun rechtszekerheid. Iets wat de doelgroep van het VN­Jaar doorgaans moesten ontberen.

Onderzoeker Van der Linden: 'Politici zijn er ongevoelig voor'

Wetenschap in bijrol bij bestrijding dakloosheid Het produceren van toeters en bellen. Dat is zo ongeveer het belangrijkste wat het internationale Jaar van de Daklozen voor daklozen kon doen. Geld en techniek zijn vaak het probleem niet, aldus ontwikkelingssocio­ loog dr. J.J. van der Linden. Hij vertegenwoordigde dit jaar 'de' weten­ schap in de Nederlandse Habitat Commissie. "Mijn inbreng daar was dus gering."

Woonzekerheid Van der Linden: "Uit het eerste onderzoek dat we in Karachi gedaan hebben, tussen 1970 en 1975, kwam sterk naar voren dat de zekerheid van wonen de belangrijkste factor in het spel is. De mafe van deitigheid van een krottenwijk hangt samen met de hoogte van de vrees die bewoners hebben dat de ge­ meentelijke bulldozer zal ko­ men. Die vrees heeft nog meer invloed dan natuurlijke omstan­ digheden of de hoogte van het inkomen." Het bestuderen van dakloos­ heid in de Derde Wereld is vaak het bestuderen van een politiek probleem, moet Van der Linden voortdurend uitleggen. Het gaat er in Karachi grotendeels om wat de gemeente doet. Een wa­ terkraantje op de hoek schept al wat hoop bij krotbewoners. Men concludeert dan dat de ge­ meente kennelijk heeft besloten om hun illegale bouwseltjes niet tegen de grond te leggen. Zodra de vrees voor de bulldozer weg is, beginnen de bouwactivitei­ ten. "Een groot deel van de armen kan zelfs niet meer illegaal aan een huisje komen, omdat ook het illegale circuit door allerlei tussenpersonen volledig is ver­ commercialiseerd. In de praktijk komt het erop neer dat krotten­ wijkbewoners drie, vier keer de politie moeten omkopen. Je kunt zonder meer zeggen dat ze ge­ chanteerd worden met de drei­ gende bulldozer. Die dreiging verhoogt de prijs die ze aan de politie kwijt zijn. Mensen die zelf

Advertentie

DE NIEUWE STUDENTENLEIDERS Studenten merken dat het onderwijs heel slecht IS geworden. Het protest tegen Deetman is het protest tegen de chaos. In VN een portret van de nieuwe studenten leiders, wie is wie, in welke stad, hun duelstelling, hun strategie na de demonstratie. 'Over democratisering moet je nu niet beginnen, dat zou op dit moment zelfmoord zijn * Vrienden/violisten over de hele wereld rouwen over Jascha Heifetz. In VN praten ze over hem, Itzhak Perlman over de meester: 'Ik heb de hele ochtend gehuild.* 'What goes up must go down'. Na de krach: Europa veilig voor een recessie. Voetbal: Ton Pattinama. Pop: Carmel. In VN's Boekenbijlage: de romantische geneeskunde van Oliver Sacks.

SCHAAK-VERSLAAFD In de kleurenbijlage: m de schaduw van Kasparov­Karpov, een portret van de aan schaken verslaafde Nederlander — de club, het café, het dorp De verborgen camera: foto's aan de Zuidafrikaanse censuur ontkomen. Jaap Vegter

Lees naast UW krant Vrij Nederland

len daar ongetwijfeld het hart op de goede plaats hebben en het goede voor de mensen na­ streven. M aar het gevaar bij kerkelijke hulp is dat de rele­ vante verhoudingen tussen mensen te zeer met wollige taal wordt bedekt. De sfeer van 'we zijn toch allemaal broeders', of 'we moeten solidair zijn met onze zusterkerk'. Je roept daar­ mee een gevoel van solidariteit op dat misplaatst is. In Pakistan zit een half procentje katholie­ ken, methodisten en anglicanen onder andere. Intern is er een zeker kolonialisme. Die kerk is daar net de staatsstructuur in 't klein. Het is op dezelfde manier georganiseerd, dus: boeven aan de top. Van die... klootzak­ ken eigenlijk, die kinderen van armen niet dopen als ze niet met zó veel over tafel komen." Van der Linden neemt wat be­ denktijd om zich de betrokkenen voor de geest te halen. "Bis­ schoppen en dat soort... tuig." Hij schiet in de lach om zijn ken­ nelijk trefzekere woordkeus. "Ik zou dan zeggen, ik doop mijn kind zelf wel, water is water. Maar voor de armen is zoiets verschrikkelijk erg, je weet wel, de hemel en de hel en zo. Som­ migen gaan ervan uit dat die bisschop eigenlijk onze broeder is. Misschien is hij wel slachtof­ fer van zijn opvoeding. Oké, maar dan is het wel een broeder die een ontzettend pak op z'n reet moet hebben."

Kiezen

Wonen in een krottenwijk: een kraantje op de hoek schept al hoop. voor een dak boven hun hoofd zorgen, overtreden voortdurend de wet. M aar de criminaliteit van die mensen zit 'm erin dat ze arm zijn." De gemeente Karachi doet wel iets, maar laat na om de specu­ lanten op afstand te houden. Gevolg is dat je niet arm hoeft te zijn om te profiteren van een project voor armen. Van der Linden onderzocht eens de ver­ deling van 106 duizend perce­ len die de gemeente had vrijge­ maakt. Er bleken er drieduizend van bewoond te worden, en met name door andere mensen dan uit de doelgroep van armen.

Ongevoelig Van der Linden zat in de Neder­ landse Habitat Commissie als voorzitter van de Werkgemeen­ schap Urbaan Onderzoek Ont­ wikkelingslanden (WUOO), het coördinerend platform voor stadsonderzoek dat vanuit Ne­ derland in de Derde Wereld wordt ondernomen. Zijn in­ breng is te omschrijven als die van 'de' wetenschap. "En die in­ breng was dus zeer gering. Over het algemeen zijn politici helemaal niet gevoelig voor we­ tenschappelijke argiomenten zo­ als ik die kom aandragen, dat zal ze worst zijn. Ik heb gepro­ beerd, samen met andere vak­ mensen in de commissie, om de zaak vakmatig een beetje in 't gareel te houden." Wie denkt dat hij Van der Lin­ den een cynische uitspraak over het VN­jaar kan ontlokken, als zou die weinig meer bereikt hebben dan wat extra krantes­ tukjes over daklozen, komt be­ drogen uit. "Nee hoor, dat vind ik helemaal niet. Er is best het een en ander tot stand geko­ men. Als je alleen even in Ne­ derland kijkt, zie je dat de pu­ blieke opinie wat is gemobili­ seerd. Dat zie je aan opiniepei­

Gerard van Schaik lingen en het blijkt ook uit het geld dat is samengebracht. Er zijn een heleboel privé­initiatie­ ven van bijvoorbeeld woning­ bouwverenigingen of gemeen­ ten die stedebanden zijn aan­ gegaan. En het directoraat­ge­ neraal voor Internationale Sa­ menwerking (DGIS) is weer een beetje om, en gaat meer aan­ dacht besteden aan de urbane habitat. Habitat wordt bij bilate­ rale besprekingen weer een punt op de agenda."

Steun Van der Linden kan vanouds niet rekenen op grote steun van de Nederlandse minister voor ontwikkelingshulp. Tegenwoor­ dig heeft hij betere contacten met het ministerie van VROM dan met het directoraat­gene­ raal voor Internationale Sa­ menwerking . Hoewel Van der Linden ook bij de huidige minister op z'n hoede blijft, gunt hij Bukman voorlopig het voordeel van de twijfel. Om de koerswijziging na Schoo (iets meer geld voor stedelijke pro­ blematiek) niet te frustreren, heeft Van der Linden zich voor­ genomen om het tijdens het in­ terview netjes te houden. "Buk­ man sprak laats nog op een Ha­ bitat­dag, en daar zei hij... eh..ach, jbesf wel goede din­ gen." De lachbui en de toege­ knepen pretoogjes bevestigen de indruk dat Van der Linden minstens de helft van zijn ge­ dachten voor zich houdt, maar die conclusie laat hij vanzelf­ sprekend geheel aan zijn toe­ hoorder. "Nu hopen we dat het ook tot uitvoer komt. Ik heb een hoop dat de bestedingen voor urbane zaken weer op een re­ delijker peil komt, zo rond de vier procent van zijn budget."

Foto Kees Keuch

Het maandblad Bijeen had dit voorjaar een interview met mi­ nister Bukman waarin hij zei: "Ik geloof niet in armoedebestrij­ ding zonder economische groei. Als je beter wilt verdelen, moet er eerst wat te verdelen zijn." Kennelijk veronderstelt Bukman dat er zonder groei niets te ver­ delen is. "Daar lijkt die uit­ spraak wel op", zegt Jan van der Linden. "Als hij het zo zou be­ doelen, dan zou ik dat tegen­ spreken. In elk land is natuurlijk al wat te verdelen. M aar hij is een vakman, geograaf van ori­ gine, dus hij weet best waar hij een beetje over praat. Ik kan me dus bijna niet voorstellen dat hij dit zo bedoeld heeft."

Acceptatie Hoewel Van der Linden zich geen enkele illusie maakt over de invloed die hij heeft op over­ heden, worden de resultaten van wetenschappelijk onder­ zoek langzaamaan geaccep­ teerd als basis voor het beleid. Het idee dat krottenwijk niet langer platgewalsd moeten worden, maar legalisering en basisvoorzieningen verdienen, is door veel beleidsmakers in Karachi overgenomen. De We­ reldbank, die ooit belangstelling toonde om de combinatie legali­ sering en de aanleg van riole­ ring en drinkwater te financie­ ren, was daarbij doorslagge­ vend. Van der Linden propageert een harde, zakelijke aanpak van de uitvoering: "Je moet dat zo zake­ lijk organiseren dat er niet eerst allerlei kerkjes of hoogwaardig­ heidsbekleders tussen plan en uitvoering gaan springen", al­ dus de onderzoeker. Hij heeft wat bedenkingen bij kerkelijke ontwikkelingshulp. "Geen kwaad woord over de medefinancieringsorganisaties Cebemo en ICCO, hoor. Ze zul­

"Ik heb net zo goed bezwaar tegen 'solidariteit met de arme landen'. Ja met wie dan: de top of de mensen? Ik heb zelf tot in mijn nek in die keuze gezeten. Je moet kiezen." Van der Linden illustreert dat met een recent project, dat op grotere schaal dan de gemeente kaveltjes toe­ wijst aan de allerarmste daklo­ zen. Dat project dreigt te lukken. Dat is te zien aan de processen die de uitvoerder inmiddels aan de broek heeft gekregen, en het feit dat de eerste betrokken soci­ aal werker al in elkaar gesla­ gen is. Speculanten worden via een clausule in de pachtove­ reenkomst geweerd. "Toen ik daar bij werd gehaald, liep dat zaakje tien maanden. Er zaten toen 1700 gezinnen. Dat is meer dan Karachi in vijf­ tien jaar heeft gedaan. Er wa­ ren wel 15.000 kavels geprodu­ ceerd, maar slechts 38 waren er bewoond. Normaal komen die overheidsplotjes in handen van speculanten. Ergo: er gebeurt niets voor de armen. Ergo: de armen zijn overgeleverd aan il­ legale oplossingen waarvoor zwaar betaald moet worden. Er groeit een zwarte handel in grond. Allerlei politici, make­ laartjes, projectontwikkelaar­ tjes, tussenpersonen èn de bu­ reaucraten die dat alles door de vingers willen zien, die verdie­ nen daar goed aan. Als je, zoals hier, een goed systeem gaat in­ voeren, dan kunnen al die men­ sen het wel schudden." Het is duidelijk dat zoiets als een wetenschappelijke inbreng niet helpt. Van der Linden: "Het gaat hier natuurlijk niet om argumen­ ten. Zodra de directeur van de uitvoerende instelling wordt overgeplaatst, is het afgelopen met dit project. Wat kan helpen is: zo veel mogelijk toeters en bellen aan het project verbin­ den. De internationale pers, de Wereldbank, een excursie orga­ niseren van planners uit India. Er worden pogingen gedaan een belangrijke architectuur­ prijs toe te kennen aan die di­ recteur. Een beetje de Amnesty International­benadering: dui­ delijk maken dat er naar dit pro­ ject gekeken wordt. In feite is dat wat het Jaar van de Daklo­ zen goed heeft gedaan.

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen